۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۰۳:۰۷
2 سال از سقوط قذافی گذشت...

چرا سوریه، لیبی نشد؟

گروه بین‌الملل:

2 سال پیش در اواسط فوریه 2011 بود که سرهنگ معمر قذافی، دیکتاتور دیوانه لیبی، به دنبال کودتای شبه انقلابی نیروهای القاعده با حمایت مستقیم ناتو، از قدرت ساقط شد و برای حفظ جان خود از کاخ ویران شده‌اش در طرابلس به منطقه‌‌ای همجوار صحرای آفریقا یعنی زادگاهش بنی‌ولید پناه برد و سرانجام در همان حوالی مزد پالوده خوردن با سران آمریکایی و اطمینان کردن به آنها را با مرگ فجیعش دریافت کرد.می‌گویند در واپسین ساعات پیش از سقوط حکومت قذافی در طرابلس، او که بر اثر جنون قدرت دیگر حتی یک دوست در جهان اسلام برای خود باقی نگذاشته بود و در عین حال می‌دانست غربی‌ها با وجود همه دست و دلبازی‌های چندین میلیارد دلاری‌اش، به او پناه نخواهند داد با یک تلفن ماهواره‌‌ای آخرین بخت خود را نزد پسر دوست دوران جوانی و انقلابی‌گری‌اش یعنی حافظ اسد جست و به همان شماره محرمانه‌‌ای زنگ زد که بیش از 4 دهه پیش در هنگامه جنگ اعراب و اسرائیل با آن با رئیس‌جمهور وقت سوریه تماس می‌گرفت. این بار اما بشار اسد، رئیس‌جمهور جوان سوریه پشت خط بود و کلنل را چندان تحویل نگرفت. این در حالی بود که همان زمان شورش سلفی‌های تندرو در بعضی نقاط سوریه آغاز شده بود اما بشار به خوبی می‌دانست که به‌رغم تحرکات همزمان غرب، ترکیه و شیوخ خلیج‌فارس علیه سوریه و لیبی، حساب او و کشورش از قذافی و کشوری که حالا دیگر به او تعلق نداشت جداست. او همان روز می‌دانست که سوریه، ‌لیبی نخواهد شد و شخصیت خود را فرسنگ‌ها دور از کلنل خرفتی می‌دید که در واپسین سال‌های حکومتش فریب قول دوستی غرب را خورده و حالا در روزگار سختی توسط متحدان جدیدش به حال خود رها شده بود.

 

سراب لیبیزاسیون سوریه

پس از عملیات مشترک ناتو و القاعده در لیبی و از میان برداشتن سرهنگ معمر قذافی، برخی تحلیلگران تئوری لیبیزاسیون (لیبی‌سازی) سوریه را مطرح کردند. تحلیلگران غربی و متحدان عرب و ترکشان در منطقه فرض را بر این گذاشتند که آمریکا و ناتو می‌توانند مدل اجرا شده در لیبی را به عنوان یک الگوی مناسب برای اجرا در سوریه نیز در نظر بگیرند.باراک اوباما در ظاهر چنین چیزی را انکار کرد اما نشانه‌های آشکاری وجود داشته‌اند که از نیت سوء آمریکا و غرب در این‌باره پرده برمی‌دارند. سخنانی که برخی مقامات آمریکایی و نومحافظه‌کارانی چون جان مک کین درباره سوریه و الهام‌بخش بودن دستاورد ناتو در لیبی عنوان کردند در واقع بوی جنگ می‌داد. حتی ترکیه و رژیم صهیونیستی به عنوان متحدان درجه یک آمریکا و ناتو در خاورمیانه پا را از حرف هم فراتر گذاشتند و از هم مرز بودن با سوریه، برای حملات مستقیم به خاک این کشور بهانه تراشیدند که 2 جنگنده ترک در بدو ورود به حریم هوایی شمال غربی سوریه توسط سیستم پدافند خودکار منهدم شدند و اسرائیل هم با همه پیشرفتگی نیروی هوایی‌اش ترجیح داد از مواجه مستقیم با رادارهای ارتش سوریه بپرهیزد و به شکلی موزیانه از غفلت دوست لبنانی سوریه استفاده کرده و به‌واسطه حریم هوایی ظاهرا امن این همسایه غربی، برای ضربه زدن به دمشق بهره ببرد.از طرفی بشار اسد قویا نسبت به حمله نظامی به کشورش هشدار داده است. او در مصاحبه‌های خود بارها به تفاوت‌ سوریه با دیگر کشورهای خاورمیانه اشاره و سوریه را به خط گسلی تشیبه کرده است که بازی کردن با آن به مثابه‌ وقوع زلزله در منطقه خواهد بود.حتی ویلیام هیگ، وزیر خارجه بریتانیا هم به‌رغم رغبت لندن برای ادامه بحران در سوریه برای تضعیف جایگاه بشار اسد، روز جمعه دست به اعترافی بزرگ زد و نسبت به خطر رشد رادیکالیسم وهابی بیخ گوش اروپا هشدار داد و در مرکز مطالعات نظامی شهر لندن گفت: سوریه در وضع کنونی، تنها عرصه فعالیت افراد مسلح است و هر اندازه درگیری‌ها در سوریه ادامه داشته باشد، خطرات آن برای غرب نیز افزایش خواهد داشت. هر چه جنگ در سوریه میان گروه‌های مخالف و نیروهای دولتی به درازا بینجامد خطر تشکیل نسل جدیدی از تندروهایی که به‌خوبی آموزش نظامی دیده‌اند، ‌افزایش می‌یابد که این امر در آینده برای انگلیس و دیگر کشورهای اروپایی خطری بزرگ خواهد بود. یک روز پیش از آن هم بان‌کی‌مون، دبیر‌کل سازمان ملل روز پنجشنبه در کنفرانس خبری مشترک با جان کری، دست از لجاجت ماه‌های اخیر درباره حمایت از موضع یکطرفه غرب در قبال سوریه برداشته و به وزیر خارجه آمریکا گفته بود: بحران در سوریه در غیاب راهکار سیاسی عمیق‌تر می‌شود. بعد هم مرد کره‌‌ای از طرح معاذ‌الخطیب، رئیس ائتلاف مخالفان سوری برای مذاکره با نظام دمشق استقبال کرده بود.اعلام این مواضع از سوی مقامات بلندپایه غربی که طی این 2 سال آتش بیار اصلی معرکه جنگ داخلی سوریه بوده‌اند، نشان‌دهنده سست شدن امپریالیسم جهانی و متحدانش در روند لیبیزاسیون (لیبی‌سازی) سوریه است و اینکه مقاومت اصیل در منطقه به هر شکلی ثمربخش است و بیگانگان را به ترس وا‌می‌دارد.

حمایت قطب‌های جهانی جدید از سوریه

نکته دیگر ظهور قطب‌بندی‌های جدید قدرت پس از دوران جهان تک‌قطبی است و حمایت 2 بلوک منطقه‌‌ای و جهانی از حاکمیت و تمامیت ارضی سوریه؛ یکی قطب مقاومت شامل ایران و حزب‌الله و سایر جنبش‌های منطقه‌‌ای مقاومت برابر سلطه و دیگری ابرقدرت‌های رقیب آمریکا یعنی روسیه و چین که دمشق را دروازه حوزه قدرت خود یعنی اوراسیا می‌دانند تا آنجا که طی 2 سال ناآرامی در سوریه، هرچه گذشته احتمال دخالت مستقیم نظامی ناتو در این کشور بر خلاف لیبی قذافی کم و کمتر شده است. به همین خاطر با اینکه چندی پیش عده‌ای از تظاهرکنندگان سوری خواهان وضع «منطقه پرواز ممنوع» بر فراز آسمان سوریه از سوی شورای امنیت سازمان ملل شدند، صرف نظر از آنکه چه تعداد از معارضان چنین خواسته‌ای دارند، گمان نمی‌رود این مساله هوادار چندانی پیدا کند.

اتحاد علیه تروریست‌ها

در این میان اگرچه معارضان سلفی که کمتر سوری و بیشتر متعلق به جوامع واپسگرای عربی از جمله عربستان، مراکش و خود لیبی هستند به عنوان آخرین فرصت پیش از ورود به دوران راه‌حل‌های سیاسی، بر حجم و دامنه‌ فعالیت‌های تروریستی خویش افزوده‌اند اما همان طور که اخیرا نوری مالکی، رئیس‌جمهور عراق گفت: امروز دیگر شیعیان به عنوان مترقی‌ترین و بزرگ‌ترین طیف اقلیت سوریه مقابل هجوم وحشیانه طالبانی‌ها و وهابی‌ها تنها نیستند و اکثریت سنی جامعه هم پی به ماهیت تاریک و وابستگی خارجی این گروه‌های آشوب‌طلب برده‌اند. ضمن اینکه اقلیت‌های مترقی دیگر مثل کردها و مسیحیان سوریه در این نبرد دولت دمشق را تنها نمی‌گذارند. در این میان نکات مهمی وجود دارد که غفلت از آن موجب اشتباه در تحلیل مسائل خواهد شد. نکته اول اینکه موقعیت استراتژیک سوریه تفاوت بسیار زیادی با موقعیت لیبی دارد. در حقیقت اشارات اسد درباره موقعیت استراتژیک سوریه و تشبیه آن به گسل زلزله تنها یک تهدید توخالی برای ترساندن غرب نیست و کاملاً واقعی به نظر می‌رسد. نکته‌ دیگر اینکه همانطور که مصاحبه‌ها و سخنان اخیر بشار اسد نشان می‌دهد تفاوت زیادی میان قذافی و اسد وجود دارد و آن توهم‌زدگی و لجاجتی که در رفتار قذافی مشاهده شد در وی وجود ندارد. نشانه‌ آن هم از یکسو اصلاحات و تغییراتی است که بشار اسد از زمان آغاز اعتراضات در کشورش انجام داده است و از سوی دیگر پذیرش طرح‌های مختلف سازمان ملل یا اتحادیه عرب مبنی بر مهار بحران در سوریه از سوی او است، چرا که بر خلاف کلنل دیوانه، بشار حقیقتا به دنبال راه‌حلی نهایی به سوی صلح پایدار در سوریه است.

ارسال نظر
captcha
پربیننده