گروه سیاسی: یک پایگاه اینترنتی روسی در مقاله‌ای استدلال کرد که در مذاکرات آلماتی ابتکار عمل در دست ایران بوده است. پایگاه اینترنتی روسی iran.ru در این مقاله تاکید کرده است که این ابتکار عمل ایران بود که باعث شد پیشنهاد گروه 1+5 در آلماتی عوض شود. در بخشی از این مقاله آمده است:ایرانی‌ها بار دیگر نشان دادند گفت‌وگوکنندگان بسیار ماهری هستند و عملکرد تاکتیکی آنها در آلماتی بی‌نقص بود و تهران بدون کوچک‌ترین عقب‌نشینی از مواضع خود و حتی بدون به کارگرفتن هرگونه تلاشی در این زمینه به‌راحتی کشورهای غربی عضو گروه 1+5 را که نیاز به این داشتند بگویند مذاکرات تحت کنترل است به بازی گرفت. عملا همانطور که پیش‌بینی می‌شد هیچ پیشرفتی در این مذاکرات رخ نداد ولی با این وجود یک مساله عجیب مشاهده می‌شود و آن خوش‌بینی محتاطانه 2 طرف و برخی ناظران درباره نتایج آن است. این حس بویژه در تحلیل‌های کسانی احساس می‌شود که در رابطه با ایران موضع میانه‌ای دارند ولی در اظهارات تندرو‌هایی که در رابطه با نظامی بودن برنامه هسته‌ای ایران هیچ تردیدی ندارند و گزینه‌های توقف آن را از راه نظامی بررسی می‌کنند، خشم توام با هیستری مشاهده می‌شود. به همین دلیل جا دارد که نه‌تنها درباره نتایج رسمی بلکه درباره تمایلات سیاسی و تغییر مواضع سخن بگوییم که در آلماتی به روشنی مشاهده شد و درآینده بر اوضاع تاثیرخواهد گذاشت. یکی از دلایل خوش‌بینی موضع هیات ایرانی است. ایرانی‌ها یک بار دیگر نشان دادند که گفت‌وگوکنندگان بسیار ماهری هستند و عملکرد تاکتیکی آنها در آلماتی بی‌نقص بود. باید گفت میزان انتظارات از ایران چنان کم بود که حتی کوچک‌ترین واکنش‌های آن را به عنوان یک گام جدی به جلو ارزیابی می‌کردند و ایران بدون کوچک‌ترین عقب‌نشینی از مواضع خود و حتی بدون به کارگرفتن هرگونه تلاشی در این زمینه به راحتی کشورهای غربی عضو گروه 1+5 را به بازی گرفت که به پیشرفت هرچند کوچکی در مذاکرات نیاز داشتند تا نشان دهند روند گفت‌وگو را تحت کنترل دارند و می‌توانند بر ایران تاثیر بگذارند. چون درغیراین صورت اوضاع برای آنها بد و این تصور ایجاد می‌شد که منابع سیاسی و مالی عظیمی که برای واداشتن تهران به گفت‌وگو به کارگرفته شده هیچ نتیجه‌ای نداشته است و ایرانی‌ها نه‌تنها خواسته‌های غرب را نپذیرفته‌اند بلکه بازی دیپلماتیک خود را به آن تحمیل کرده‌اند. درنتیجه نمایندگان ایران با دادن حق ابتکار به غرب باعث شدند پیشنهادهای بیشتری مطرح و خواسته‌های خود را کمتر کند. ضمن اینکه خواسته‌ها برای ایران هم قابل قبول هستند. علاوه براین از میزان فشردگی گفت‌وگوها هم کاسته شده است. براساس توافق‌های حاصل شده کارشناسان فنی 2 طرف 18 مارس در استانبول دیدار می‌کنند و 5 آوریل مذاکرات در قزاقستان ادامه می‌یابد. حالا این پرسش‌ها مطرح می‌شود که طرفین برای دورجدید مذاکرات چه راهکارهایی آماده خواهند کرد؟ تغییر متقابل مواضع در آلماتی چه نتایجی در برداشته است و مواضع 2 طرف درحال حاضر به چه صورت است؟ به نظر می‌رسد غرب مایل است طرف ایرانی 2 پیشنهاد را بپذیرد: نخست اینکه به طور موقتی غنی‌سازی 20 درصدی اورانیوم را در کارخانه فردو متوقف کند که قبلا خواستار تعطیلی آن بود. دوم اینکه قدرت‌های غربی درکل آماده‌اند حق ایران را برای غنی‌سازی اورانیوم به رسمیت بشناسند و به آن اجازه بدهند مقدار مشخصی از این ماده با غنای 20 درصد برای اهداف تحقیقاتی در اختیار داشته باشد. این در حالی است که پیش از این غرب خواهان خروج اورانیوم از ایران بود. غرب به نوبه خود آمادگی تخفیف تحریم‌ها و بویژه لغو ممنوعیت‌های اعمال شده در زمینه عملیات مالی با استفاده از فلزات گرانبها، تسهیل دریافت دارو و لغو ممنوعیت تحویل قطعات یدکی برای هواپیماهای مسافری ایران را دارد. موضع تهران را در دور آتی گفت وگوها می‌توان بر اساس اظهارات سعید جلیلی در آلماتی پیش‌بینی کرد. وی تاکید کرد کشورش آمادگی مصالحه با جامعه جهانی را در زمینه مهم‌ترین مساله یعنی غنی‌سازی اورانیوم دارد و مهم‌ترین اصل برای آن به رسمیت شناختن حق غنی‌سازی است. مساله تاسیسات فردو هم همچنان مورد بحث قرار خواهد گرفت. از یک سو همانطور که جلیلی تاکید کرده است این کارخانه به طور کامل تحت کنترل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی قرار دارد و هیچ دلیل رسمی برای تعطیلی آن وجود ندارد. از سوی دیگر طرف ایرانی یک بار دیگر برتغییرناپذیر بودن موضع خود درباره آمادگی برای بررسی مساله تحویل سوخت برای رآکتورهای هسته‌ای و در نتیجه توقف تلاش‌های خود در این زمینه تاکیدکرده و یادآور شده که تهران آماده است گام‌های مشخصی برای همکاری بردارد که یکی از آنها همان بندی است که 3 سال پیش در ژنو مطرح شده بود و براساس آن ایران برای رآکتور تهران به سوخت نیاز دارد ولی متاسفانه در آن زمان پاسخ مقتضی را دریافت نکرد و به همین دلیل خودش مجبور به غنی‌سازی 20 درصدی اورانیوم شد. حالا بهتراست به مسائلی بپردازیم که در پس پرده ماندند یعنی مواردی که کمتر به آنها توجه شد ولی روند مذاکرات آلماتی را مشخص کردند. در این رابطه پیش از هر چیز باید به تغییر برخورد غرب با برنامه هسته‌ای ایران اشاره کرد. مهم‌ترین مساله‌ای که باید به آن اشاره شود این است که برنامه هسته‌ای این کشور دیگر از نظر افکار عمومی و بخشی از نخبگان غربی به منزله شر مطلق نیست و روز به روز نظرات بیشتری در این باره شنیده می‌شود که برنامه هسته‌ای تهران هیچ خطری برای بقیه جهان به همراه ندارد و به منزله بزرگ‌ترین تهدید برای بشریت پیشرفته نیست و در نهایت باید حق این کشور را برای استفاده از انرژی صلح‌آمیز هسته‌ای به رسمیت شناخت و از رویارویی دست برداشت که هیچ آسیبی نه به ساختار سیاسی و نه به اقتصاد ایران نمی‌زند.علاوه براین اگر حوادث سیاسی 2 سال اخیر پیرامون برنامه هسته‌ای ایران را بررسی کنیم متوجه می‌شویم به نوعی تشریفات تبدیل شده‌اند که براساس آن موضوع هسته‌ای مورد بررسی قرار می‌گیرد ولی مسائل مهم‌تری هم وجود دارد. یک مساله مهم دیگر این است که برگ برنده ایران روز به روز به عامل مهم‌تری در مبارزه داخلی نخبگان غربی تبدیل می‌شود البته در اینجا نباید اسیر تخیلات شد. ساختار دولتی فعلی ایران برای تمام نخبگان سیاسی غرب یک پدیده غیر‌قابل قبول و در مبارزه غرب برای حفظ و مدرنیزه‌سازی نظام استعماری نرم مستلزم تغییر است. تفاوت بین نخبگان به نحوه مبارزه با ایران مربوط می‌شود. سیاستمداران میانه‌رو معتقدند هدف راهبردی محدود کردن نفوذ بین‌المللی درحال رشد ایران از راه غیرنظامی و واداشتن آن به کوتاه آمدن در برابر غرب است. به عقیده آنها فاصله اندکی تا رسیدن به این هدف باقی مانده و فعالیت خرابکارانه، ایجاد شکاف در جامعه، حمایت از هرج‌ومرج قابل کنترل و جلوگیری از دستیابی جمهوری اسلامی به فناوری‌های پیشرفته بهترین ابزاری هستندکه در رابطه با اتحاد شوروی جواب داده‌اند و یک باردیگر هم موثر واقع خواهند شد. در بخش دیگری از این مقاله آمده است: امروز رسانه‌ها بر 3 افسانه تاکید دارند: نخست اینکه تهران قصد دارد گفت‌وگوها را به منظور دستیابی به سلاح هسته‌ای طول بدهد، دوم اینکه از گفت‌وگوی مستقیم با آمریکا خودداری می‌کند و سوم اینکه این کشور در اراک مشغول تولید پلوتونیوم دارای مصارف نظامی است. در این مقوله امکان بررسی تک تک این افسانه‌ها و اثبات بی‌اساس بودن آنها وجود ندارد ولی نشانه‌هایی وجود دارند که روند مذاکرات آتی و مبارزه بر سر برنامه هسته‌ای ایران را مشخص خواهند کرد. نخست اینکه مبارزه میانه‌روها و تندروها در زمینه برنامه هسته‌ای ایران به طور علنی در چارچوب تحریم‌ها ادامه می‌یابد. یعنی اگر تندروها خواهان تشدید تحریم‌ها باشند میانه‌روها درخواست لغو کامل آنها را مطرح خواهند کرد. این سیاست از یک سو به غرب کمک می‌کند در صورت ضرورت پیچ‌ها را سفت‌ترکند و از سوی دیگر بدون از دست دادن وجهه حسن نیت خود را به ایران و جامعه جهانی نشان دهد. دوم اینکه با توجه به تمایل رو به افزایش غرب به راحت گذاشتن ایران در زمینه استفاده از انرژی صلح‌آمیز هسته‌ای رسانه‌ها بهانه‌های تازه‌ای برای ترسیم چهره رعب‌آور این کشور پیدا خواهندکرد که ازجمله آنها می‌توان به ساخت بمب پلوتونیومی و سرکوب خونبار مخالفان داخلی و حمایت مالی از تروریسم بین‌المللی اشاره کرد. سوم اینکه اسرائیل کماکان مهم‌ترین محرک، مخل آسایش و عامل ایجاد مناقشه و انتشار اطلاعات دروغ درباره برنامه هسته‌ای ایران باقی خواهد ماند. در ضمن باید گفت، گفت‌وگوهای آلماتی نشان داد جمهوری اسلامی ابزار مقابله با تل‌آویو را یافته است. سعید جلیلی به شرکت‌کنندگان نشست و تمام جامعه جهانی پیشنهاد کرد به طور جدی مساله نابودی تسلیحات کشتار جمعی رژیم صهیونیستی را بررسی و آن را خلع سلاح و مشخص کنند که چه کشوری این سلاح را در اختیار آن قرار داده است. مسلم است که این پیشنهاد سردرگمی کاترین اشتون وزیرخارجه اتحادیه اروپا را به همراه داشت ولی هیچ تردیدی وجود ندارد که سخنان جلیلی شنیده خواهند شد و حمایت بین‌المللی از ایران و امتیازهای سیاسی در گفت‌وگوهای آتی را به همراه خواهند داشت.
جزئیات پیشنهاد 1+5 در آلماتی
یک دیپلمات ایرانی آگاه به مذاکرات ایران و 1+5 ضمن تشریح پیشنهاد طرف مقابل در آلماتی گفت که پیشنهاد 1+5 منوط به این است که اگر اقدامات مورد درخواست از ایران، داوطلبانه و در 6 ماه انجام پذیرد، آنها اقداماتی درباره لغو تحریم‌ها انجام می‌دهند. یک دیپلمات ایرانی در گفت‌وگو با ایسنا با تایید آنچه در رسانه‌های غربی مبنی بر جزئیات پیشنهاد 1+5 در آلماتی به ایران منتشر شده است، گفت: پیشنهاد 1+5 فی‌النفسه جدید نیست اما چند نکته تازه در آن بیان شده است. در گذشته در پیشنهادهای آنها اعلام شده بود که تاسیسات هسته‌ای فردو باید به طور کامل تعطیل شود و در همه قسمت‌های تاسیسات باید دوربین‌های آژانس نصب شوند به نحوی که آنها بتوانند به طور مستقیم از وین بر این تاسیسات نظارت و کنترل داشته باشند. همچنین خواهان خارج کردن اورانیوم 20 درصدی از کشور به کشور ثالثی تحت نظارت آژانس بودند و می‌خواستند سایر فعالیت‌های هسته‌ای ایران مثل ساخت سانتریفیوژها و تولید قطعات متوقف شود اما این بار از پیشنهاد پیشین خود تنزل کرده و اعلام کردند که تاسیسات هسته‌ای فردو را تعطیل نکنید و آبشارهایی که اکنون تولید اورانیوم 20 درصد می‌کنند به فعالیت‌های خود ادامه دهند. وی با اشاره به اینکه اکنون در سایت فردو تعدادی از آبشارها در حال فعالیت هستند و برخی از آنها نصب شده‌اند اما هنوز فعالیت خود را آغاز نکرده‌اند، اظهار کرد: در گذشته اعلام شده بود که این تعداد آبشارها باید از تاسیسات برچیده شوند اما اکنون اعلام می‌کنند که می‌توانید این تعداد آبشارها را در خلأ فعال نگه دارید و در صورت نیاز تعمیرات لازم برای نگهداری از آنها نیز انجام گیرد. آنها اعلام کردند ظرفیت فعلی در غنی‌سازی 20 درصدی حفظ شده و تغییری در آن ایجاد نشود. وی ادامه داد: آنها در این پیشنهاد جدید اعلام کردند که اگر اورانیوم 20 درصد تولید شده نیاز رآکتور تهران را تامین می‌کند دیگر بیش از نیاز تولید نشود و آژانس نیز تایید کند که شما (ایران) این مواد را به میله سوخت تبدیل کرده‌اید و در پروسه استفاده قرار گرفته است. اگر اورانیوم 20 درصدی اضافه بر نیاز موجود باشد نیز تحت نظارت آژانس به کشور ثالث برای یک دوره موقت 6 ماه فرستاده شود تا اگر بعد از 6 ماه مسائل دیگر حل شد که تلاش می‌کنیم اینگونه شود، پس از آن توافق نهایی شکل می‌گیرد و آن را اجرا می‌کنیم. این دیپلمات ایرانی آگاه به مذاکرات ایران و 1+5 در آلماتی اضافه کرد که آنها در پیشنهادشان نسبت به انتقال نیافتن اورانیوم 20درصد تولید شده در ایران سختگیری نکرده و اعلام کردند که اگر ایران بخواهد می‌تواند اورانیوم تا غنای 20درصد را در داخل نگه دارد اما به میله سوخت تبدیل کند. وی خاطرنشان کرد: در آلماتی یک تنزل جدی در پیشنهادهای طرف مقابل وجود داشت. درواقع طرف مقابل که زمانی اعلام می‌کرد، همه فعالیت‌های هسته‌ای ایران غیرقانونی است، اکنون به طور تلویحی قبول می‌کند ایران حق غنی‌سازی دارد و این را به رسمیت می‌شناسد. این دیپلمات ایرانی با بیان اینکه فشارهای اقتصادی که آنها (1+5) انتظار داشتند با دور زدن تحریم‌ها و اقدامات انجام شده از سوی ایران، نتیجه‌ای در بر نداشت، افزود: تلاش آنها برای به زانو درآوردن سیستم ایران بود اما با حضور مردم در راهپیمایی 22 بهمن آنها به این نتیجه رسیدند که نتوانستند به اهداف خود برسند. پیشرفت‌های ایران در نانوتکنولوژی و رشد و تولید مقالات علمی در میان کشورهای اسلامی بسیار بوده است و ایران کشوری پیشتاز است. آنها فهمیدند که ایران بدون تاثیرپذیری از تحریم‌ها به مسیر خود ادامه می‌دهد. وی تصریح کرد که مساله هسته‌ای ایران برای آنها موضوعی نگران‌کننده نیست. دور تا دور ایران کشورهای هسته‌ای قرار دارند و تاکنون هیچ اتفاقی نیفتاده است. درواقع موضوع هسته‌ای برای آنها بهانه‌ای بیش نیست بلکه توانمندی‌های علمی ما برای آنها نگران‌کننده است. این دیپلمات برجسته کشورمان درباره تغییر رویکرد 1+5 در مذاکرات آلماتی نسبت به قبل و توجیه افکار عمومی‌شان گفت که 1+5 برای توجیه این تنزل موضع در میان افکار عمومی اعلام کرده است که همه اقدامات باید تحت نظارت آژانس باشد. وی در پاسخ به این پرسش که با وجود همه این تغییرات اما آنها حرفی از به رسمیت شناختن حق غنی‌سازی برای ایران نزده‌اند؟ گفت: اکنون 1+5 به رسمیت شناختن حق غنی‌سازی اورانیوم برای ایران را به طور رسمی اعلام و امضا نمی‌کند اما با پیشنهادی که از سوی آنها در آلماتی ارائه شده است، این موضوع از بطن آن قابل درک است. وی در عین حال خاطرنشان کرد که مذاکرات باید به‌گونه‌ای باشد که برای هر دو طرف منفعت داشته باشد و فضایی فراهم شود که 2 طرف با عزت و احترام بتوانند برای خروج از بن‌بست راه‌حلی پیدا کنند. این دیپلمات ایرانی درباره بخش‌های دیگری از پیشنهاد 1+5 به ایران تصریح کرد: آنها درباره ساخت سانتریفیوژها و قطعات مرتبط با آن خواستار انجام این فعالیت‌ها تحت نظارت مستقیم آژانس بودند و می‌خواستند کنترل فراتر از ان‌پی‌تی صورت گیرد. وی درباره اقدامات متقابل 1+5 گفت: آنها اعلام کردند، اگر اقدامات مذکور از سوی ایران به صورت داوطلبانه طی 6 ماه انجام پذیرد، آنها هم اقداماتی درباره لغو تحریم‌ها انجام می‌دهند. در درجه اول تحریم طلا و فلزات گرانبها برداشته می‌شود و سپس تحریم‌های پتروشیمی و در مرحله بعد بخشی از تحریم‌های بانکی لغو می‌شود. تعمیر هواپیما و قطعات یدکی نیز در مراحل بعدی خواهد بود. این دیپلمات برجسته کشورمان با اشاره به اقدامات پیشنهادی 1+5 در ازای برداشتن گام‌هایی از سوی ایران تاکید کرد که این اقدامات متوازن نیست. وی افزود: البته اگر این پیشنهاد را با پیشنهادهای قبلی مقایسه کنیم، یک گام رو به جلو برای نزدیک شدن به واقعیت است؛ یک گام هم یک گام است.
پیشنهاد نیویورک تایمز به آمریکا
روزنامه نیویورک تایمز در تحلیلی به قلم یک عضو شورای روابط خارجی آمریکا خواستار آن شد که آمریکا در مذاکرات با ایران در کنار بحث هسته‌ای به نگرانی‌های امنیتی ایران هم بپردازد. ری تکیه در مقاله‌ای که روزنامه نیویورک تایمز روز 19 اسفند 1391 (9 مارس 2013) آن را منتشر کرده، در ابتدا به فضای مثبت شکل گرفته پس از مذاکرات آلماتی اشاره کرده و نوشته است: «پس از نشست قزاقستان میان ایران و قدرت‌های مهم جهان، احساس غیر‌معمولی از خوش‌بینی در پایتخت‌های مربوط وجود دارد. در حالی که رسانه‌ها و سیاستمداران ایران در گذشته چنین دیدارهایی را تقبیح و به آنها بی‌توجهی می‌کردند، این بار به نظر می‌رسد طبقه رسمی حکومت ایران لحن و ادعاهای خود را تعدیل کرده باشد. حتی مقامات مایوس آمریکایی که به لجاجت ایران عادت کرده‌اند نیز امیدوار به نظر می‌رسند.» وی ادامه می‌دهد: «پس از حدود یک دهه دیپلماسی، به نظر می‌رسد در انتهای یکی از طولانی‌ترین تونل‌های دنیا، نوری ضعیف و شاید هم گذرا دیده می‌شود. چالش دور بعدی مذاکرات در ماه آوریل، تحکیم پیشرفت به دست آمده و در نهایت، اجرای توافقنامه پایدار کنترل تسلیحاتی است.» تکیه درباره راهبرد آمریکا در مذاکره با ایران می‌نویسد: «جنبه مهم راهبرد غرب این است که امتیازهای هسته‌ای ایران با کاهش مجازات‌های اقتصادی همراه شود. در بحث‌های دیپلماتیک این موضوع به «بیشتر در برابر بیشتر» مشهور شده است یعنی هر چقدر ایران امتیازهای هسته‌ای بیشتری بدهد، از مزایای مالی بیشتری برخوردار خواهد شد». با این حال تکیه در ادامه مقاله خود استدلال می‌کند که این راهبرد برای حل نهایی مساله هسته‌ای کافی نخواهد بود. وی تاکید می‌کند که در نهایت باید به نگرانی‌های امنیتی ایران هم رسیدگی شود. تکیه نوشته است: «در نشست ایران و قدرت‌های جهانی پیشنهادهایی درباره کاهش تحریم‌ها در برابر مصالحه‌های هسته‌ای ایران مطرح شد ولی برای موفقیت در مذاکرات باید نگرانی‌های امنیتی تهران نیز طرح شود. در عین حال بعید است بن‌بست موجود از طریق تبادل امتیازهای هسته‌ای در برابر کاهش تحریم‌ها حل شود. برای اینکه قدرت‌های بزرگ درباره این موضوع پیشرفت کنند، باید به غیر‌از مشکل اقتصادی ایران، مشکل امنیتی این کشور را نیز در نظر بگیرند.» وی سپس با اشاره به یک نمونه می‌نویسد: «جنبه‌ای مهم از راهبرد فشار آمریکا که به ندرت به آن توجه می‌شود ، حضور دریایی گسترده این کشور در خلیج فارس و نیز فروش میزان قابل توجهی تسلیحات به شیخ‌نشین‌های عرب است. توازن متعارف قدرت در خلیج فارس به شکلی جدی به ضرر ایران به هم زده می‌شود. برای کشوری با ادعاهای تاریخی، ایفای نقشی مهم در نزدیک‌ترین همسایگانش مانند موضعی نامناسب، فقط موجب افزایش گرایش به سلاح‌های هسته‌ای می‌شود». در ادامه این مقاله آمده است: «امروز، جامعه بین‌الملل درصدد خلع سلاح کشوری است که امنیت عملی‌اش، به طور نظام‌مند به خطر افتاده است. هدف از این سخنان مطرح کردن پیشنهاد خروج آمریکا از خلیج فارس یا رها کردن متحدانش و نیز تعهدات مندرج در توافقنامه‌ها نیست بلکه منظور این است که آمریکا در دیپلماسی خود باید به مشکلات امنیتی ایران توجه بیشتری کند. آمریکا ممکن است بخواهد نقشی را که ایران می‌تواند در اوضاع امنیتی خلیج‌فارس داشته باشد بررسی کند. براساس این خط‌مشی‌ها، آمریکا ممکن است بخواهد عقایدی را در نظر بگیرد که موجب برقراری ثبات در مناطق دیگر مستعد درگیری مانند اروپا شده‌اند. گفت‌وگوی مربوط به امنیت خلیج فارس می‌تواند در برگیرنده موضوعاتی مانند حقوق کشتیرانی، راهکار رسیدگی به اختلاف‌های ارضی و نیز سامانه هشدار پیش از موقع برای تمرین‌های نظامی و حتی ممنوعیت برخی سلاح‌ها در منطقه باشد. قدرت‌های بزرگ با تدوین چارچوب امنیتی که در بر گیرنده موضوعات اقتصادی و سیاسی باشد، می‌توانند محدودیت‌های چشمگیرتری درباره اشتهای هسته‌ای ایران اجرا کنند».