وجیهه حسینی: ایرانی‌ها از اقوامی هستند که به سنت‌ها و آیین‌های گذشتگان خود توجه زیادی دارند. چهارشنبه‌سوری یکی از این سنت‌هاست که چهارشنبه آخر سال شمسی برپا می‌‌شده و به معنای گرفتن سرخی‌ها به عنوان سمبل نشاط و شادی و شب وانهادن زردی‌های سستی و غم است. اگرچه از نگاه اسلام نمی‌توان توجیهی برای این مراسم داشت، اما می‌‌توان برخی سنت‌های حسنه آن همچون شب‌نشینی و صله رحم را نیکوترین ویژگی‌های این مراسم دانست چرا که روشن کردن آتش و پریدن از روی آن که در قدیم‌الایام صورت می‌‌گرفت از سنت‌های افرادی بود که برای آتش قداست قائل بودند. دورهم جمع شدن خانواده‌ها، دوستان و همسایه‌ها وجمع کردن کمک‌های مالی برای نیازمندان از طریق مراسم ملاقه‌زنی نیز از سنت‌های مفید این شب بوده است. با این وجود با گذشت زمان پدیده‌هایی به این مراسم رسوخ کرد که به عنوان «میهمان ناخوانده» شناخته شده و شیرینی دور هم نشستن‌ها را به ترس و تلخی سوانح تبدیل کرد. با نزدیک شدن به چهارشنبه‌سوری امسال بار دیگر سر و صداهای مواد محترقه از گوشه و کنار شهر به گوش میرسد. اگرچه زمان دقیق ورود مواد محترقه وخطرناک و آتش‌زا به این مراسم مشخص نیست، اما این مواد که عمدتا غیراستاندارد بوده و شامل ترقه، فشفشه و نارنجک‌های دست‌ساز میشوند، همواره باعث انفجار و آتش‌سوزی و در پی آن سوختگی و از دست دادن عضو بدن کودکان و نوجوانانی میشود که می‌‌خواهند یک شب شاد داشته باشند.
سلب حقوق شهروندی
این جدای آن است که آلودگی شدید صوتی، استرس، تشنج‌های روحی، خسارت‌های مالی و جانی فراوان، نقض حقوق شهروندان و صدمات بی‌شمار دیگر که در مواردی به فوت افراد منجر میشود نتایج انحراف از این مراسم سنتی است.
اما نوجوانانی که از این وسایل محترقه استفاده می‌‌کنند و گاهی به کار خطرناکی همچون ساخت نارنجک‌های دستی روی می‌‌آورند، بهتر است بدانند به موجب قانون مجازات قاچاق اسلحه و مهمات و دارندگان سلاح و مهمات غیرمجاز، حمل، نگهداری، خـــرید و فروش و توزیع و ساخت و مونتاژ مواد محترقه جرم محسوب و از 3 ماه و یک روز تا 2 سال حبس برای مرتکبین اینگونه جرایم در نظر گرفته شده است. لذا حمل، نگهداری، خرید، فروش، توزیع و ساخت و مونتاژ مواد محترقه برابر این قانون جرم محسوب شده و مستوجب مسئولیت جزایی و قانونی است. همین امر در کنار مزاحمت‌های صوتی و رعب و وحشت کودکان و سالمندان در این شب موجب شده است نیروی انتظامی در سال‌های اخیر این هشدار را بدهد که در صورت مزاحمت، افراد تا پایان عید در بازداشتگاه‌ها نگهداری میشوند. از سوی دیگر خسارات مالی که این بدعت در سنت‌ها پدید آورده قابل تامل است. براساس آمار اعلام شده، به طور میانگین هزینه درمان برای هر یک درصد سوختگی یک میلیون تومان است به طوری که در سال 89 به طور میانگین 2 هزار نفر در چهارشنبه سوری آسیب دیدند که حدود 60 میلیارد تومان تنها در یک شب هزینه به دولت تحمیل شده است.
براساس گزارش‌های مرکز تحقیقات ترومای بیمارستان سینا در سال 89، 8 درصد از تهرانی‌ها که دچار مصدومیت شدند هزینه پزشکی‌شان بالغ بر 8 میلیارد تومان بوده و حدود 4/1 میلیارد تومان خسارت غیرپزشکی برای چهارشنبه‌سوری به خانواده‌ها تحمیل شده است.
خسارت‌هاي سال 90
با وجود اینکه در سال‌های اخیر و با اقدام‌های فرهنگی مسؤولان و آگاهی‌بخشی رسانه‌ها به خانواده‌ها، کودکان و نوجوانان و تلاش نیروی انتظامی از بار خسارت‌های چهارشنبه‌سوری کاسته شده است اما سال گذشته چهارشنبه‌سوزی داشتیم. سردار رادان، جانشین فرمانده ناجا از كاهش حوادث و سوانح چهارشنبه آخر سال 90 نسبت به مدت مشابه سال 89 خبر داد اما مرگ یک کودک 11ساله و مجروح شدن400 نفر تنها بخشی از آمار تلفات جانی چهارشنبه‌سوری سال 90 بود. عباسی، مدیر روابط عمومی اورژانس تهران با بیان اینکه اورژانس مجروحان متعددی را به بیمارستان‌های سوانح سوختگی در سال 90 انتقال داد به «وطن‌امروز» گفت: 68 نفر از مجروحان و آسیب دیدگان چهارشنبه سوری سال گذشته به بیمارستان‌های سوانح سوختگی از طریق اورژانس و به طور رایگان انتقال داده شدند. وی یادآور شد: اورژانس تهران با150پایگاه و 250 نفر از کادر پزشکی آماده کمک‌رسانی به مجروحان احتمالی امسال هستند.
روند کاهش تدریجی خسارت‌های چهارشنبه‌سوری
یادگاری، کارشناس معاونت پیشگیری سازمان آتش‌نشانی درباره راهکار‌های کاهش حوادث چهارشنبه‌سوری به «وطن‌امروز» می‌‌گوید: خانواده‌ها سهم موثری در کاهش حوادث چهارشنبه آخر سال دارند. حضور آنها در کنار فرزندانشان یا جایگزین کردن این تفریح با سایر تفریحات سالم چون سینما، تئاتر و سرگرمی‌های دیگر، موجب ایجاد آرامش و کاهش حوادث در این شب است.
وی ادامه داد: سازمان آتش‌نشانی به عنوان یکی از سازمان‌های موثر در امر فرهنگ‌سازی دوره‌های آموزشی و پخش فیلم را برای دانش‌آموزان در مدارس راهنمایی در دستور کار دارد. یادگاری اظهار داشت: همچنین موضوع آموزش چهارشنبه‌سوری بدون خطر در سرای محلات و نواحی شهرداری‌ها برای خانواده‌ها، نوجوانان و جوانان ارائه میشود. وی با موثر دانستن تلاش‌های رسانه‌ها در کاهش خطرات چهارشنبه آخر سال ادامه داد: در سال‌های گذشته شاهد سر و صداهای مختلف موادمحترقه از آغاز دی ماه بودیم اما با تلاش رسانه‌ها و فرهنگ سازی برای این مراسم، با کاهش انگیزه‌ها برای استفاده از مواد آتش‌زا و خطرناک روبه‌رو هستیم، به طوری که آلودگی صوتی امسال تنها از چند روز مانده به چهارشنبه آخر سال به طور محدود و متفرقه به گوش میرسد.
با این اوصاف کاهش هرساله حوادث چهارشنبه آخرسال و تغییر هویت این مراسم سنتی به یک سنت حسنه که رهاورد آن صله رحم، دوستی و کمک به نیازمندان بدون تاکید بر فلسفه غیرمنطقی آن باشد، مطلوبی است که تحقق آن را با فرهنگ‌سازی صحیح در جامعه و در آینده نزدیک می‌توانیم شاهد باشیم.