آزاده صالحیسال 91 آخرین روزهای عمر خود را می‌گذراند. قرار است سالی دگر آغاز شود و طبعا اتفاقات تازه‌تری در همه عرصه‌های هنری به وقوع خواهد پیوست. با این تفاسیر از آنجا که مرگ همواره جزو لاینفک زندگی بشر بوده، هنرمندان نیز از این قاعده مستثنا نیستند و برخی از آنها به دلیل بیماری یا کهولت سن در طول سالی که گذشت از دنیا رفتند. این گزارش ادای دینی به درگذشتگان همه عرصه‌های هنری است. اگرچه یاد و آثاری که آنها در برهه‌های مختلف زمان چه بر بوم و چه بر صحنه تئاتر و سینما خلق کردند تا همیشه پابرجا و ماندگار است.
زنده‌یادان سینما و تئاتر
پروین‌دخت یزدانیان: کمتر کسی است که نام او را نشنیده باشد بویژه اگر مخاطب پر و پا قرص «قصه‌های مجید» بوده باشد نام پروین‌دخت یزدانیان حتما نامی آشنا به نظر می‌آید. یزدانیان علاوه بر اینکه به نوعی مادر سینمای ایران قلمداد می‌شود اما در واقع مادر کیومرث پوراحمد، کارگردان و فیلمنامه‌نویس معاصر است. او به خواست پسرش در دهه 70 با حضور در مجموعه تلویزیونی قصه‌های مجید وارد عرصه بازیگری شد. او بعد از بازی در مجموعه قصه‌های مجید به فاصله کوتاهی و باز هم به همت پوراحمد وارد وادی سینما شد. بی‌بی سال‌های آخر عمر خود را در فراموشی گذراند و در نهایت فروردین‌ماه امسال به دیار باقی شتافت.
حمید سمندریان: یکی از هنرمندانی که امسال بر اثر بیماری سرطان چهره در نقاب خاک کشید، حمید سمندریان بود. او به واقع یکی از بزرگ‌ترین کارگردانان تئاتر قلمداد می‌شود و اگر امروز پای صحبت هر هنرمند جوانی که تازه چند سالی است کار خود را در سینما و تئاتر شروع کرده بنشینی و از او بخواهی درباره بیوگرافی‌اش چند جمله‌ای صحبت کند، حتما از شاگردی‌اش در کلاس‌های بازیگری حمید سمندریان یاد خواهد کرد. سمندریان از جمله هنرمندانی بود که با وجود داشتن پیشینه درخشان در عرصه کارگردانی تئاتر تا پایان عمر در حسرت اجرای نمایش دلخواهش یعنی «گالیله» باقی ماند و مرگ اجازه تحقق این آرزو را به او نداد. با وجود اینکه او چیزی نزدیک به 3 دهه در انتظار روی صحنه بردن این نمایش بود و در این مسیر با انواع وعده و وعید سیاستگذاران فرهنگی و مسؤولان وقت مواجه شد و حتی 2 سال پیش برخی رسانه‌ها خبری مبنی بر اجرای این نمایش در تماشاخانه ایرانشهر دادند اما این امر هیچگاه جامه عمل نپوشید.
ایرج قادری: او سابقه بازی در 72فیلم سینمای ایران را در کارنامه‌اش ثبت کرده بود و بیش از 41 فیلم را کارگردانی کرد. درباره ایرج قادری نکات قابل توجهی وجود دارد؛ نخست اینکه او پیش از روی آوردن به عرصه بازیگری دانشجوی رشته داروسازی بود اما تحصیلات خود را در این زمینه ناتمام گذاشت و در دهه 30 با فیلم «چهارراه حوادث» به کارگردانی ساموئل خاچیکیان به سینما پیوست. بعد از پیروزی انقلاب نیز نخستین‌بار در فیلم «تاراج» حضور یافت. «می‌خواهم زنده بمانم» نخستین فیلم او بعد از انقلاب به شمار می‌رود. درونمایه این فیلم درامی دلهره‌آور بود و توانست در دهه 70 موج هواداران قادری را بار دیگر به سینما بکشاند. آخرین فیلمی که از او روی پرده سینما آمد، «شبکه» نام داشت. «شهرت» یکی دیگر از فیلم‌های قادری است که تا امروز موفق به دریافت پروانه نمایش نشده است. ایرج قادری اردیبهشت‌ماه امسال روانه امامزاده طاهر (آرامگاه بی‌بی سکینه) شد و بر اساس وصیتی که کرده بود هزینه مراسم یادبودش به موسسه حمایت از کودکان سرطانی اهدا شد.
فهیمه راستکار: از دیگر هنرمندانی که امسال به دیار باقی شتافت، فهیمه راستکار، دوبلور و بازیگر بود. راستکار فعالیت خود را در سینما با فیلم «مغول‌ها» به کارگردانی پرویز کیمیاوی شروع کرد اما پیش از پیوستن به سینما کار خود را در عرصه هنر با دوبله و همین‌طور تئاتر آغاز کرد. او همسر یکی از نامی‌ترین مترجمان معاصر یعنی نجف دریابندری است. دریابندری علاوه بر ترجمه دارای تالیفاتی نیز هست که کتاب «مستطاب آشپزی» یکی از این آثار قلمداد می‌شود. راستکار و دریابندری این کتاب را که با وجود گذشت سال‌ها از انتشار همچنان پرفروش است با همکاری یکدیگر تالیف کرده بودند. صداپیشگی او در سریال‌هایی چون «اوشین» و «خانم مارپل» همچنان در یاد و ذهن مخاطبان ماندگار است.
شاپور قریب: قریب در ابتدای ورود به عرصه سینما دستیار زنده‌یاد جلال مقدم بود. در واقع او فعالیت هنری خود در این سمت آغاز کرد و بعدها با کسب دانش و تجربه در زمینه فیلمسازی به کارگردانی نیز روی آورد. «اشک و لبخند»، «کفش‌های جیرجیرک‌دار»، «بازگشت قهرمان»، «سایه‌های غم»، «خانواده کوچک ما»، «روزهای بلند انتظار»، «سوگند» و... برخی فیلم‌های این کارگردان به شمار می‌روند. او صرف‌نظر از اینکه یک بازیگر و کارگردان بود نویسندگی هم می‌کرد. امروز از این هنرمند 2 کتاب «گنبد حلبی» و «عصر پاییزی» به جای مانده است.
نادیا دلدارگلچین: گلچین از جمله بازیگرانی بود که مرگ سختی داشت. اواخر عمر کلیه‌های خود را از دست داد و ناچار به دیالیز شد و سختی و ناراحتی زیادی تحمل کرد. پدر او، نادر گلچین از خواننده‌های مطرح و صاحبنام است و همین‌طور مرجانه گلچین، بازیگر سرشناس بسیاری از سریال‌ها و فیلم‌ها دخترعموی او است. گلچین فارغ‌التحصیل رشته موسیقی از هنرستان عالی موسیقی است و نخستین‌بار در سال 1369 با فیلم «ابلیس» به کارگردانی احمدرضا درویش وارد سینما شد. «روسری آبی»، «کمکم کن»، «شیدا»، «مهر مادری»، «غریبانه»، «دختری با کفش‌های کتانی»، «ملاقات با طوطی»، «مزاحم» و... برخی فیلم‌هایی هستند که او در آنها بازی کرده است. وی زمان مرگ تنها 52 سال داشت و اگر بیماری بر او عارض نمی‌شد شاید حالا حالاها در عرصه سینما و تلویزیون به ایفای نقش خود ادامه می‌داد.
سینماگران دیگر: اردشیر ایران‌نژاد (مدیرتولید)، امیر بدرطالعی (بازیگر)، امیرهوشنگ قطعه (دوبلور)، ایرج قادری (کارگردان)، ایرن زازیانس (بازیگر)، ایلوش خوشابه (بازیگر)، بهروز مسروری (بازیگر)، رضا حاجیان (بازیگر و بدلکار)، رضا مشایخی(تعزیه‌خوان)، ستار داداش‌پور (بازیگر)، عبدالله بوتیمار (بازیگر)، علی کسمایی (دوبلور)، علی نجفی (متصدی لابراتوار)، فاطمه طاهری (بازیگر)، قاسم اصغری (طراح و مجری صحنه)، مجید میرزاییان (بازیگر)، محمدحسن نوروزی (مدیر تدارکات)، مسعود بهنام (صدابردار)، مسعود فقیه (هنرمند تئاتر)، منوچهر اخضرپور (بازیگر و بدلکار)، مهدی کیخایی (بازیگر تئاتر)، میرمحمد تجدد (بازیگر)، نعمت اسعداللهی (بازیگر)، هدیش بیگدلی‌شاملو (هنرمند جلوه‌های ویژه سینما)، حمید حمزه‌ابیازنی (بازیگر و کارگردان) و محمد باباوند (بازیگر تئاتر) از دیگر هنرمندانی هستند که امسال به دلایل بیماری و کهولت سن با دنیای فانی وداع کردند.
زنده‌یادان موسیقی
حسن کسایی: آنهایی که از دیرباز تا امروز همواره به موسیقی اصیل ایرانی علاقه‌مند بوده‌اند به خوبی می‌دانند حسن کسایی در حیطه نی‌نوازی هنرمندی یکه و چیره‌دست بوده است. این هنرمند اصفهانی فعالیت خود را نزد استادان بنام موسیقی چون تاج‌اصفهانی، علی‌اکبرخان شهنازی، غلامحسین سارنج، ادیب‌خوانساری و... شروع کرد. او بعد از فراگیری گوشه‌های موسیقی ایرانی به تهران رفت و نزد استاد ابوالحسن‌خان صبا به شاگردی پرداخت. برخی بر این باورند سه‌تارنوازی او یادآور نوازندگی جلیل شهناز و همین‌طور ابوالحسن‌خان صباست. او از جمله هنرمندانی بود که در سال 1329 نی را وارد ارکسترهای ایرانی کرد و به دلیل استعداد فراوانش وارد برنامه‌های رادیویی آن زمان يعني «گل‌ها» شد. مهم‌ترین کتابی که در زمینه فعالیت‌های زنده‌یاد کسایی تا امروز منتشر شده کتابی به قلم پسر او یعنی محمدجواد کسایی است که «از موسیقی تا سکوت» نام دارد و نیم‌قرن تلاش موسیقایی پدر را به تصویر کشیده است.
محمد بیگلری‌پور: یک بار وقتی بیماری سرطان امانش را بریده بود به رسم یادبود و احوالپرسی از یکی از شبکه‌های رسانه ملی نشانش دادند. در بیمارستان بود و درد داشت و در برابر ملاقات‌کنندگانش نت سکوت می‌نواخت و اشک می‌ریخت. بیگلری‌پور از هنرمندان قابل موسیقی بود. او رهبر ارکستر سمفونیک صدا و سیما نیز بود و سرانجام پس از تحمل یک دوره بیماری رنج‌آور دی‌ماه امسال درگذشت. او مدرس و تحصیلکرده رشته موسیقی از دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران بود و هنگام مرگ 67 سال داشت. از او بیش از 1240 قطعه موسیقی به جا مانده است.
همایون خرم: سالی که گذشت عرصه موسیقی یکی دیگر از هنرمندان شهیر خود را از دست داد. خرم که از اعضای شورایعالی خانه موسیقی بود و در حیطه نوازندگی و همین‌طور آهنگسازی نامی خوش از خود به یادگار گذاشت در خانواده‌ای اهل موسیقی به دنیا آمد. زنده‌یاد خرم نیز مانند استاد کسایی از شاگردان استاد ابوالحسن صباست و مانند شادروان کسایی در مقام نوازنده در رادیو و همین‌طور برنامه «گل‌ها» نقش زیادی ایفا کرد. او طی سال‌های اخیر از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نشان درجه یک هنری دریافت کرد. این هنرمند طی سال‌های اخیر به برگزاری کنسرت در برج میلاد پرداخت که نوازندگی پیانوی این کنسرت برعهده سامان احتشامی بود. او در این کنسرت‌ها قطعاتی که مردم دوست داشتند و سال‌ها با این آهنگ‌ها زندگی کرده بودند مثل «تو ای پری کجایی» یا «امشب در سر شوری دارم» را اجرا کرد. زنده‌یاد خرم دی‌ماه امسال درگذشت.
دیگر اهالی موسیقی: اکبر لقا (خواننده)، امیرحسین ملک (نوازنده ویولن)، بهرام سارنگ (خواننده)، حسین سمندی (دوتارنواز)، سراجدین باشقره (موسیقی ترکمن)، عبدالله سرور احمدی (دوتارنواز)، فرج‌الله امینی (دوتارنواز)، فریدون پوررضا (خواننده گیلکی)، قاسم جبلی (خواننده)، محمدرضا روح‌بخش (نوازنده تئاتر)، محمدرضا گرگین‌زاده (آهنگساز)، محمدعلی شرفایی (خواننده و نوازنده) و ملاغلامحسین افکاری (موسیقی محلی قوچان).
زنده‌یادان تجسمی
محمد فراهانی: طی سال‌های اخیر با از بین رفتن قهوه‌خانه‌ها، نقاشی خیالی‌سازی نیز به تدریج رخت بست و جای خود را از قهوه‌خانه که در گذشته به نوعی پاتوق و مأمن عموم مردم بوده، به موزه‌ها داده است. امروز تنها تعداد محدودی به اندازه انگشتان دست از هنرمندان این عرصه باقی مانده‌اند اما نکته اسفبار اینکه به همین تعداد اندک از هنرمندان نیز به آن شکلی که باید توجه نمی‌شود. محمد فراهانی و احمد خلیلی از جمله هنرمندان عرصه قهوه‌خانه‌ای طی گفت‌وگویی با نگارنده از عدم توجه سیاستگذاران فرهنگی نسبت به این حیطه گله می‌کردند اما تا زمان حیات آنها نقاشی قهوه‌خانه جز در حد برپایی یکی، دو نمایشگاه در طول سال به پیشرفت‌های دیگری دست نیافت. محمد فراهانی نیز مانند دیگر نقاشان این حوزه در آرزوی تحقق این وعده‌ها امسال از دنیا رفت.
محمود جوادی‌پور: جوادی‌پور نیز از هنرمندان نوگرای عرصه هنرهای تجسمی بود. او پایه‌گذار هنرهای چاپی (گرافیک) در ایران است. جوادی‌پور نه‌تنها یک نقاش زبده قلمداد می‌شد که در زمینه آکادمیک و آموزش هنر در دانشگاه سهم بسزایی ایفا کرد، چندان که در کنار فعالیت‌های عملی خود نخستین مرکز هنرهای تجسمی را پایه نهاد و در دهه 40 و 50، مولف کتاب‌های درسی نیز بود. بسیاری از نقاشی‌های جوادی‌پور در کلکسیون مجموعه‌داران به چشم می‌خورد و در ردیف آثار نفیس و گرانبها قرار دارد.
فریده لاشایی: در ماه اخیر فریده لاشایی، هنرمند نقاش به دلیل بیماری که سال‌ها با آن دست و پنجه نرم می‌کرد بالاخره درگذشت. سبک کاری او در عرصه نقاشی بیشتر طبیعت‌گرا قلمداد می‌شود. در بسیاری از تابلوهای او درخت و گل و گیاه حرف اول را می‌زند و اصولا مناظر طبیعی در تابلوهایش از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. زادگاه این هنرمند یعنی شهر رشت را نمی‌توان در شکوفایی و خلاقیتش در ارائه آثار هنری بی‌تاثیر دانست. لاشایی 10 سال پیش به بیماری سرطان مبتلا شد اما امید خود را از دست نداد و بعد از مداوای مقدماتی دوباره به کار ادامه داد.
دیگر نقاشان: اباصلت صادقی (خوشنویس)، بهمن یوسفیان (عکاس)، بیژن نعمتی‌شریف (نقاش و مجسمه‌ساز)، جمال‌الدین خرمی‌نژاد (نقاش)، جهانبخش صادقی (نقاش)، شهریار سرمست (گرافیست)، فخری گلستان (سفالگر)، کامران شاهین‌فر (معمار)، محمدفواد نجف‌زاده‌خویی (عکاس)، منصوره حسینی (نقاش)، مهتاب نوروزی (سوزن‌دوز)، هوشنگ زرافشان (عکاس)، هوشنگ صانعی (معمار)، بهروز احمدی (معمار) و ادیک نیازی (نقاش) از دیگر هنرمندانی بوده‌اند که امسال درگذشته‌اند.
زنده‌یادان ادبیات
محمود گلابدره‌ای: «سگ کوره‌پزخانه» و «اسماعیل اسماعیل» مهم‌ترین آثار او هستند. آثار داستانی گلابدره‌ای بیشتر حول محور فقر و همین‌طور آسیب‌شناسی طبقه کارگر می‌گردد. «داستان اباذر نجار»، «پر کاه»، «آنگاه پرستو»، «دال»، «منیر»، «حکومت نظامی» و... برخی دیگر از آثار او به شمار می‌روند. بعد از درگذشت گلابدره‌ای، ابعاد و زوایای تاریک زندگی او توسط رسانه‌ها برملا شد. او طی سال‌های اخیر در فقر و تنهایی بسر برد و حتی برای پرداخت مخارج خود نیز لنگ مانده بود. اگرچه زندگی گلابدره‌ای در سکوت طی شد و فقط در برخی محافل ادبی، گهگاه به نقد آثار داستانی و غیرداستانی‌اش پرداخته شد اما مرگش با حاشیه‌های زیادی همراه بود و فاش شدن این زوایا اهالی قلم را متعجب و متاثر کرد.
ديگر اهالي قلم
اصغر الهی (نویسنده)، اصغر حاج‌حیدری (شاعر)، حسن احمدی‌گیوی (نویسنده و ادیب)، خلیل عمرانی (شاعر)، سیدامیر محمودانوار (ادیب و نویسنده)، ایرج زهری (منتقد تئاتر)، پرتو اشراق (مترجم و پژوهشگر موسیقی)، جاهد جهانشاهی (منتقد تئاتر)، جمشید صداقت‌کیش (پژوهشگر هنر)، قمر آریان (پژوهشگر هنر)، مرتضی ثاقب‌فر (پژوهشگر) و نوشین‌دخت نفیسی (پژوهشگر هنر) و... نیز برخی دیگر از منتقدان، نویسندگان و پژوهشگرانی بوده‌اند که امسال از بین ما رفتند.