رضا طريقت: افت محتوایی و فرمی گریبان سینمای ایران را رها نمی‌کند. یکی از دلایل این افت شباهت محتوایی و فرمی تولیدات سینمای ایران به آثار تلویزیونی است. افت فرمی و تله شدن عمده آثار سینمای ایران ریشه در محتوا و فیلمنامه سینمایی دارد. اشکالات عدیده فرمی بخشی از این واقعیت دهشتناک مقاربت هنر- صنعت سینما با مدیوم تلویزیون است. این آفت در چند سال اخیر به سمت سینما هجوم آورده و بسیاری از آثاری که مدعی سینمایی بودن هستند اغلب تله‌فیلم‌هایی هستند که با روایت‌های محدود و مینی مال تلویزیونی می‌شوند. امسال تعداد بسیاری از فیلم‌هایی که با بودجه‌های دولتی ساخته شده بودند قبل از اینکه جلوی دوربین بروند و در مرحله نگارش مشخص است که نمی‌توانند استانداردهای محتوایی یک اثر سینمایی را داشته باشند. «یک سطر واقعیت» آخرین ساخته علی وزیریان از سبد فیلم‌های تلویزیونی بیرون آمده است و با استدلال‌های محتوایی می‌توان اثبات کرد که ماهیت اثر قبل از فرم فاقد ویژگی‌های یک اثر سینمایی است. یکی از ویژگی‌هایی که سبب می‌شود محتوای قبل از فرم فیلم یک سطر واقعیت تبدیل به فیلمنوشتی سینمایی نشود عدم توجه به شخصیت‌پردازی در این فیلم است. اگر محرک‌ها انگیزشی در نوع شخصیت‌پردازی نباشد، همه کنش‌های مرتبط داستانی به پیشروی و منطق روایی و توجیهات دراماتیک اثر صدمه می‌زند. کافی است شیوه شخصیت‌پردازی کاراکترهای محوری، «کسری» (حسین یاری) و« فروغ» (مهراوه شریفی‌نیا) را بررسی کنیم. این دو پرسوناژ لزوما تمام نیروهای انگیزشی درام را پیش می‌برند. در بررسی شخصیت محوری کسری عدم پرداخت پرسوناژها به خط روایی اثر صدمه می‌زند. کسری از طرفی روشنفکری است که برای اعتلای فرهنگ می‌کوشد و مدیر مسؤول و سردبیر نشریه فرهنگ فاخته است. طبیعت بیرونی و درونی این شخصیت از ابتدا بر مخاطب پوشیده مانده است و جهان ماقبل شروع داستانی و جهان ما بعد داستانی در بطن درام تا پایان فیلم ناشناخته می‌ماند. از طرفی همسرش نیز به همین گرفتاری و مشکل دچار است یعنی در مواجهه با حوادث درونی درام واکنش‌های متفاوتی از خود نشان می‌دهد؛ جایی به تغییر شغل همسرش رضایت می‌دهد؛ در جایی دیگر برای بقای نشریه فرهنگ فاخته تلاش می‌کند و از سوی دیگر با چالش‌های ناهماهنگ دراماتیزه نشده در نهایت تن به رفتن و مهاجرت کردن همراه شوهرش می‌دهد. برملا کردن تدریجی پرسوناژهای محوری از ویژگی‌های مهم اثری سینمایی به شمار می‌رود. نکته دیگر این است که اتکای داستانی مبتنی بر 2 شخصیت است. باید بدین نکته و قاعده رایج نیز اشاره کرد؛ تنها تفاوت شخصیت‌پردازی در درام تلویزیونی و فیلمنوشت سینمایی شیوه‌های توصیفی است. بزرگ‌ترین اشتباه نویسنده و کارگردان اثر این است که از شیوه‌های توصیفی در شیوه شخصیت‌پردازی استفاده کرده است و شخصیت‌ها قادر نیستند که عاملی برای پدیدار شدن موقعیت‌های نمایشی سینمایی به وجود آورند. شخصیت‌پردازی توصیفی در بازنمایی خلق و خو و ویژگی‌های شخصیت‌ها چندان کنشمند عمل نمي‌كنند. با استناد به توصیفات یادشده دراماتیک زمینه بروز موقعیت نمایشی چالش‌برانگیز پدید می‌آید اما در اثری که لزوما ادعای سینمایی بودن دارد، شخصیت و نیروی‌های انگیزشی فردی منجر به شکل‌گیری درام نمی‌شود. برای همین مخاطب با 2 شخصیت اصلی نمی‌تواند پیش رود و سایر شخصیت‌ها حتی دکتر قوامی هم سایه‌هایی هستند که تاثیر مستقیم دراماتیک روی کلیت درام ندارند. پیرنگ، کالبد و استخوان‌بندی وقایع است، چه این وقایع ساده باشد چه پیچیده، داستان بر آن بنا می‌شود. در واقع پیرنگ سلسله حوادث را از آشفتگی درمی‌آورد و داستان وحدت هنری پیدا می‌کند. ظرفیت‌های پیرنگ فیلم سینمایی با فیلم تلویزیونی بسیار متفاوت است. به عبارت دیگر سطح گسترش داستانی در فیلم سینمایی در نسبتی گسترده با فیلم سینمایی است یعنی حداقل بیش از 12 موقعیت نمایشی مرتبط به وضعیت نمایشی سبب گسترش داستانی تا فیلمنوشت(قبل از فرم) بدل به یک فیلم سینمایی شود. اما ظرفیت داستانی فیلم یک سطر واقعیت آنچنان عمیق نیست تا به سطح استاندارد یک فیلم سینمایی برسد. ماهیت فیلمنامه فاقد قواعد و نگره‌های محتوایی یک اثر سینمایی است و تمام مولفه‌های روایی اثر مبتنی بر ساختار سینمای کوچک (تله‌فیلم) است. از دیگر عللی که به تله‌فیلم بودن اثر دامن می‌زند عدم جنبه‌های توصیفی از شرایط است و سردرگمی سازنده در شناخت رویدادهای مرتبط با یک روزنامه‌نگار است که به شرایط حرفه‌ای این شغل مرتبط می‌شود. فیلمنامه این اثر تنها به چند حادثه خاص انسانی، ایدئولوژیک و اجتماعی خلاصه می‌شود. با استناد به همین نگره‌ها، طرح (پیرنگ) نیز نقل حوادث نیست و با تکیه بر موجبیت و روابط علت و معلول درام شکل نمی‌گیرد. با این همه باید به این نکته اشاره کرد که ساحت مجله و دفتر یک مجله فرهنگی بدین شکلی که در فیلم تصویر می‌شود با رویدادهای واقعی تناسبی ندارد و تخیل سازنده فیلم با واقعیت مماس نیست. نگاهی به «یک سطر واقعیت»
دریغ از چند سطر فیلمنامه
رضا طريقت: افت محتوایی و فرمی گریبان سینمای ایران را رها نمی‌کند. یکی از دلایل این افت شباهت محتوایی و فرمی تولیدات سینمای ایران به آثار تلویزیونی است. افت فرمی و تله شدن عمده آثار سینمای ایران ریشه در محتوا و فیلمنامه سینمایی دارد. اشکالات عدیده فرمی بخشی از این واقعیت دهشتناک مقاربت هنر- صنعت سینما با مدیوم تلویزیون است. این آفت در چند سال اخیر به سمت سینما هجوم آورده و بسیاری از آثاری که مدعی سینمایی بودن هستند اغلب تله‌فیلم‌هایی هستند که با روایت‌های محدود و مینی مال تلویزیونی می‌شوند. امسال تعداد بسیاری از فیلم‌هایی که با بودجه‌های دولتی ساخته شده بودند قبل از اینکه جلوی دوربین بروند و در مرحله نگارش مشخص است که نمی‌توانند استانداردهای محتوایی یک اثر سینمایی را داشته باشند. «یک سطر واقعیت» آخرین ساخته علی وزیریان از سبد فیلم‌های تلویزیونی بیرون آمده است و با استدلال‌های محتوایی می‌توان اثبات کرد که ماهیت اثر قبل از فرم فاقد ویژگی‌های یک اثر سینمایی است. یکی از ویژگی‌هایی که سبب می‌شود محتوای قبل از فرم فیلم یک سطر واقعیت تبدیل به فیلمنوشتی سینمایی نشود عدم توجه به شخصیت‌پردازی در این فیلم است. اگر محرک‌ها انگیزشی در نوع شخصیت‌پردازی نباشد، همه کنش‌های مرتبط داستانی به پیشروی و منطق روایی و توجیهات دراماتیک اثر صدمه می‌زند. کافی است شیوه شخصیت‌پردازی کاراکترهای محوری، «کسری» (حسین یاری) و« فروغ» (مهراوه شریفی‌نیا) را بررسی کنیم. این دو پرسوناژ لزوما تمام نیروهای انگیزشی درام را پیش می‌برند. در بررسی شخصیت محوری کسری عدم پرداخت پرسوناژها به خط روایی اثر صدمه می‌زند. کسری از طرفی روشنفکری است که برای اعتلای فرهنگ می‌کوشد و مدیر مسؤول و سردبیر نشریه فرهنگ فاخته است. طبیعت بیرونی و درونی این شخصیت از ابتدا بر مخاطب پوشیده مانده است و جهان ماقبل شروع داستانی و جهان ما بعد داستانی در بطن درام تا پایان فیلم ناشناخته می‌ماند. از طرفی همسرش نیز به همین گرفتاری و مشکل دچار است یعنی در مواجهه با حوادث درونی درام واکنش‌های متفاوتی از خود نشان می‌دهد؛ جایی به تغییر شغل همسرش رضایت می‌دهد؛ در جایی دیگر برای بقای نشریه فرهنگ فاخته تلاش می‌کند و از سوی دیگر با چالش‌های ناهماهنگ دراماتیزه نشده در نهایت تن به رفتن و مهاجرت کردن همراه شوهرش می‌دهد. برملا کردن تدریجی پرسوناژهای محوری از ویژگی‌های مهم اثری سینمایی به شمار می‌رود. نکته دیگر این است که اتکای داستانی مبتنی بر 2 شخصیت است. باید بدین نکته و قاعده رایج نیز اشاره کرد؛ تنها تفاوت شخصیت‌پردازی در درام تلویزیونی و فیلمنوشت سینمایی شیوه‌های توصیفی است. بزرگ‌ترین اشتباه نویسنده و کارگردان اثر این است که از شیوه‌های توصیفی در شیوه شخصیت‌پردازی استفاده کرده است و شخصیت‌ها قادر نیستند که عاملی برای پدیدار شدن موقعیت‌های نمایشی سینمایی به وجود آورند. شخصیت‌پردازی توصیفی در بازنمایی خلق و خو و ویژگی‌های شخصیت‌ها چندان کنشمند عمل نمي‌كنند. با استناد به توصیفات یادشده دراماتیک زمینه بروز موقعیت نمایشی چالش‌برانگیز پدید می‌آید اما در اثری که لزوما ادعای سینمایی بودن دارد، شخصیت و نیروی‌های انگیزشی فردی منجر به شکل‌گیری درام نمی‌شود. برای همین مخاطب با 2 شخصیت اصلی نمی‌تواند پیش رود و سایر شخصیت‌ها حتی دکتر قوامی هم سایه‌هایی هستند که تاثیر مستقیم دراماتیک روی کلیت درام ندارند. پیرنگ، کالبد و استخوان‌بندی وقایع است، چه این وقایع ساده باشد چه پیچیده، داستان بر آن بنا می‌شود. در واقع پیرنگ سلسله حوادث را از آشفتگی درمی‌آورد و داستان وحدت هنری پیدا می‌کند. ظرفیت‌های پیرنگ فیلم سینمایی با فیلم تلویزیونی بسیار متفاوت است. به عبارت دیگر سطح گسترش داستانی در فیلم سینمایی در نسبتی گسترده با فیلم سینمایی است یعنی حداقل بیش از 12 موقعیت نمایشی مرتبط به وضعیت نمایشی سبب گسترش داستانی تا فیلمنوشت(قبل از فرم) بدل به یک فیلم سینمایی شود. اما ظرفیت داستانی فیلم یک سطر واقعیت آنچنان عمیق نیست تا به سطح استاندارد یک فیلم سینمایی برسد. ماهیت فیلمنامه فاقد قواعد و نگره‌های محتوایی یک اثر سینمایی است و تمام مولفه‌های روایی اثر مبتنی بر ساختار سینمای کوچک (تله‌فیلم) است. از دیگر عللی که به تله‌فیلم بودن اثر دامن می‌زند عدم جنبه‌های توصیفی از شرایط است و سردرگمی سازنده در شناخت رویدادهای مرتبط با یک روزنامه‌نگار است که به شرایط حرفه‌ای این شغل مرتبط می‌شود. فیلمنامه این اثر تنها به چند حادثه خاص انسانی، ایدئولوژیک و اجتماعی خلاصه می‌شود. با استناد به همین نگره‌ها، طرح (پیرنگ) نیز نقل حوادث نیست و با تکیه بر موجبیت و روابط علت و معلول درام شکل نمی‌گیرد. با این همه باید به این نکته اشاره کرد که ساحت مجله و دفتر یک مجله فرهنگی بدین شکلی که در فیلم تصویر می‌شود با رویدادهای واقعی تناسبی ندارد و تخیل سازنده فیلم با واقعیت مماس نیست. ارسال نظر
پربیننده