تأملی در مناسبات مصر و فلسطین
از ناصر تا مبارک
در این بخش به مبحث تسلط حماس بر غزه و بحران گذرگاه‌های آن می‌پردازیم. درگیری‌ها و تنش‌های میان فتح و حماس ریشه‌های تاریخی داشته ولی روند آن پس از تشکیل دولت هنیه تشدید و حماس به دلایل زیادی مجبور به کنترل و مدیریت نوار غزه شد و در یک عملیات مردمی و نظامی در ژوئن 2007 این امر عملی شد. این اقدام در سطوح محلی، منطقه‌ای و بین‌المللی بازتاب‌های گوناگونی داشت. منازعه فتح و حماس تحت تاثیر عوامل و زمینه‌های زیر بوده است:
1- اختلافات گذشته و پیچیدگی آن پس از پیروزی حماس در انتخابات پارلمانی ژانویه 2006.
2- مواضع رژیم صهیونیستی و کاخ سفید در قبال توافقات مکه و عدم پذیرش دولت قانونی اسماعیل هنیه، الزاماتی را برای دولت محمود عباس به وجود آورد و دستگاه‌های امنیتی و نظامی فتح را تحریک کرد که دولت منتخب هنیه را ساقط کنند. این روند منجر به تشدید گستره اختلافات طرفین شد.
3- اختلاف ریشه‌ای در دیدگاه سیاسی و ایدئولوژیک حماس و فتح درباره راهبردها و راهکارهای حل قضیه فلسطین. فتح بر این باورست که با تعطیل مقاومت و انتفاضه و از طریق کار سیاسی و دیپلماتیک، حل قضیه فلسطین و تشکیل دولت آن ممکن است و در مقابل حماس معتقد است که تنها راه حل قضیه فلسطین و مردمش مقاومت و جهاد در قبال
توسعه‌طلبی و تجاوزات رژیم صهیونیستی است.
4- منازعه بر سر قدرت، پس از توافقات اسلو و تشکیل ساختارهای سیاسی و اداری دولت خودگردان فلسطینی، رهبران فتح سیاست انحصاری داشته و بودجه سالانه این تشکیلات که بالغ بر یک میلیارد دلار بوده در اختیار و تصرف رهبران با نفوذ فتح قرار داشته و به صورت عادلانه و مردمی توزیع نمی‌شد و این امر موجب اعتراض گروه‌های فلسطینی از جمله حماس شده است. مصر برای حل مساله درگیری‌های میان فتح و حماس خود را به عنوان واسطه بی‌طرف و منزه مطرح کرد و قاهره در این رهگذر تلاش کرد که حماس را قانع کند تا رژیم صهیونیستی را به رسمیت بشناسد تا فشارهای بر دوش فلسطینی‌ها کاهش یابد. مواضع مصر در قبال جنگ 33روزه ژوئیه 2006، اشتباهات راهبردی داشته و برای گروه‌های مقاومت مایوس کننده بود، علاوه بر آن رفتار سیاسی قاهره در قبال حماس، تشویق کننده نبود بنابراین مصر قابلیت‌ها و ظرفیت‌های جذب حماس و جداسازی آن از محور تهران- دمشق را پیدا نکرد و حمایت‌های آشکار قاهره از ابومازن، صداقت مصر به عنوان میانجیگر بی‌طرف و منزه را زیر سوال برد. مواضع و رفتار مصر در قبال موضوع تبادل اسرا میان حماس و رژیم صهیونیستی مشکلات اساسی در مناسبات قاهره و حماس به وجود آورد. حماس جهت آزادی اسیر اسرائیلی- گلعاد شالیت- خواسته‌های قانونی داشت ولی رژیم صهیونیستی تن به این خواسته‌ها نداد و از راه‌های مختلف مصر را وادار به اعمال فشار بر طرف فلسطینی کرد. رسانه‌های گروهی وابسته به حماس فاش ساختند که دستگاه امنیتی و اطلاعاتی مصر از راه سیاسی و امنیتی بر این جنبش اسلامی فشارهای گوناگونی وارد ساخته تا اسیر صهیونیست را قبل از پذیرش خواسته‌های فلسطینی‌ها آزاد سازد. دستگاه اطلاعاتی مصر از سوی حماس متهم بود که برخی از رهبران و فعالان این جنبش را دستگیر و زیر شکنجه‌های متنوع از آنها اطلاعاتی پیرامون اسیر اسرائیلی خواسته است. به نظر برخی نخبگان حقوقی و سیاسی مصری، قاهره در بحران گذرگاه‌ها می‌توانست به فرصت‌های طلایی جهت تقویت نقش بازیگر منطقه‌ای دست یابد ولی متاسفانه مصر در مدیریت این بحران(که توطئه صهیونیست‌ها بوده) مرتکب اشتباهات کشنده‌ای شد و روند مناسبات خود را با حماس به سمت سردی و وخامت سوق داده است. قاهره برای برقراری نوعی آرامش و آتش‌بس میان رژیم صهیونیستی و گروه‌های فلسطینی در اوایل مه 2008 طرحی ارائه داد و مدت آن را شش ماه تعیین کرد. مصری‌ها به حماس قول دادند که در صورت عدم موافقت رژیم صهیونیستی با این طرح، گذرگاه رفح را روی فلسطینی‌ها بازخواهند کرد. رژیم صهیونیستی پیش شرط‌هایی برای این طرح داشت از جمله:
1- آزاد کردن اسیر اسرائیلی بدون پیش شرط.
2- عدم حمله موشکی علیه شهرک‌های صهیونیستی اطراف غزه.
حماس طرح مصر را پذیرفت و تا پایان سال 2008 به آن متعهد و پایبند بود ولی در اقدامی جهت افزایش حلقه محاصره علیه غزه، مصر تحت فشار زیاد آمریکا و رژیم صهیونیستی حدود 150 تونل میان غزه و مصر را با همکاری لجستیکی و امنیتی آمریکا منهدم کرد و بسیاری از کالاهای ضروری مردم غزه در این رهگذر مصادره شد. مصر برای عادی‌سازی روابط میان فتح و حماس و دیگر گروه‌های فلسطینی طرحی را تحت عنوان «توافق قاهره 2008- طرح ملی فلسطین» مطرح کرد، بسیاری از رسانه‌های گروهی وابسته به حماس و گروه‌های فلسطینی مخالف با رهبری فتح، این طرح را ناقص دانسته و مانعی در جهت حضور در نشست مذاکرات قاهره قلمداد کردند. رسانه‌های گروهی مصر، سوریه را متهم به ایجاد فشار بر حماس و دیگر گروه‌های فلسطینی جهت عدم حضور در روند مذاکرات قاهره کردند. جنگ سرد میان حماس و مصر در اواخر سال 2008 به اوج خود رسید و رسانه‌های گروهی طرفین همدیگر را به انواع تهمت‌ها متهم می‌ساختند.
مصر و جنگ غزه
با آغاز حملات وحشیانه ارتش صهیونیستی به مردم غزه، مردم مصر به خیابان‌ها ریختند و جنایات صهیونیست‌ها را محکوم کرده و از دولت مبارک خواستند گذرگاه رفح را باز و قرارداد کمپ دیوید را لغو و روابط با رژیم صهیونیستی را قطع کند. رژیم صهیونیستی با اعزام 10 سفیر به مصر و برنامه‌های گوناگون هنوز موفق نشده افکار عمومی مصر را از فلسطین و مقاومت جدا سازد و همواره در این ماموریت‌ها شکست خورده است.
*کارشناس ارشد مسائل آفریقا دریچه
تأملی در مناسبات مصر و فلسطین
از ناصر تا مبارک
در این بخش به مبحث تسلط حماس بر غزه و بحران گذرگاه‌های آن می‌پردازیم. درگیری‌ها و تنش‌های میان فتح و حماس ریشه‌های تاریخی داشته ولی روند آن پس از تشکیل دولت هنیه تشدید و حماس به دلایل زیادی مجبور به کنترل و مدیریت نوار غزه شد و در یک عملیات مردمی و نظامی در ژوئن 2007 این امر عملی شد. این اقدام در سطوح محلی، منطقه‌ای و بین‌المللی بازتاب‌های گوناگونی داشت. منازعه فتح و حماس تحت تاثیر عوامل و زمینه‌های زیر بوده است:
1- اختلافات گذشته و پیچیدگی آن پس از پیروزی حماس در انتخابات پارلمانی ژانویه 2006.
2- مواضع رژیم صهیونیستی و کاخ سفید در قبال توافقات مکه و عدم پذیرش دولت قانونی اسماعیل هنیه، الزاماتی را برای دولت محمود عباس به وجود آورد و دستگاه‌های امنیتی و نظامی فتح را تحریک کرد که دولت منتخب هنیه را ساقط کنند. این روند منجر به تشدید گستره اختلافات طرفین شد.
3- اختلاف ریشه‌ای در دیدگاه سیاسی و ایدئولوژیک حماس و فتح درباره راهبردها و راهکارهای حل قضیه فلسطین. فتح بر این باورست که با تعطیل مقاومت و انتفاضه و از طریق کار سیاسی و دیپلماتیک، حل قضیه فلسطین و تشکیل دولت آن ممکن است و در مقابل حماس معتقد است که تنها راه حل قضیه فلسطین و مردمش مقاومت و جهاد در قبال
توسعه‌طلبی و تجاوزات رژیم صهیونیستی است.
4- منازعه بر سر قدرت، پس از توافقات اسلو و تشکیل ساختارهای سیاسی و اداری دولت خودگردان فلسطینی، رهبران فتح سیاست انحصاری داشته و بودجه سالانه این تشکیلات که بالغ بر یک میلیارد دلار بوده در اختیار و تصرف رهبران با نفوذ فتح قرار داشته و به صورت عادلانه و مردمی توزیع نمی‌شد و این امر موجب اعتراض گروه‌های فلسطینی از جمله حماس شده است. مصر برای حل مساله درگیری‌های میان فتح و حماس خود را به عنوان واسطه بی‌طرف و منزه مطرح کرد و قاهره در این رهگذر تلاش کرد که حماس را قانع کند تا رژیم صهیونیستی را به رسمیت بشناسد تا فشارهای بر دوش فلسطینی‌ها کاهش یابد. مواضع مصر در قبال جنگ 33روزه ژوئیه 2006، اشتباهات راهبردی داشته و برای گروه‌های مقاومت مایوس کننده بود، علاوه بر آن رفتار سیاسی قاهره در قبال حماس، تشویق کننده نبود بنابراین مصر قابلیت‌ها و ظرفیت‌های جذب حماس و جداسازی آن از محور تهران- دمشق را پیدا نکرد و حمایت‌های آشکار قاهره از ابومازن، صداقت مصر به عنوان میانجیگر بی‌طرف و منزه را زیر سوال برد. مواضع و رفتار مصر در قبال موضوع تبادل اسرا میان حماس و رژیم صهیونیستی مشکلات اساسی در مناسبات قاهره و حماس به وجود آورد. حماس جهت آزادی اسیر اسرائیلی- گلعاد شالیت- خواسته‌های قانونی داشت ولی رژیم صهیونیستی تن به این خواسته‌ها نداد و از راه‌های مختلف مصر را وادار به اعمال فشار بر طرف فلسطینی کرد. رسانه‌های گروهی وابسته به حماس فاش ساختند که دستگاه امنیتی و اطلاعاتی مصر از راه سیاسی و امنیتی بر این جنبش اسلامی فشارهای گوناگونی وارد ساخته تا اسیر صهیونیست را قبل از پذیرش خواسته‌های فلسطینی‌ها آزاد سازد. دستگاه اطلاعاتی مصر از سوی حماس متهم بود که برخی از رهبران و فعالان این جنبش را دستگیر و زیر شکنجه‌های متنوع از آنها اطلاعاتی پیرامون اسیر اسرائیلی خواسته است. به نظر برخی نخبگان حقوقی و سیاسی مصری، قاهره در بحران گذرگاه‌ها می‌توانست به فرصت‌های طلایی جهت تقویت نقش بازیگر منطقه‌ای دست یابد ولی متاسفانه مصر در مدیریت این بحران(که توطئه صهیونیست‌ها بوده) مرتکب اشتباهات کشنده‌ای شد و روند مناسبات خود را با حماس به سمت سردی و وخامت سوق داده است. قاهره برای برقراری نوعی آرامش و آتش‌بس میان رژیم صهیونیستی و گروه‌های فلسطینی در اوایل مه 2008 طرحی ارائه داد و مدت آن را شش ماه تعیین کرد. مصری‌ها به حماس قول دادند که در صورت عدم موافقت رژیم صهیونیستی با این طرح، گذرگاه رفح را روی فلسطینی‌ها بازخواهند کرد. رژیم صهیونیستی پیش شرط‌هایی برای این طرح داشت از جمله:
1- آزاد کردن اسیر اسرائیلی بدون پیش شرط.
2- عدم حمله موشکی علیه شهرک‌های صهیونیستی اطراف غزه.
حماس طرح مصر را پذیرفت و تا پایان سال 2008 به آن متعهد و پایبند بود ولی در اقدامی جهت افزایش حلقه محاصره علیه غزه، مصر تحت فشار زیاد آمریکا و رژیم صهیونیستی حدود 150 تونل میان غزه و مصر را با همکاری لجستیکی و امنیتی آمریکا منهدم کرد و بسیاری از کالاهای ضروری مردم غزه در این رهگذر مصادره شد. مصر برای عادی‌سازی روابط میان فتح و حماس و دیگر گروه‌های فلسطینی طرحی را تحت عنوان «توافق قاهره 2008- طرح ملی فلسطین» مطرح کرد، بسیاری از رسانه‌های گروهی وابسته به حماس و گروه‌های فلسطینی مخالف با رهبری فتح، این طرح را ناقص دانسته و مانعی در جهت حضور در نشست مذاکرات قاهره قلمداد کردند. رسانه‌های گروهی مصر، سوریه را متهم به ایجاد فشار بر حماس و دیگر گروه‌های فلسطینی جهت عدم حضور در روند مذاکرات قاهره کردند. جنگ سرد میان حماس و مصر در اواخر سال 2008 به اوج خود رسید و رسانه‌های گروهی طرفین همدیگر را به انواع تهمت‌ها متهم می‌ساختند.
مصر و جنگ غزه
با آغاز حملات وحشیانه ارتش صهیونیستی به مردم غزه، مردم مصر به خیابان‌ها ریختند و جنایات صهیونیست‌ها را محکوم کرده و از دولت مبارک خواستند گذرگاه رفح را باز و قرارداد کمپ دیوید را لغو و روابط با رژیم صهیونیستی را قطع کند. رژیم صهیونیستی با اعزام 10 سفیر به مصر و برنامه‌های گوناگون هنوز موفق نشده افکار عمومی مصر را از فلسطین و مقاومت جدا سازد و همواره در این ماموریت‌ها شکست خورده است.
*کارشناس ارشد مسائل آفریقا ارسال نظر
پربیننده