گروه سیاسی: «شورای ملی ایران- آمریکا» در گزارشی راهبردی به بررسی برنامه هستهای ایران پرداخت و با تصریح بر اینکه راهبرد فشار و تحریمهای کنونی نهتنها موفق نیست بلکه میتواند نتیجه معکوس داشته باشد، اذعان کرد که درباره ایران، تداوم رویکرد فعلی، شعارهای ضدغربی را انسجام بیشتری بخشیده و دستیابی به مصالحه با این کشور را دشوارتر خواهد کرد. در مقدمه این گزارش آمده است: آمریکا از اهرم فشار خود بر سیستم مالی بینالمللی به منظور ایجاد جامعترین رژیم تحریمهای یکجانبه در طول تاریخ بهره گرفته است. این رویه نقش کلیدی در متقاعد ساختن اتحادیه اروپا جهت اجرای تحریمهای یکجانبه خود با هدف تغییر محاسبات هستهای ایران و وادار کردن آن کشور به تن دادن به معاملهای داشته است که در غیر از این حالت هرگز به آن رضایت نمیداد. اگرچه مسؤولان نظام به طور آشکار تأثیر ویرانگر تحریمها بر اقتصاد ایران را مورد تایید قرار میدهند اما عوامل اقتصادی دیگری از جمله سوءمدیریت و فساد را نیز مقصر میپندارند.
طبق این گزارش، شعارهای آیتالله خامنهای رهبر عالي ایران همچنان گفتمان حاکم در میان نخبگان ایران است. این موضوع در بحثهای داخلی موضوعی غیرقابلتعرض بوده و با خصومتهای خارجی بیشتر تقویت میشود. در حالی که شکافهای عمیقی میان گروه نخبه ایران شکل گرفته است اما دلایل چندانی مبنی بر اینکه نزاع داخلی سبب انعطاف ایران در موضوع هستهای شده باشد، وجود ندارد.
تلاش بیشتر جمهوری اسلامی برای هدف قرار دادن منافع غرب و اسرائیل در جهان موضوع دیگری بود که در این گزارش به آن اشاره شده است: تلاشهای ایران به منظور حرکت در خلاف مسیر منافع غرب و اسرائیل در 4 سال گذشته افزایش یافته است. تهران حمایتهای خود از حماس و جهاد اسلامی را افزایش داده است. هنگامی که اسرائیل در نوامبر گذشته به غزه حمله کرد، ایران فناوری تولید موشک خود را انتقال داد تا برای نخستینبار شهرهای مهم اسرائیل در تیررس حملات موشکی قرار بگیرند.
در ادامه این گزارش به پیشرفتهای هستهای کشورمان در سالهای اخیر اذعان شده و آمده است: با خلق مسائل جدید در ارتباط با برنامه هستهای؛ هیچ دادهای مبنی بر اینکه ایران به طور کلی در 4 سال گذشته سرعت برنامه هستهای خود را کاهش داده باشد وجود ندارد. ذخایر اورانیوم غنی شده ضعیف و اورانیوم غنی شده متوسط و نصب سانتریفیوژهای نسل اول و دوم، همگی افزایش نشان داده است. به نظر میرسد در بهترین حالت، برنامه هستهای تاثیری از تحریمها نگرفته باشد یا در بدترین حالت تا حدودی توسط تحریمها پیش رفته باشد، بدین مفهوم که تشدید تحریمها به عنوان ابزاری برای چانهزنی به ایران نیز انگیزه میدهد با همین دلیل برنامه را به پیش ببرد. مهمتر از هر چیز اینکه تمهیدات مزبور سبب شده تا ایران تعهد بیشتری نسبت به برنامه هستهای خود احساس کند و مصونیت سیاسی داخلی که از آن بهرهمند است را تقویت کند.
اهداف ایران از تداوم و شتابگرفتن برنامه هستهای در این گزارش راهبردی واکنشی به تحریمها معرفی شده و آمده است: متقاعد ساختن شورای امنیت سازمان ملل متحد مبنی بر اینکه تحریمها تاثیری ندارند، افزایش هزینه غرب برای دست زدن به حمله نظامی و مجاب کردن غرب به پذیرش حق ایران در غنیسازی اورانیوم. این پژوهش نتیجه میگیرد که بسیار بعید است حکومت در زمانی که گفتمان خود را با چالش روبهرو نمیبیند، بازیگران اصلی برای تغییر سیاستها دست به سازش مشهود نمیزنند، 1+5 طرح مشخصی برای برداشتن تحریمها ارائه نمیکند و حکومت ایران تمکین را خطری بزرگتر از رویارویی نظامی با آمریکا میبیند، تسلیم شود. به گزارش اشراف، این پژوهش نشان میدهد میان اهداف اظهار شده سیاست تحریمها (یعنی تغییر محاسبات ایران در رابطه با برنامه هستهای) و آنچه تحریمها به واقع باعث شدهاند افتراق مشهودی وجود دارد. به رغم فشار اقتصادی بیسابقه بر ایران از سال 2010، فعالیتهای هستهای تهران شتاب گرفته است؛ به طوری که ذخیره اورانیوم ضعیف بالا رفته است، سانتریفیوژهای جدیدی اضافه شدهاند، تولید اورانیوم غنی شده متوسط تا سال 2013 ادامه یافته است و تهران نصب سانتریفیوژهای IR2-m پیشرفته را نیز آغاز کرده است. بازرسی آژانس بینالمللی انرژی اتمی از تاسیسات ایران آشکار کرد که فعالیتهای هستهای ایران از تحریمها تاثیری ندیده یا تا حدی توسط آن به پیش رفته است. تهران به دفعات شدت برنامه هستهای خود را بالا برده است تا برابر قدرت چانهزنی حاصل از تحریمها که نصیب غرب میشود قدرت چانهزنی خود را افزایش داده باشد. تهران ممکن است بتواند برابر تحریمها مدت زمانی طولانی مقاومت کند، تنها بدین خاطر که نشان دهد میتواند برابر فشارها مقاومت کند بیآنکه تسلیم شود. بدین ترتیب قضاوت درباره مسیری که تحریمها تاکنون پیمودهاند، نامناسب و گمراهکننده است. بهعلاوه این رویکرد بیانگر واقعیت سیاسی است که در آن بازه زمانی و ضربالاجلها غیرضروری تلقی میشود، در حالی که تلاشهای دیپلماتیک با شدت بیشتری مورد قضاوت قرار گرفته و انتظار میرود تقریبا به صورت آنی نتیجهبخش باشد.
رویکرد غرب و تشديد شعارهای ضدغربی
در بخش دیگری از این گزارش انسجام ایرانیان در برخورد با زورگوییهای غرب مورد توجه قرار گرفته و آمده است: راهبرد فشار فاقد ظرافت و انعطاف که نتواند گفتمان حاکم در ایران را تغییر داده و سهامداران را مجاب کند تا برای تغییر سیاستها فشار بیاورند نهتنها موفق نیست بلکه میتواند نتیجه معکوس داشته باشد. درباره ایران، تداوم رویکرد فعلی شعارهای ضدغربی را انسجام بیشتری بخشیده و دستیابی به مصالحه با این کشور را دشوارتر خواهد کرد. الگوی مشوقها در نظر رهبر عالي ایران تفاوت فاحشی با این الگو از منظر آمریکا و اروپا دارد. آمریکا و اروپا معتقدند تحریمها ایران را در مسیر یکطرفه شکست اقتصادی قرار داده مگر آنکه در قضیه هستهای کوتاه بیاید.