آزاده صالحی «میاندار باران» کاری از گروه فرهنگی- هنری «تراب» است. این گروه سال گذشته نیز نمایش مناسبتی «شعله در زمهریر» را در تالار وحدت روی صحنه بردند. «میاندار باران» با درونمایه زندگی و فرازهایی از زندگانی حضرت فاطمه زهرا(س) اجرا می‌شود. محمد ساربان، علیرضا استادی، پژمان کاشفی، محمدرضا مداحیان، مجید خضری و... بازیگران این نمایش هستند. طرح این نمایش از حمید نیلی که مدیرگروه نیز به شمار می‌رود، است. آهنگسازی این نمایش نیز برعهده بهرنگ قدرتی است و طراحی صحنه را علی مهران انجام داده است. سعید نقب‌زاده هم مدیرتولید این نمایش بوده است. «میاندار باران» که از روز 15 فروردین‌ماه هر شب در تالار وحدت ساعت 20 روی صحنه رفته تا سی‌ام این ماه ادامه خواهد داشت. نمایش «میاندار باران» از معدود متون مذهبی قلمداد می‌شود که به شیوه ابزورد نوشته شده است. به بیان ساده‌تر، دست‌اندرکاران اجرایی و نوشتاری این نمایش سعی کرده‌اند از قالب‌های انتزاعی بیشتر در کار خود بهره بگیرند و مخاطب را به چیدن یک پازل هزار تکه دعوت کنند؛ پازلی که قطعه قطعه آن با تفکر و اندیشه از سوی مخاطب صورت می‌گیرد و در نهایت مقصود را به او منتقل می‌کند. این نمایش به گفته مداحیان، نگاهی به گذشته دارد اگرچه در شرایط کنونی شکل می‌گیرد و روایت می‌شود. آنچه درباره نمایش «میاندار باران» حائز اهمیت است طرح سوال برای مخاطب است.
رئالیست انتزاعی
برای دانستن بیشتر درباره کم و کیف این نمایش با محمدرضا مداحیان، نویسنده، کارگردان و بازیگر به گفت‌وگو نشسته‌ایم. او می‌گوید: این نمایش می‌کوشد برخلاف دیگر نمایش‌های مذهبی مرسوم از قالب‌ها و کلیشه‌های همیشگی دور شود و به شکل تازه‌ای از نمایش دست یابد. در واقع اصلی‌ترین هدف ما تصویر کردن یک جور رئالیست در فضای انتزاعی بوده است. ما با طرح این سوال فقط به ساختار و موجودیت سوال پایبند مانده‌ایم و از هرگونه پاسخ برای مخاطب پرهیز کرده‌ایم. در واقع تلاش ما بر این بوده تا مخاطب بر اساس کشف و شهود شخصی خود به این پاسخ‌ها دست یابد. به عنوان مثال یکی از شخصیت‌ها در میانه نمایش از کاراکتر دیگر می‌خواهد شخصیت حقیقی حضرت فاطمه زهرا(س) را برایش تعریف کند و این پاسخ را می‌شنود که تاکنون چه چیزهایی درباره حضرت شنیده‌ای؟ او تعریف می‌کند که دایره اطلاعاتش از ماجرای کوچه، چادر خاکی و سیلی فراتر نمی‌رود. کاراکتر دیگر نمایش تنها سری به تاسف تکان می‌دهد و در حالی که اشک در چشمانش حلقه زده، می‌پرسد: آیا از شخصیت فاطمه زهرا(س) با این عظمت تنها این موارد را می‌دانی؟ و فرد سوال‌کننده خجل می‌شود، ضمن اینکه ما کوشیده‌ایم در این نمایش پیش از مخاطب به خودمان نگاه کنیم. باعث تاسف است که در حال حاضر اطلاعات تاریخی مخاطبان کارهای مذهبی و همینطور اغلب سازندگان این قبیل آثار اندک است. حتی آنهایی که مدعی شناخت ابعاد شخصیتی حضرت فاطمه زهرا(س) هستند به دلیل نداشتن همین اطلاعات کافی او را به درستی نمی‌شناسند.
سرنخ‌هایی برای رسیدن به هدف
برمی‌گردیم به مساله طرح سوال در نمایش «میاندار باران». از مداحیان می‌پرسم پس برای اجرای چنین نمایشی به دیگر ابعاد اجرا به آن شکلی که باید فکر نکرده‌اید و عمده تمرکزتان روی طرح سوال بوده است. او در پاسخ می‌گوید: البته صرفنظر از طرح سوالی که به آن اشاره کردم سرنخ‌هایی هم در لابه‌لای نمایش به مخاطب ارائه کرده‌ایم؛ سرنخ‌هایی که دست‌کم این حسن را دارد که مخاطب را دچار گنگی نکند و پیام نمایش را به شکل روشنی به او متبادر کند، مثل مقوله ولایت‌پذیری و ولایتمداری حضرت فاطمه زهرا(س) یا تبیین این مساله که اصالت ولایتمداری در نسل امروز کمتر به چشم می‌خورد. به عنوان مثال دیگر آن میزان از ایستادگی و ایثار در حال حاضر بین نسل امروز مشاهده نمی‌شود. شاید بتوان گفت بیشترین هدف ما برای روی صحنه بردن چنین نمایشی، تلاش برای شناساندن دیگر زوایا و ابعاد وجودی حضرت بوده است. می‌خواستیم به نسل امروز این نکته را منتقل کنیم که شخصیت ایشان تنها به روایت‌هایی که تاکنون از ایشان به جا مانده محدود نمی‌شود.
ورود به حاشیه، مصداق بی‌توجهی‌ها
آیا کمبود کتاب‌های مذهبی را می‌توان در فقر اطلاعات مخاطبان در این حیطه دخیل دانست؟ این کارگردان در پاسخ به این سوال هم می‌گوید: تصور من بر این است که منابع مذهبی و دینی کم نداشته و نداریم و فقری که شما در حوزه اطلاعات مخاطبان به آن اشاره می‌کنید به این بازمی‌گردد که وارد حواشی شده‌ایم. ما در سال‌های گذشته نمایش‌های زیادی را در مناسبت‌های مختلف روی صحنه بردیم و به نوعی مجری روایت‌های تاریخی و مذهبی در خلال این نمایش‌ها بوده‌ایم و بیش از پیش با خلأ در این زمینه مواجه شده‌ایم. دلیلش همان است که گفتم. یعنی ما در زمینه روایت‌های تاریخی و مذهبی وارد حواشی می‌شویم به جای آنکه به اصل مطلب بپردازیم. مصداق این بی‌توجهی هم این جمله معروف است که امام حسین(ع) تنها محدود به سینه زدن در ایام عاشورا نمی‌شود. واقعیت این است که نسل امروز اطلاعات مذهبی کمی دارند و از آگاهی دینی برخلاف کتاب‌ها و اسنادی که در این حیطه موجود است، بی‌بهره‌اند.
آمار قابل قبول تماشاگران
میزان تاثیرپذیری و استقبال مخاطبان سوال بعدی را تشکیل می‌دهد. مداحیان با بیان اینکه این نمایش از روزهای آغازینی که روی صحنه رفته هر شب میزبان طیف گسترده‌ای از مردم بوده است، تصریح می‌کند: این حجم گسترده از حضور مخاطبان در اجرای هر شبی نمایش نشانگر تاثیرگذار بودن نمایش است. البته یک نمایش در بهترین شرایط آن هم در وضع کنونی می‌تواند 20 هزار مخاطب داشته باشد که در مقیاس و اشل آدم‌هایی که در تهران زندگی می‌کنند آمار قابل قبولی نیست. اگرچه حضور همین میزان مخاطب هم رضایتبخش است و همین که توانسته‌ایم به یمن چنین موضوعی آنها را به سمت و سوی دیدن این نمایش سوق دهیم نشان از موفقیت و رسیدن ما به هدفی که در سر داشته‌ایم دارد.
راهکاری برای همیشگی شدن تم‌های مذهبی
از این نویسنده، کاگردان و بازیگر می‌پرسم: با این تفاسیر چه راهکاری را می‌توان در پیش گرفت تا موضوعاتی از این دست تنها در دایره مناسبت‌های تقویمی محصور نمانند و در قالب‌های نمایشی، ادبی و سینمایی به شکل همواره در جامعه ساری و جاری باشند. مداحیان در پاسخ به این سوال می‌گوید: به نظرم مهم‌ترین مساله این است که وارد حواشی نشویم. در عین حال اگر به زوایای ناشناخته شخصیت‌هایی چون حضرت فاطمه زهرا(س) دست یابیم و این زوایا را مورد شناسایی و واکاوی قرار دهیم دیگر سراغ آنها را فقط در یک برهه خاص زمانی نمی‌گیریم و یاد کردن از آنها همیشگی خواهد بود. ای کاش می‌شد به عنوان مثال درباره شخصیتی چون حضرت فاطمه زهرا(س) تم پاکدامنی و عفاف را بیش از پیش در قالب‌های هنری گسترش دهیم و این موضوع را به درونمایه‌ای همیشگی مبدل کنیم. با این وجود دیده می‌شود در برخی موارد مسؤولان هم فقط در فضای مناسبتی شرایط و امکانات را برای گروه‌های نمایشی یا دیگر هنرمندانی که تمایل دارند در این وادی کار کنند فراهم می‌کنند که طبعا چنین عملکردی خوب نیست. درباره گروه فرهنگی- هنری «تراب» شرایط به گونه‌ای بود که این نمایش در نهایت ضیق بودجه روی صحنه رفت و اگر می‌بینید در اجرا به مراحل موفقیت‌آمیزی دست یافته به خاطر تلاش‌های شبانه‌روزی گروه «تراب» است. البته ناگفته نماند در این مسیر موسسه «هومان هنر» که موسسه فرهنگی- هنری مستقل است و به شکل آزاد فعالیت می‌کند از حمایت این نمایش دست برنداشته است. همچنین نقش حمایتی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی را برای قدرتمند کردن این نمایش روی صحنه نمی‌توان نادیده گرفت، ضمن اینکه شایسته است از محمد حمزه‌زاده که به عنوان مشاور هنری در طول اجرای این نمایش ما را یاری کرده‌اند همینطور مهدی جعفری، مدیر روابط‌عمومی نمایش «میاندار باران» برای اطلاع‌رسانی سپاسگزاری کنم زیرا مجموع این تلاش‌ها موجب شده این نمایش به سطح قابل قبول و ارزنده‌ای نزد مردم برسد.