فوتبال انگلیسی دیگر انگلیسی نیست. صرف اینکه نخستین باشی دلیل بر بهترین بودنت نیست. دنیا شاید از بریتانیایی‌ها برای مدون کردن قوانین فوتبال سپاسگزار باشد اما برای بی‌عدالتی‌ها نه. 15 ژانویه 1863 یعنی 150 سال پیش، FA یا اتحادیه فوتبال در یک میخانه متولد شد. شاید توهم یک توطئه یا فقط یک تصادف، نماینده 11 باشگاه و مدرسه را در میکده «فراماسونرها» (Freemasons’ Tavern) واقع در خیابان لانگ ایکر شهر لندن دور هم جمع کرد تا پایه‌گذار قوانین بزرگ‌ترین جادوی بشری شوند. آنها نمی‌دانستند درباره چه ورزشی- بازی- گرد هم آمده‌اند. یک قرن و نیم بعد، فوتبال جزئی از زندگی، کار و نماد ملل جهان شده است. 26 اکتبر 1863 نمایندگان 11 باشگاه و مدرسه درباره نخستین قوانین تدوین شده فوتبال به توافق رسیدند. دستنوشته‌های مربوط به این همایش با نام «قوانین بازی»، هم‌اکنون در موزه ملی فوتبال شهر منچستر نگهداری می‌شود. پیش از این توافقنامه، جسته و گریخته قانون‌های محلی در انگلستان برای فوتبال وضع شده بود که معروف‌ترین آنها، «قوانین کمبریج» سال 1848 بود که توسط جمعی از دانشجویان دانشگاه کمبریج تعریف شد و «قوانین شفیلد» که تعدادی از باشگاه‌های فوتبال شمال انگلیس در 1850 تعیین کرده بودند. یکی از باشگاه‌های پایه‌گذار اتحادیه فوتبال که امروزه هم فعال است، باشگاه کریستال پالاس لندن است که هم‌اکنون در دسته پایین‌تر از لیگ برتر در تلاش برای صعود است؛ بسیاری بر این باورند که زادگاه فوتبال نوین انگلستان است، در صورتی‌که طبق اسناد موجود، نخستین باشگاه رسمی فوتبال جهانFoot-Ball Club نام داشته که در شهر ادینبوروی اسکاتلند حد فاصل سال‌های 1824 تا 1841 فعال بوده است. تیم باشگاه فوتبال مدرسه «دورهَم» از استان «دورهم کانتی» انگلیس و باشگاه فوتبال دانشگاه «دابلین» از ایرلند هم که حدود 1850 تشکیل شده‌اند، نخستین پیشگامان ورزش فوتبال بوده‌اند. نکته جالب این بود که برخی باشگاه‌های تازه‌تاسیس فوتبال، راگبی نیز بازی می‌کردند و بعضی مخلوط این 2 ورزش را ارائه می‌دادند ولی اولین باشگاه تمام حرفه‌ای فوتبال که برای بازی کردن به اعضایش پول پرداخت می‌کرد، «ناتس کانتی» نام دارد که در سال 1862 تاسیس شد و هنوز هم در لیگ یک انگلستان (2 دسته پایین‌تر از لیگ برتر) فعال است. با همه این تفاصیل، 150 سال پیش اتحادیه فوتبال انگلستان تاسیس شد و... تا امروز.
خوب
پس از 1863 و تدوین قوانین فوتبال توسط FA، راه‌اندازی مسابقات سراسری فوتبال حذفی در انگلستان موسوم بهFA CUP توسط اتحادیه انجام شد که هم‌اکنون قدیمی‌ترین قهرمانی فوتبال جهان است (1871). چندی بعد با تاسیس اتحادیه‌های فوتبال اسکاتلند، ولز و ایرلندشمالی، لزوم ایجاد نظم و یکپارچگی بیشتر در قوانین فوتبال احساس شد و به این ترتیب IFAB یا «بورد بین‌المللی اتحادیه فوتبال» توسط اتحادیه‌هایی که نام‌برده شد، به‌وجود آمد. وظیفه این نهاد، پاسداری، قانونگذاری، تغییر و تنظیم در قوانین فوتبال تعریف شده است. فوتبال خیلی زود از جزیره به اروپا سرایت کرد. در ابتدا، انگلیسی‌های مهاجر یا مقیم در کشورهای اروپایی مجری یا محرک به‌وجود آمدن تیم‌های فوتبال بودند و خیلی سریع فدراسیون‌ها و اتحادیه‌های فوتبال کشوری در اروپا تاسیس شدند. داستان جالب‌تر شد. فوتبال از طریق مهاجران و استعمارگران اروپایی به آمریکای جنوبی و سایر قاره‌ها رسید و مردمان آن دیار خیلی زود از استادان اروپایی خود جلو زدند. برزیل و اروگوئه پرچمدار قهرمانی فوتبال غیر انگلیسی- اروپایی شدند. فدراسیون جهانی فوتبال در1904 توسط 1+8 کشور، بدون کشورهای عضو IFAB تشکیل شد! 8 کشور اروپایی فرانسه، اسپانیا، سوییس، سوئد، هلند، پرتغال، بلژیک و دانمارک در پاریس گرد هم آمدند و فدراسیون فوتبال آلمان نیز به‌وسیله مخابره یک تلگرام به کنفرانس، رسماً پیوستن به فدراسیون جهانی فوتبال FIFA را اعلام کرد. بریتانیایی‌ها به‌دلیل اعتراض به محل تشکیل و ترکیب همایش، از شرکت در آن خودداری کردند اما یک سال بعد با توافقاتی که با فیفا به‌دست آوردند و انتخاب یک رئیس انگلیسی (دَنیِل بِرلی وولفال) برای این نهاد، از 1905 به این نهاد پیوستند. فیفا نیز متعهد شد، همه تغییر قوانین و قانونگذاری‌های جدید برای فوتبال، فقط توسط IFAB انجام شود.
بد
اتحادیه فوتبال انگلیس هم مانند دیگر ارگان‌های بریتانیایی، تکبر بریتیش داشته و چون خود را صاحب فوتبال دانسته و برخی تفسیرهایشان از فوتبال را قطعی و بدون شک می‌شمارند، بنابراین در وارد شدن به یک زمینه یا سازمان جدید بسیار با وسواس عمل می‌کنند که گاه تبدیل به کله‌شَقی می‌شود! همین لجبازی برای ورود به اتحادیه فوتبال اروپا (UEFA)، باعث لطمه جبران ناپذیری بر پیکره فوتبال باشگاهی انگلیس شد. در سال1954، 3 کشور فرانسه، بلژیک و ایتالیا در جلسه‌ای در شهر بازل سوییس، یوفا را برای یکپارچه کردن فوتبال اروپا تاسیس کردند. این اتحادیه جدید با 25 عضو شروع به کار کرد. FA نیز به آن پیوست ولی با بی‌میلی و باشگاه‌های انگلیسی را از رقابت‌های اروپایی زیر نظر یوفا برحذر می‌داشت. سال 1957 منچستریونایتد، قهرمان لیگ انگلستان تصمیم گرفت با تمام قدرت در رقابت‌های باشگاه‌های اروپا شرکت کند و به سلطنت مطلق رئال‌مادرید در آن دوره پایان دهد.FA از یونایتد خواست از این مسابقات صرفنظر کند و تمرکزش را روی بازی‌های داخلی بگذارد. یونایتد که به عقیده بسیاری از کارشناسان، یکی از بهترین و جوان‌ترین تیم‌های بزرگ تاریخ فوتبال را در آن زمان در اختیار داشت، پیشنهاد اتحادیه را رد کرد و در بازی‌های اروپایی شرکت کرد. FA نیز در مقابل هیچگونه همکاری با باشگاه منچستری در تغییر زمان بازی‌های داخلی نکرد و بدینگونه بود که یونایتدها برای رسیدن سر وقت به بازی‌های لیگ انگلیس، دچار فاجعه سقوط هواپیما در هوای برفی و نامناسب مونیخ شدند (1958) و جمعی از بهترین فوتبالیست‌های اروپا را از دست دادند. اتحادیه فوتبال انگلستان هم‌اکنون نیز با خیره‌سری مثالزدنی، برنامه بازی‌های اکثر تیم‌های انگلیسی را به‌دلیل تداخل یا خستگی از بازی‌های اروپایی، تغییر نمی‌دهد و گاه سختگیرانه‌تر عمل می‌کند، در حالی‌که فدراسیون‌های کشورهای دیگر، با باشگاه‌هایشان برای شرکت در رقابت‌های اروپایی کمال همکاری را دارند. نکته بد دیگری که در عملکرد FA دیده می‌شود، داوری است. داوران انگلیسی با فلسفه فوتبال انگلیسی که مبلغ سرعت در فوتبال است، بزرگ می‌شوند ولی دیدی بسیار بدوی به سرعت و جنگندگی دارند. در فوتبال انگلیسی خشونت و برخورد فیزیکی حرف اول را می‌زند اما اینکه چه حرکتی خطاست و چه اعمالی جزو فوتبال محسوب می‌شوند، با استانداردهای جهانی متفاوت است و در بیننده این احساس را به‌وجود می‌آورد که FA عامداً می‌خواهد فرم فوتبال یک قرن پیش کماکان حفظ شود که با اسلوب این ورزش در عصر حاضر همگون نیست و باعث دید منفی کارشناسان و مردم نسبت به قضاوت‌های گاه بسیار ضعیف داوران انگلیسی می‌شود.
زشت
شاید یکی از منظم‌ترین، قدرتمندترین و بهترین تورنمنت‌های فوتبال دنیا، لیگ برتر انگلستان باشد که توسط FA مدیریت می‌شود. اتحادیه فوتبال با مهارتی مثالزدنی، اسپانسرهای پولدار برای مسابقات جور می‌کند و بالاترین رقم‌های مالی را برای پخش تلویزیونی بازی‌ها از شبکه‌ها دریافت می‌کند و... اما در زمینه ملی بسیار ضعیف و گاه بی‌لیاقت عمل می‌کند. کسب فقط یک جام جهانی، آن هم با گلی مشکوک در لحظه آخر برابر آلمان (1966) تنها افتخار ملی اتحادیه فوتبال انگلیس است. اشتباهات، تنگ نظری، لجبازی یا شاید انجام اعمالی که عمداً باعث عقب‌ماندگی فوتبال ملی انگلستان از رقبای دیگر شده است، قابل بررسی است. از انتخاب مربی تیم ملی که همیشه بحث‌برانگیز بوده است تا برگزاری 3 جام فوتبال باشگاهی در کشور و کمترین زمان استراحت برای بازیکنان، بویژه ملی‌پوشان و...، همه نقاط زشت کاری FA است. تیم‌های ملی انگلستان گاه چنان بی‌انگیزه و خسته می‌نمایند که اشتباهات مضحک و خنده‌داری از بازیکنان آن دیده می‌شود که شگفت‌انگیز است. بویژه دروازه‌بانان انگلیسی که جز چند مورد نادر، بقیه از ضعیف‌ترین بازیکنان تیم ملی انگلستان هستند. FA در طول 150 سال گذشته با پدیده هولیگانیسم یا اوباشگری تماشاگران فوتبال روبه‌رو بوده که اوج آن در ورزشگاه «هیسل» بروکسل دیده شد که تعداد زیادی از هواداران 2 تیم یوونتوس و لیورپول در فینالی اروپایی در درگیری و شلوغی طرفداران، کشته و زخمی شدند و این اتفاق باعث شد تیم‌های انگلیسی به مدت 5 سال از همه رقابت‌های اروپایی کنار گذاشته شوند. اکنون هم پدیده نژادپرستی در ورزشگاه‌ها گریبانگیر FA است که آخرین قربانی آن «ریو فردیناند» است که در بازی انگلستان مقابل مقدونیه، مورد اهانت نژادپرستانه هواداران خودی(!) قرار گرفت. با وجود نقاط روشن و تیره در کارنامه اتحادیه فوتبال انگلیس، فرماندهان ومبلی، صاحب بهترین و جذاب‌ترین لیگ فوتبال دنیا و فوتبالی قابل احترام هستند. FA اولین فرزند مهد فوتبال، خدمات ارزنده‌ای به این ورزش کرده است اما فوتبال انگلیسی دیگر انگلیسی نیست. صرف اینکه نخستین باشی دلیل بر بهترین بودنت نیست. دنیا ممکن است از بریتانیایی‌ها به‌خاطر مدون کردن قوانین و نمایش فوتبال سپاسگزار باشد اما برای بی‌عدالتی‌ها و زشتی‌های آن «هرگز».