هرگونه تغییر در ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی عناصر تشکیل دهنده هوا، موجب آلودگی آن از سوي ديگر مي‌شود. بسیاری از فعالیت‌های انسان به سبب وارد کردن مواد و ترکیبات خطرناک به هوا حيات انسان را به مخاطره مي‌اندازد. در اين خصوص مي‌توان منابع آلوده‌کننده را به چهار دسته تقسیم كرد:
1- وسایل نقلیه موتوری
2- صنایع و کارخانجات
3- منابع گرمایشی خانگی و تجاری
4- منابع متفرقه نظیر سوزاندن زباله و...
وسایل نقلیه موتوری
وسایل نقلیه موتوری از قبیل خودروهای سواری، موتوسیکلت، مینی‌بوس، اتوبوس، هواپیما و کشتی از آلوده‌کنندگان اصلی هوا هستند. آمارها نشان میدهد در سال 1381 بیش از 10 میلیون تن مواد آلوده کننده در هوای ایران تخلیه شده است که بیش از 86 درصد آن ناشی از فعالیت وسایل نقلیه موتوری بوده است.
صنایع وکارخانجات
کارخانه‌های صنعتی و نیروگاه‌ها با مصارف سوخت فسیلی (نفت، بنزین و گازوئیل) و تولید دود و غبار و گازهایی مانند مونوکسید کربن، دی‌اکسید گوگرد، اکسیدهای ازت وگازهای دیگر هوا را آلوده می‌سازند.
منابع گرمایشي خانگی و تجاری
سوخت‌های مورد استفاده در خانه‌ها و اماکن شهری برای پخت و پز، گرم کردن هوای محیط و گرم کردن آب موجب ورود مقدار زیادی مونوکسیدکربن، دود و دیگر گازها به هوا می‌شود.
منابع متفرقه دیگر
سوزاندن زباله، فعالیت آتشفشان‌ها، آتش‌سوزی خود به خودی جنگل‌ها، تخمیر مواد در طبیعت و گازهای خارج شده از چشمه‌های معدنی نیز هوا را آلوده می‌کنند. اما بیشتر آلودگی هوا ناشی از فعالیت‌های انسان است.
علاوه بر این آلودگی هوا اثرات زیست‌محیطی نیز به دنبال دارد که در این‌باره میتوان به موارد زیر اشاره کرد: مواد آلوده کننده هوا كه به صورت گاز يا ذرات معلق، کار مژک‌های ریوی را کند یا متوقف می‌کنند، باعث انقباض مجاری تنفسی، فلج شدن نسوج از بین برنده باکتری‌های مجاری تنفسی و تورم و رشد غیرعادی سلول‌های مجاری تنفسی شده و موجب ضخیم شدن لایه‌های زیرین سلولی می‌شوند. این مواد تنفس را مشکل ساخته و مواد خارجی نظیر باکتری‌ها و دیگر
میکرو ارگانیسم‌ها به طور موثر رانده نمی‌شوند و باعث عفونت دستگاه تنفسی می‌شود.
علاوه بر این مواد آلوده کننده هوا و عوامل دیگر بویژه سیگار کشیدن باعث تشدید بیماری ریوی و ابتلا به سرطان ریه و بیماری‌های قلبی و عروقی می‌شود.
ریزش اشک از چشمان از دیگر اثرات آلودگی هواست. سرب موجود در بنزین که وارد هوا می‌شود برای انسان بویژه برای کودکان عوارض خطرناکی ایجاد می‌کند. پایین آمدن ضریب هوشی و مشکلات گفتاری و رفتاری از این عوارض است.
تاثیر بر حیوانات و گیاهان
حوادث بسیار زیادی در جهان ثبت شده که میتوان به حادثه دره میوز در بلژیک، دنورا در پنسیلوانیا، لندن و... اشاره کرد که آلودگی هوا علاوه بر اثرات ناگوار بر انسان و مرگ و میر مردم بی‌گناه، حیوانات و گیاهان را نیز تحت تاثیر قرار داده و موجب تلف شدن حیوانات و از بین رفتن پوشش گیاهی شده که آمار آن به ثبت رسیده است.
گیاهانی که در معرض هوای آلوده به دی‌اکسید گوگرد هستند به شدت صدمه می‌بینند، آلودگی هوا درختان پرا ضعیف ساخته و از مقاومت آنها در مقابل تنش‌‌های طبیعی می‌کاهد و در مقدار مواد مغذی اختلال پدید آورده و عمل جذب سبزینه‌ای را کاهش میدهد.
تاثیر بر طبیعت
در ارتفاع 12 تا 50 کیلومتری بالای زمین لایه‌ای نامرئی وجود دارد به نام لایه ازن که مانع رسیدن اشعه خطرناک خورشید بویژه اشعه ماوراي بنفش به زمین می‌شود. قوطی‌های اسپری از قبیل خوشبوکننده‌ها، حشره‌کش‌ها، گازهای یخچال و کولرهای‌گازی حاوی گازهای کلروفلونورکربن‌ها (CFCS) و هالون‌ها هستند که این گازها پس از انتشار در هوا بالا رفته، پس از رسیدن به لایه ازن تجزیه شده و لایه ازن را تخریب می‌کنند. نفوذ بیش از اندازه اشعه ماوراي بنفش به زمین بر اثر تخریب لایه ازن باعث بروز سرطان پوست، تضعیف دستگاه دفاعی بدن، بیماری‌های چشمی، کاهش محصولات کشاورزی و کاهش جمعیت آبزیان می‌شود.
باران‌های اسیدی یکی دیگر از پدیده‌های ناشی از آلودگی هواست. دی‌اکسید گوگرد یکی از مواد آلوده‌کننده هواست که بر اثر فعالیت صنایع و کارخانجات وارد هوا می‌شود، پس از انتشار در هوا با بخار آب موجود در هوا ترکیب شده و تولید اسید می‌کند که این اسید به همراه باران دوباره به سطح زمین بازگشته و موجب ایجاد مشکلات عدیده زیست‌محیطی و از بین رفتن حیات می‌شود.
اثرات اقتصادی آلودگی هوا
آلودگی هوا روی اقتصاد کشورها نیز آثاري سوء دارد. مطالعه‌ای که در چند کشور به انجام رسیده نشان میدهد اشخاصی که در مناطق آلوده زندگی می‌کنند هر سال هزینه بیشتری از اشخاصی که در هوای سالم زندگی می‌کنند را متحمل می‌شوند. آلودگی هوا هزینه‌های تمیز نگه‌داشتن بدن (استحمام)، لباس، منزل، بهداشت فردی، معالجه بیماری‌های ریوی و قلبی - عروقی، نقاشی و مرمت ابنیه و... را افزایش میدهد. هزینه‌های مربوط به خریداری و راه‌اندازی دستگاه‌های مراقبت آلودگی هوا که از محل مالیات‌های عمومی تامین می‌شود، همچنین استفاده و مصرف مواد مقاوم به آلودگی هوا و هزینه‌های مربوط به تحقیقات در این زمینه را میتوان جزو زیان‌های اقتصادی ناشی از آلودگی هوا دانست.
راهکارهای مقابله با آلودگی هوا
- برای مبارزه با آلودگی هوا همکاری مردم و سازمان‌های مسؤول ضروری است. اگر مردم در این زمینه مشارکت نداشته باشند موفقیت لازم به دست نخواهد آمد.
- استفاده از وسایل نقلیه عمومی، استفاده از دوچرخه یا پیاده‌روی در مسیرهای کوتاه از عوامل مهم کاهش آلودگی هوا است.
- تعمیر و تنظیم وسایل گرم‌کننده خانگی موجب صرفه‌جویی در مصرف سوخت و جلوگیری از افزایش آلودگی هواست.
- مصرف صحیح برق موجب کاهش آلودگی هوا می‌شود. مصرف برق بیشتر، نیاز به تولید بیشتر برق دارد. نیروگاه‌های تولید برق مقدار زیادی مواد آلاینده وارد هوا می‌کنند.
- درختان و گیاهان روزها مقدار زیادی دی‌اکسید کربن از هوا جذب کرده و اکسیژن تولید می‌کنند و در واقع هوا را پالایش می‌کنند.
- در محافظت از فضای سبز و جنگل‌ها بکوشیم و تا جایی که امکان دارد درخت بکاریم و فضای سبز ایجاد کنیم.
* كارشناس ارشد محيط زيست نابودي زمين از آسمان آغاز مي‌شود
هرگونه تغییر در ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی عناصر تشکیل دهنده هوا، موجب آلودگی آن از سوي ديگر مي‌شود. بسیاری از فعالیت‌های انسان به سبب وارد کردن مواد و ترکیبات خطرناک به هوا حيات انسان را به مخاطره مي‌اندازد. در اين خصوص مي‌توان منابع آلوده‌کننده را به چهار دسته تقسیم كرد:
1- وسایل نقلیه موتوری
2- صنایع و کارخانجات
3- منابع گرمایشی خانگی و تجاری
4- منابع متفرقه نظیر سوزاندن زباله و...
وسایل نقلیه موتوری
وسایل نقلیه موتوری از قبیل خودروهای سواری، موتوسیکلت، مینی‌بوس، اتوبوس، هواپیما و کشتی از آلوده‌کنندگان اصلی هوا هستند. آمارها نشان میدهد در سال 1381 بیش از 10 میلیون تن مواد آلوده کننده در هوای ایران تخلیه شده است که بیش از 86 درصد آن ناشی از فعالیت وسایل نقلیه موتوری بوده است.
صنایع وکارخانجات
کارخانه‌های صنعتی و نیروگاه‌ها با مصارف سوخت فسیلی (نفت، بنزین و گازوئیل) و تولید دود و غبار و گازهایی مانند مونوکسید کربن، دی‌اکسید گوگرد، اکسیدهای ازت وگازهای دیگر هوا را آلوده می‌سازند.
منابع گرمایشي خانگی و تجاری
سوخت‌های مورد استفاده در خانه‌ها و اماکن شهری برای پخت و پز، گرم کردن هوای محیط و گرم کردن آب موجب ورود مقدار زیادی مونوکسیدکربن، دود و دیگر گازها به هوا می‌شود.
منابع متفرقه دیگر
سوزاندن زباله، فعالیت آتشفشان‌ها، آتش‌سوزی خود به خودی جنگل‌ها، تخمیر مواد در طبیعت و گازهای خارج شده از چشمه‌های معدنی نیز هوا را آلوده می‌کنند. اما بیشتر آلودگی هوا ناشی از فعالیت‌های انسان است.
علاوه بر این آلودگی هوا اثرات زیست‌محیطی نیز به دنبال دارد که در این‌باره میتوان به موارد زیر اشاره کرد: مواد آلوده کننده هوا كه به صورت گاز يا ذرات معلق، کار مژک‌های ریوی را کند یا متوقف می‌کنند، باعث انقباض مجاری تنفسی، فلج شدن نسوج از بین برنده باکتری‌های مجاری تنفسی و تورم و رشد غیرعادی سلول‌های مجاری تنفسی شده و موجب ضخیم شدن لایه‌های زیرین سلولی می‌شوند. این مواد تنفس را مشکل ساخته و مواد خارجی نظیر باکتری‌ها و دیگر
میکرو ارگانیسم‌ها به طور موثر رانده نمی‌شوند و باعث عفونت دستگاه تنفسی می‌شود.
علاوه بر این مواد آلوده کننده هوا و عوامل دیگر بویژه سیگار کشیدن باعث تشدید بیماری ریوی و ابتلا به سرطان ریه و بیماری‌های قلبی و عروقی می‌شود.
ریزش اشک از چشمان از دیگر اثرات آلودگی هواست. سرب موجود در بنزین که وارد هوا می‌شود برای انسان بویژه برای کودکان عوارض خطرناکی ایجاد می‌کند. پایین آمدن ضریب هوشی و مشکلات گفتاری و رفتاری از این عوارض است.
تاثیر بر حیوانات و گیاهان
حوادث بسیار زیادی در جهان ثبت شده که میتوان به حادثه دره میوز در بلژیک، دنورا در پنسیلوانیا، لندن و... اشاره کرد که آلودگی هوا علاوه بر اثرات ناگوار بر انسان و مرگ و میر مردم بی‌گناه، حیوانات و گیاهان را نیز تحت تاثیر قرار داده و موجب تلف شدن حیوانات و از بین رفتن پوشش گیاهی شده که آمار آن به ثبت رسیده است.
گیاهانی که در معرض هوای آلوده به دی‌اکسید گوگرد هستند به شدت صدمه می‌بینند، آلودگی هوا درختان پرا ضعیف ساخته و از مقاومت آنها در مقابل تنش‌‌های طبیعی می‌کاهد و در مقدار مواد مغذی اختلال پدید آورده و عمل جذب سبزینه‌ای را کاهش میدهد.
تاثیر بر طبیعت
در ارتفاع 12 تا 50 کیلومتری بالای زمین لایه‌ای نامرئی وجود دارد به نام لایه ازن که مانع رسیدن اشعه خطرناک خورشید بویژه اشعه ماوراي بنفش به زمین می‌شود. قوطی‌های اسپری از قبیل خوشبوکننده‌ها، حشره‌کش‌ها، گازهای یخچال و کولرهای‌گازی حاوی گازهای کلروفلونورکربن‌ها (CFCS) و هالون‌ها هستند که این گازها پس از انتشار در هوا بالا رفته، پس از رسیدن به لایه ازن تجزیه شده و لایه ازن را تخریب می‌کنند. نفوذ بیش از اندازه اشعه ماوراي بنفش به زمین بر اثر تخریب لایه ازن باعث بروز سرطان پوست، تضعیف دستگاه دفاعی بدن، بیماری‌های چشمی، کاهش محصولات کشاورزی و کاهش جمعیت آبزیان می‌شود.
باران‌های اسیدی یکی دیگر از پدیده‌های ناشی از آلودگی هواست. دی‌اکسید گوگرد یکی از مواد آلوده‌کننده هواست که بر اثر فعالیت صنایع و کارخانجات وارد هوا می‌شود، پس از انتشار در هوا با بخار آب موجود در هوا ترکیب شده و تولید اسید می‌کند که این اسید به همراه باران دوباره به سطح زمین بازگشته و موجب ایجاد مشکلات عدیده زیست‌محیطی و از بین رفتن حیات می‌شود.
اثرات اقتصادی آلودگی هوا
آلودگی هوا روی اقتصاد کشورها نیز آثاري سوء دارد. مطالعه‌ای که در چند کشور به انجام رسیده نشان میدهد اشخاصی که در مناطق آلوده زندگی می‌کنند هر سال هزینه بیشتری از اشخاصی که در هوای سالم زندگی می‌کنند را متحمل می‌شوند. آلودگی هوا هزینه‌های تمیز نگه‌داشتن بدن (استحمام)، لباس، منزل، بهداشت فردی، معالجه بیماری‌های ریوی و قلبی - عروقی، نقاشی و مرمت ابنیه و... را افزایش میدهد. هزینه‌های مربوط به خریداری و راه‌اندازی دستگاه‌های مراقبت آلودگی هوا که از محل مالیات‌های عمومی تامین می‌شود، همچنین استفاده و مصرف مواد مقاوم به آلودگی هوا و هزینه‌های مربوط به تحقیقات در این زمینه را میتوان جزو زیان‌های اقتصادی ناشی از آلودگی هوا دانست.
راهکارهای مقابله با آلودگی هوا
- برای مبارزه با آلودگی هوا همکاری مردم و سازمان‌های مسؤول ضروری است. اگر مردم در این زمینه مشارکت نداشته باشند موفقیت لازم به دست نخواهد آمد.
- استفاده از وسایل نقلیه عمومی، استفاده از دوچرخه یا پیاده‌روی در مسیرهای کوتاه از عوامل مهم کاهش آلودگی هوا است.
- تعمیر و تنظیم وسایل گرم‌کننده خانگی موجب صرفه‌جویی در مصرف سوخت و جلوگیری از افزایش آلودگی هواست.
- مصرف صحیح برق موجب کاهش آلودگی هوا می‌شود. مصرف برق بیشتر، نیاز به تولید بیشتر برق دارد. نیروگاه‌های تولید برق مقدار زیادی مواد آلاینده وارد هوا می‌کنند.
- درختان و گیاهان روزها مقدار زیادی دی‌اکسید کربن از هوا جذب کرده و اکسیژن تولید می‌کنند و در واقع هوا را پالایش می‌کنند.
- در محافظت از فضای سبز و جنگل‌ها بکوشیم و تا جایی که امکان دارد درخت بکاریم و فضای سبز ایجاد کنیم.
* كارشناس ارشد محيط زيست ارسال نظر
پربیننده