فضای سبز شهری، بخشی از فضای باز شهری است که عرصه‌های طبیعی یا اغلب مصنوعی آن، زیر پوشش درختان، درختچه‌ها، بوته‌ها، گل‌ها، چمن‌ها و دیگر گیاهانی است که بر اساس نظارت و مدیریت انسان با در نظر گرفتن ضوابط، قوانین و تخصص‌های مرتبط با آن برای بهبود شرایط زیستی، زیستگاهی و رفاهی شهروندان و مراکز جمعیتی غیرروستایی، حفظ و نگهداری یا ساخته می‌شوند.
از دیدگاه شهرسازی، فضای سبز شهری عبارت است از: بخشی از سیمای شهر که از انواع گیاهان تشکیل یافته است. در صورت مطرح شدن فضاهای آزاد شهری در این مبحث، فضاهای بالقوه برای توسعه فضای سبز شهری مطرح می‌شوند. به طور کلی فضای سبز برخلاف معنایی که ممکن است در ذهن ایجاد کند تنها محلی دارای درخت و گیاه نیست، بلکه نماد و سمبلی از تفکرات فرهنگی و اجتماعی یک جامعه است. مکان ظهور فضای سبز، تنها پارک‌ها را در بر نمی‌گیرد بلکه باغ‌ها، باغچه‌های خصوصی، نوار سبز حاشیه شهرها و حتی خیابان‌ها و گورستان‌ها را نیز شامل می‌شود. همینطور فضای سبز، اماکن فرهنگی (کتابخانه، تئاتر و...)، اماکن مذهبی، محلی برای انواع بازی‌ها و ورزش‌های مختلف، محلی برای الهام گرفتن از طبیعت برای سرودن شعر، نقاشی، عکاسی و... را نیز شامل می‌شود.
باید دانست، فضاهای سبز اشکال گوناگون به خود می‌گیرند و بنا به تراکم محیط شهری و کاربردی که دارند مساحت و جایگاه‌های متفاوتی را اشغال می‌کنند. برای طبقه بندی فضاهای سبز شهری می‌توان معیارهای خاص زیر را در نظر گرفت:
-موقعیت فضاها (شهری، حومه شهری، حاشیه شهری)
- میزان تجهیزات (تجهیز شده به طور کامل، تجهیز شده به طور ناقص، تجهیز نشده)
- نوع و میزان گشایش در برابر جمعیت (باز، بسته، رايگان، پولی)
- شیوه مدیریت
- فاصله تا محل‌های سکونت
- گروه سنی استفاده کنندگان (کودک، جوان، پیر)
ضروری است قبل از هر اقدامی درباره فضای سبز شهری، شرایط خاص آب و هوایی کشور را در انتخاب گونه‌های مناسب به طوری که همگام با طبیعت باشد مورد توجه قرار داد و شرایط محیطی و اقلیمی را نیز شناسایی کرد. با تدوین برنامه مشخص برای فضای سبز در شهرها و رفع کاستی‌ها در برنامه‌ریزی‌های کلی می‌توان از گسترش سلیقه‌ای، تقلیدی و اتفاقی این گونه فضاها جلوگیری کرده و از خطای برنامه ریزی و محاسباتی دور شد.
ضرورت توجه به فضای سبز شهری
در سال‌های اخیر در کشور ما آنچه بیش از هر چیز در بخش مدیریت فضای سبز شهرداری‌ها مطرح بوده ایجاد فضاهای سبز جدید و توسعه آنهاست. این در حالی است که «حفظ و نگهداری» فضاها و گونه‌های گیاهی که در واقع پتانسیل فضای سبز شهری ما را تشکیل می‌دهد، می‌تواند از شتاب توسعه و خلق فضاهای جدید جلوگیری کند. امروز طرح‌های توسعه شهری عواملی برای تخریب فضاهای سبز موجود شهرها هستند. این طرح‌ها اغلب بدون توجه به توان موجود تهیه می‌شوند و به همین دلیل باعث شده مسیرها یا فضاهای سبزی که به طور طبیعی در حاشیه آب‌راه، قنات یا رودخانه‌ای شکل گرفته است تخریب شوند و به کاربری‌های مسکونی یا کاربری‌های دیگر اختصاص یابند. در عوض زمین‌های دیگری به عنوان فضای سبز پیش‌بینی می‌شوند که گاه تملک و تخریب آنها سال‌ها طول می‌کشد. آنچه باید مورد توجه قرار گیرد، «حجم سبز» و «ذخیره سبز» است نه «سطح سبز».
بنابراین ضروری است همان گونه که در مورد ساخت کالبدی بخش بی‌جان شهر برنامه‌ریزی صورت می‌پذیرد و پیرامون آن به تعمق می‌پردازند در مورد برنامه‌ریزی بخش جاندار نیز برنامه‌ریزی کرده و به تفکر پرداخت.
در حقیقت عملکردهای فضای سبز (عملکرد فضای سبز در ساخت کالبدی شهر، عملکردهای زیست محیطی و عملکردهای اجتماعی و روانی) و لزوم توجه به آن در طرح‌های توسعه شهری را می‌توان در زیر خلاصه کرد:
1- کمک به کاهش ورزش باد در سطح شهر
2- جلوگیری از تغییرات غیرطبیعی دما در شهر
3- کمک به کاهش وجود غبار و آلودگی هوای شهر
4- سیرکولاسیون (گردش) جداگانه هوای شهر
5- جلوگیری از مسدودیت سطح شهر
6- برقراری ایمنی روانی از طریق ایجاد حریم‌های عریض سبز میان کاربری‌هایی که با یکدیگر در تعارضند
7- زیباسازی و کمک به شکل و فرم دادن فضاهای شهری.
*دکترای معماری و استاد دانشگاه توسعه براساس فضای سبز شهری
فضای سبز شهری، بخشی از فضای باز شهری است که عرصه‌های طبیعی یا اغلب مصنوعی آن، زیر پوشش درختان، درختچه‌ها، بوته‌ها، گل‌ها، چمن‌ها و دیگر گیاهانی است که بر اساس نظارت و مدیریت انسان با در نظر گرفتن ضوابط، قوانین و تخصص‌های مرتبط با آن برای بهبود شرایط زیستی، زیستگاهی و رفاهی شهروندان و مراکز جمعیتی غیرروستایی، حفظ و نگهداری یا ساخته می‌شوند.
از دیدگاه شهرسازی، فضای سبز شهری عبارت است از: بخشی از سیمای شهر که از انواع گیاهان تشکیل یافته است. در صورت مطرح شدن فضاهای آزاد شهری در این مبحث، فضاهای بالقوه برای توسعه فضای سبز شهری مطرح می‌شوند. به طور کلی فضای سبز برخلاف معنایی که ممکن است در ذهن ایجاد کند تنها محلی دارای درخت و گیاه نیست، بلکه نماد و سمبلی از تفکرات فرهنگی و اجتماعی یک جامعه است. مکان ظهور فضای سبز، تنها پارک‌ها را در بر نمی‌گیرد بلکه باغ‌ها، باغچه‌های خصوصی، نوار سبز حاشیه شهرها و حتی خیابان‌ها و گورستان‌ها را نیز شامل می‌شود. همینطور فضای سبز، اماکن فرهنگی (کتابخانه، تئاتر و...)، اماکن مذهبی، محلی برای انواع بازی‌ها و ورزش‌های مختلف، محلی برای الهام گرفتن از طبیعت برای سرودن شعر، نقاشی، عکاسی و... را نیز شامل می‌شود.
باید دانست، فضاهای سبز اشکال گوناگون به خود می‌گیرند و بنا به تراکم محیط شهری و کاربردی که دارند مساحت و جایگاه‌های متفاوتی را اشغال می‌کنند. برای طبقه بندی فضاهای سبز شهری می‌توان معیارهای خاص زیر را در نظر گرفت:
-موقعیت فضاها (شهری، حومه شهری، حاشیه شهری)
- میزان تجهیزات (تجهیز شده به طور کامل، تجهیز شده به طور ناقص، تجهیز نشده)
- نوع و میزان گشایش در برابر جمعیت (باز، بسته، رايگان، پولی)
- شیوه مدیریت
- فاصله تا محل‌های سکونت
- گروه سنی استفاده کنندگان (کودک، جوان، پیر)
ضروری است قبل از هر اقدامی درباره فضای سبز شهری، شرایط خاص آب و هوایی کشور را در انتخاب گونه‌های مناسب به طوری که همگام با طبیعت باشد مورد توجه قرار داد و شرایط محیطی و اقلیمی را نیز شناسایی کرد. با تدوین برنامه مشخص برای فضای سبز در شهرها و رفع کاستی‌ها در برنامه‌ریزی‌های کلی می‌توان از گسترش سلیقه‌ای، تقلیدی و اتفاقی این گونه فضاها جلوگیری کرده و از خطای برنامه ریزی و محاسباتی دور شد.
ضرورت توجه به فضای سبز شهری
در سال‌های اخیر در کشور ما آنچه بیش از هر چیز در بخش مدیریت فضای سبز شهرداری‌ها مطرح بوده ایجاد فضاهای سبز جدید و توسعه آنهاست. این در حالی است که «حفظ و نگهداری» فضاها و گونه‌های گیاهی که در واقع پتانسیل فضای سبز شهری ما را تشکیل می‌دهد، می‌تواند از شتاب توسعه و خلق فضاهای جدید جلوگیری کند. امروز طرح‌های توسعه شهری عواملی برای تخریب فضاهای سبز موجود شهرها هستند. این طرح‌ها اغلب بدون توجه به توان موجود تهیه می‌شوند و به همین دلیل باعث شده مسیرها یا فضاهای سبزی که به طور طبیعی در حاشیه آب‌راه، قنات یا رودخانه‌ای شکل گرفته است تخریب شوند و به کاربری‌های مسکونی یا کاربری‌های دیگر اختصاص یابند. در عوض زمین‌های دیگری به عنوان فضای سبز پیش‌بینی می‌شوند که گاه تملک و تخریب آنها سال‌ها طول می‌کشد. آنچه باید مورد توجه قرار گیرد، «حجم سبز» و «ذخیره سبز» است نه «سطح سبز».
بنابراین ضروری است همان گونه که در مورد ساخت کالبدی بخش بی‌جان شهر برنامه‌ریزی صورت می‌پذیرد و پیرامون آن به تعمق می‌پردازند در مورد برنامه‌ریزی بخش جاندار نیز برنامه‌ریزی کرده و به تفکر پرداخت.
در حقیقت عملکردهای فضای سبز (عملکرد فضای سبز در ساخت کالبدی شهر، عملکردهای زیست محیطی و عملکردهای اجتماعی و روانی) و لزوم توجه به آن در طرح‌های توسعه شهری را می‌توان در زیر خلاصه کرد:
1- کمک به کاهش ورزش باد در سطح شهر
2- جلوگیری از تغییرات غیرطبیعی دما در شهر
3- کمک به کاهش وجود غبار و آلودگی هوای شهر
4- سیرکولاسیون (گردش) جداگانه هوای شهر
5- جلوگیری از مسدودیت سطح شهر
6- برقراری ایمنی روانی از طریق ایجاد حریم‌های عریض سبز میان کاربری‌هایی که با یکدیگر در تعارضند
7- زیباسازی و کمک به شکل و فرم دادن فضاهای شهری.
*دکترای معماری و استاد دانشگاه ارسال نظر
پربیننده