آزاده صالحی نامش سعدالله و شهرتش رحمت‌خواه است. می‌گوید از زمانی که وارد عرصه سیاه‌بازی شد نام خود را به سعدی افشار تغییر داد و تا امروز که بیش از 6 دهه از حضورش در این عرصه می‌گذرد همه او را به این نام می‌شناسند. درباره او بویژه طی سال‌های اخیر که به دلایل مختلف از جمله شکستگی کمر و پا خانه‌نشین شده القاب مختلفی از سوی رسانه‌ها و هنرمندانی که به خوبی می‌شناسندش داده شده است؛ مروارید سیاه، تنها سیاه بازمانده از نمایش‌های روحوضی و سیاه‌بازی، عالیجناب سیاه و... برخی از این القاب است. 6 دهه خاک صحنه خوردن و تحمل کردن مرارت‌ها و فراز و نشیب‌های عالم هنر موجب شده شهرت او حتی در زمان کم‌کاری‌اش نه‌تنها کم نشود که وقتی اسم هنر سیاه‌بازی و تخته‌حوضی می‌آید، همگان بی‌اختیار نام او را بر زبان می‌آورند و به یاد او می‌افتند. سعدی افشار که متولد 1313 است تا کلاس ششم ابتدایی درس خواند و برای نخستین‌بار در سال 1330 روی صحنه رفت. در سال 1385 مراسم بزرگداشت این هنرمند پیشکسوت با حضور بسیاری از بزرگان تئاتر در خانه هنرمندان ایران برگزار شد. او در بخش‌هایی از خاطرات خود درباره آشنایی با هنر سیاه‌بازی گفته بود: این نمایش‌ها بیشتر در مراسم عروسی اجرا می‌شد. روی حوض‌ها تخت‌های بزرگی می‌گذاشتند و هنرمندان سیاه‌بازی روی این تخت‌ها به ایفای نقش می‌پرداختند و مایه شادی و تفریح میهمانان را فراهم می‌کردند.
هنر مردمی
افشار که به واسطه فعالیت در عرصه سیاه‌بازی و نمایش روحوضی مرارت‌های زیادی را متحمل شده بود در گفت‌وگوهایی که طی سال‌های اخیر با رسانه‌ها داشت به این نکته اشاره کرده بود که 20 سال طول کشید تا سیاه‌بازی قابل قبول شود. او بر این باور بود که سیاه‌بازی هنری مردمی است و به دلیل اینکه هنری ذاتی است، نمی‌توان آن را به کسی آموزش داد. در واقع تا رگه‌هایی از استعداد این هنر در کسی نباشد، نمی‌تواند از طریق تحصیلات آکادمیک آن را دنبال کند. او بعد از شکستن پايش و انزوای اجباری مدت زیادی خانه‌نشین شد و روزهای سختی را در تنهایی پشت سر گذراند.
نمایش تخته‌حوضی در محاق فراموشی
سعدی افشار پیش از درگذشت بارها در مصاحبه‌های خود به این نکته اشاره کرد که هنر تخته‌حوضی و سیاه‌بازی در محاق فراموشی قرار گرفته و جای آن است که سیاستگذاران فرهنگی بها و توجه بیشتری نسبت به ادامه حیات این هنر نشان دهند. او به دلیل بروز بیماری‌های پی در پی مانند پوکی استخوان و این اواخر عفونت ریه، توان و نیروی قبل را از دست داده بود و از اینکه نمی‌توانست به عنوان یکی از هنرمندان بازمانده عرصه سیاه‌بازی به جوانان آموزش دهد ابراز تاسف می‌کرد و نگران بود که مبادا این هنر رو به افول رود.
انزوای اجباری
سعدی طی سال‌های اخیر به دلیل شکستگی از ناحیه کمر و بعد به اجبار خانه‌نشین شد؛ خانه‌نشینی‌ای که به انزوای این هنرمند پیشکسوت منجر شد اما خانه‌اش تا این لحظه حتی یک دم هم از هنرمندان و اهالی رسانه خالی نشده است. آنهایی که با نمایش‌های او خاطرات فراوان دارند از نزدیک به ملاقاتش می‌آیند و آنهایی که جوان‌تر و متعلق به نسل امروزند و تنها نام یا شاید نمایش کوتاهی از سیاه‌بازی را اینجا و آنجا مشاهده کرده‌اند تلفنی یا دورادور ارادتشان را نسبت به او ابراز می‌کنند. سعدی افشار در روزهای آغازین سال نو به دلیل عفونت ریه در بستر بیماری افتاد. گرچه پوکی استخوان نیز مدت‌هاست که او را راحت نمی‌گذارد. پرداخت هزینه‌های درمانی خاصه تهیه آمپول پوکی استخوان که این روزها قیمتش سر به فلک می‌زند مزید بر دیگر دردهای این روزهای سعدی شده است. اگرچه پرداخت هزینه‌های درمانی برای هنرمندان از کار افتاده و بازنشسته از دیرباز تا امروز همواره به عنوان چالشی جدی قلمداد می‌شود و در این مسیر به‌رغم بودجه و امکانات سیاستگذاران فرهنگی قدم‌های نامحسوسی به چشم می‌خورد. بستری شدن سعدی افشار در ایام نوروز نگارنده را بر آن داشت تا مثل سال‌های قبل که بی‌واسطه به منزلش می‌رفتم به عیادت او بشتابم. او مثل همیشه با روی خوش و چشمان مهربان از میهمانان خود هرکسی که باشند استقبال می‌کند. اگرچه این روزها به آن شکلی که باید انرژی و توان صحبت کردن را ندارد ولی یار همیشگی او رضا رضامندی در کنارش بود و توانست به غنای این گفت‌وگو اضافه کند. بخش‌هایی از صحبت‌های سعدی افشار در قالب بازخوانی این گفت‌وگو در پی می‌آید.
بازخواني يك گفت‌وگو
ابتداي سال ديداري داشتيم با سعدي افشار. این گفت‌وگو با همراهی رضا رضامندی، دوست دیرین سعدی که تا آخرین لحظات زندگی در کنار او بود انجام شد. سعدی افشار درباره وضعیت هنرمندان از کارافتاده و پیشکسوت در یک جمله کوتاه می‌گوید: درباره پیشکسوتان کاری به آن شکل نمی‌شود و این مساله در حد حرف یا شعار باقی مانده است.
حضور همیشگی هنرمندان در منزل سعدی
رضامندی که خود نیز یکی از بازیگران عرصه سیاه‌بازی به شمار می‌رود در این باره می‌گوید: وقتی سعدی به بستر افتاد تا 4-3 روز سعی کردم این خبر رسانه‌ای نشود اما یکی از دوستان جوان که به سعدی افشار علاقه‌مندی زیادی دارد (کهبد تاراج) دوشادوش من در روزهای عید و در جریان بستری شدن او دربیمارستان به ما کمک کرد. البته او پیش از این یعنی طی ماه‌های گذشته نیز همواره با مساعدت‌های معنوی خود موجب دلگرمی من و سعدی بود. از زمانی که سعدی به بستر بیماری افتاده، جوانان و هنرمندان زیادی به منزل او رفت و آمد می‌کنند و همانطور که اشاره کردم رفت و آمد آنها باعث شده دوندگی‌هایمان برای پیگیری مراحل درمانی سعدی تقسیم شود و از اینها مهم‌تر سر زدن هنرمندان ما را به ادامه این پیگیری‌ها دلگرم و امیدوار کرده است. می‌توان گفت هنرمندان سهم بسزایی در کمک‌رسانی به سعدی از مدت‌ها پیش تا امروز داشته‌اند. شبنم مقدمی و علی دهکردی در ایام تعطیلات نوروز در منزل سعدی افشار حضور یافتند و موجب خوشحالی او شدند. شبنم مقدمی برای تهیه آمپول‌های پوکی استخوان سعدی تا به حال فعالیت زیادی کرده است. حتی یک نمونه از آمپول‌های او را از ما گرفت تا بتواند آمپول‌های بعدی را تهیه کند.
فرصت‌سوزی برخی هنرمندان
رضامندی ادامه می‌دهد: سعدی افشار گرایش زیادی به ایجاد تشکل‌های هنری داشته و دارد. طبعا وقتی هنرمندان از هر صنف به دیدار و ملاقات او می‌آیند از صمیم قلب خوشحال می‌شود. گویی که اعضای خانواده‌اش به دیدنش آمده‌اند اما متاسفانه برخی هنرمندان از زمان بیماری او تاکنون بوده‌اند که حتی یادی هم از او نکرده‌اند. در صورتی که با یک تلفن خشک و خالی هم می‌توانستند صله رحم را به جا بیاورند و او را خشنود کنند. حتی برخی هنرمندان که صاحب‌نام و سابقه زیادی هستند طی این مدت تماس گرفتند که به دیدار او بیایند. ما سعدی را برای ملاقات با آنها آماده کردیم اما این انتظار تا شب به درازا کشید و در نهایت هم این افراد به دیدار او نیامدند. اگرچه همانطور که خود سعدی هم اشاره کرد توقعی از دیگران نداریم اما من بشخصه تصور می‌کنم هنرمندانی که تا امروز به دیدن سعدی افشار نیامده‌اند به نوعی فرصت‌سوزی کرده‌اند. کم نبوده‌اند هنرمندانی که سعدی آنها را به صحنه تئاتر معرفی کرده یا اصلا ضامن ورود آنها به عرصه هنر شده اما این تعداد از هنرمندان نیز امروز یادی از این استاد سیاه‌بازی نمی‌کنند. با وجود اینکه بارها سعدی نام تک‌تک آنها را برزبان آورده و به عنوان مثال می‌گوید دلم برای فلانی تنگ شده، چرا پیدایش نیست اما آنها دلتنگی سعدی را پاسخ نداده‌اند.
دوست گرمابه و گلستان
از رضامندی درباره سابقه و نوع دوستی که میان او و سعدی افشار وجود دارد، می‌پرسم. او در پاسخ می‌گوید: من و سعدی افشار به عنوان دوستانی که 30 سال است همدیگر را می‌شناسیم، در اجراهای مختلفی با هم بوده‌ایم، روی یک سن رفته‌ایم و در سفرهای زیادی همراه هم شده‌ایم. طی این مدت فراز و نشیب‌های زیادی را تجربه کرده‌ایم بویژه بعد از شکستن پا و کمر و سپس عفونت ریه سعدی افشار این فراز و نشیب‌ها بر ما مضاعف شد. با این حال هیچگاه همدیگر را رها نکرده‌ایم. این مساله اگرچه جای دلتنگی‌های او را پر نکرده اما موجب شد تنها هم نماند. این تنهایی به نظر من در هر حالی آزاردهنده است! خاصه برای هنرمندانی چون سعدی افشار که از نظر جسمی نیز در شرایط مساعدی بسر نمی‌برند، بنابراین تصور می‌کنم دوستانی که سعدی را می‌شناسند فرصت‌ها را غنیمت بشمارند و حتی با یک تماس تلفنی هم که شده از او یادی کنند. جالب است که بگویم سعدی در شبانه‌روز و به محض شنیدن آوای ملکوتی اذان، تمام کسانی که طی این مدت به دیدار او شتافته‌اند را یاد می‌کند و اسم تک تک آنها را سر اذان می‌برد.