نخستین ملاقات‌مان سال 83 بود. آن روزها نگارنده چند سالی جوان‌تر از حالا بود. یعنی یک مطبوعاتی جوان. خیلی جوان. اما جوانی‌ام برخلاف خیلی از شاعران و نویسندگان و خلاصه اهالی ادبیات او را تحت تاثیر خود قرار نداد.
مرا طوری تحویل گرفت که انگار سال‌هاست همدیگر را می‌شناسیم و همین دیروز همدیگر را دیده بودیم و تنها چیزی که در ذهن یک مطبوعاتی جوان، عجیب حک می‌شود اخلاق مصاحبه شونده است. چای آورد و صحبت‌مان در گرفت. از همه چیز و همه جای دنیای طنز و ادبیات کودک حرف زدیم. او از تلاش جوانان برای پیوستن به حیطه‌های طنز گفت و من از او درباره سابقه نخستین فعالیت‌هایش در نشریه «توفیق» سال‌های چهل و دو. کیومرث صابری فومنی، گل آقای محبوب ایران تازه درگذشته بود و چه گرسنگی ولعی داشتم برای دانستن بیشتر درباره او و «احترامی» با بزرگواری و شکیبایی به تمام پرسش‌هایم پاسخ داد. گفت‌وگو که چاپ شد دیگر نتوانستم از نزدیک یک بار دیگر ملاقاتش کنم. در مسیر پرپیچ وخم مطبوعات رها شدم و موج مرا با خود برد و امروز که مرگ او را از ما گرفته است و چند سالی از آن روزها می‌گذرد، باز هم باید از او بنویسم. از «منوچهر احترامی خوب» و در حین تنظیم گزارش چند نفری که سوژه‌های خبری می‌نامندشان، می‌پرند که شما خبرنگارها دیگر چه موجوداتی هستید!«احترامی» درگذشته و شما به فکر نوشتن گزارش خودتان هستید؟! صبوری می‌کنیم و گوش می‌دهیم و سکوت. هیچ نمی‌گوییم. یاد گرفته‌ایم که خبرنگاریم و خبرنگار دردهایش را فقط با سپیدی کاغذها درمیان می‌گذارد و بس.
شکیبایی: استاد، روحی بلند و دلی جوان داشت
در این میان که ابوالفضل زرویی نصرآباد و سیدعلی میرفتاح را پیدا نمی‌کنیم و مصطفی رحماندوست و ناصر فیض را منقلب می‌یابیم به، شهرام شکیبا- طنزپرداز برمی‌خوریم. او درباره«منوچهر احترامی» معتقد است: استاد به معنای کامل کلمه، استاد یعنی شخصی با احاطه کامل بر زمینه کاری و علمی خود و در کنار آن با احاطه و اشراف حسی و عاطفی در قلب و روح شاگردان خود بود. به خاطر دارم زمانی اختلافی میان من و یکی از دوستانم درگرفته بود و هر دو طنزنویس بودیم، در طول مدت قهر و اختلاف میان من و آن دوست، جمله دوم استاد احترامی بعد از سلام و علیک این بود که شما بالاخره اختلاف را کنار گذاشتید یا خیر و حرفش این بود که اختلاف میان دوستان طنزنویس به نفع هیچکس نیست. استاد، شخصیت آرام، روح بلند و دلی جوان داشت. بیش از هر چیز به جوانان دلبسته بود و مانند هر استاد بزرگ دیگری می‌گفت: وظیفه شما در قبال بزرگ‌ترها، احترام و آموختن است. اما فراموش نکنید که علم بر دوش جوانان است. یادش گرامی.
مهدی‌نژاد: او زلال و بی‌ریا بود
و بعد با امید مهدی‌نژاد، شاعر و طنزپرداز آشنا می‌شویم. او هم درباره استاد می‌گوید: منوچهر احترامی باوجود سن و سالش، روحیه جوانی داشت و تنها تعلق خاطرش این بود که با جوانان در ارتباط باشد. با اینکه هنرمندان در زمان کهولت سن دیگر حوصله سروکله زدن با جوانان را ندارند اما او همواره با جمع کثیری از جوانان در ارتباط بود. منش شخصیتی او و یک جور زلالی و بی‌ریایی که در او جاری بود همیشه مرا تحت تاثیر قرار می‌داد و آدم از مشاهده رفتار بی‌غرورش لذت می‌برد. سعید نوری، طنزپرداز دیگری است که می‌افزاید: زنده‌یاد منوچهر احترامی یک ویژگی بزرگ داشت و آن اینکه به خاطر مادرش هرگز ازدواج نکرد. و تا پایان عمر، مادرش را مثل تاج سر نگهداری کرد. او پیر طنزپردازان بود و همه طنزپردازان مدیون او هستند. به‌طوری که حتی خود من نیز چند تکنیک طنزپردازی را در محضر او آموختم.
رحماندوست: منوچهر احترامی یک اتفاق بود
مصطفی رحماندوست می‌گوید: منوچهر احترامی در زمان خود یک اتفاق و آثارش در حوزه کودکان، حرکتی ویژه بود. این شاعر کودکان و نوجوانان در پی درگذشت منوچهر احترامی عنوان می‌کند: خیلی متأسفم که منوچهر احترامی دیگر در میان ما نیست ولی احترام او همیشه باقی و امری واجب بر ما است. وی نقل می‌کند: روزی از احترامی پرسیدم چه اتفاقی موجب شد، وارد کار کودک شوی، او گفت، از سر بیکاری! یکی نقاشی کرد و من هم نوشتم. در حالی‌که بررسی آثار او نشان از آن دارد که کارهایش نه از سر بیکاری، که از سر شوق به طنزنویسی و تسلط ادبی‌اش است. رحماندوست اضافه می‌کند: احترامی اگرچه خیلی دیر وارد عرصه ادبیات کودک شد ولی تسلطش به ادبیات عامیانه و فولکلوریک و مطالعات عمیقش در حوزه ادبیات کهن سبب شد خیلی زود جای خود را در این زمینه باز کند و آثارش مورد تقلید قرار گیرد. او یادآور می‌شود: کاری که احترامی در حوزه شعر کودک انجام داد، کاری بود تأثیر‌گذار؛ چه از نظر منتقدان و چه از نظر طرفدارانش. او می‌گفت بیش از 120 ناشر کارهای «حسنی»اش را بدون اجازه چاپ کرده‌اند. همچنین در مراسم بزرگداشتش تأکید کرد، حیف که عمر نوح را ندارم تا بتوانم تمام آنچه را می‌خواهم، بخوانم.
پوپك صابري: طنز ايران يك‌بار ديگر يتيم شد
پوپك صابري فومني معتقد است: منوچهر احترامي در هر ايده‌اي كه وارد مي‌شد، مي‌درخشيد و بهترين بود. اين طنزپرداز در پي درگذشت منوچهر احترامي تصريح می‌کند: احترامي چه در شعر كودك، چه در شعر طنز و نثر طنز مي‌درخشيد. بخش زيادي از ما با اشعار كودك احترامي بزرگ شده‌ايم. كاري را كه شروع مي‌كرد، بسيار بادقت انتخاب کرده و به انجام مي‌رساند. وي در ادامه يادآور می‌شود: يك بار ديگر طنز ايران يتيم شد. احترامي يك انسان بااخلاق و باتعهد بود و يكي از افرادي بود كه مي‌توانستيم او را به عنوان الگو انتخاب كنيم. فقدان او، بویژه براي ماهايي كه در هواي او نفس كشيده و ياد گرفته‌ايم، بسيار سخت است. مديرمسؤول «گل‌آقا» همچنين می‌گوید: پدرم (كيومرث صابري فومني) هميشه درباره احترامي مي‌گفت: او جواهرسازي است كه كلمات برايش جواهر است و اگر كلمه‌اي را در جايي بگذارد، مانند نگيني مي‌درخشد و نمي‌توان آن را جابه‌جا كرد.
جعفر ابراهيمي: احترامي منصفانه داوری می کرد
جعفر ابراهيمي (شاهد) می‌گوید: منوچهر احترامي فردي باسواد در همه زمينه‌ها، بويژه ادبيات كهن، شعر و طنز بود و تسلط بر همه اين دانش‌ها در وجود طنزپردازان، مقوله‌اي كم‌سابقه است. اين شاعر كودكان و نوجوانان در پي درگذشت منوچهر احترامي عنوان می‌کند: احترامي باوجود داشتن دانش و بينش كافي در حوزه‌هاي مربوطه بسيار متواضع بود. همچنين در تمام جشنواره‌ها، بي‌طرفانه و كاملا منصفانه به داوري مي‌پرداخت. فردي نبود كه در داوري‌هايش طرف دوستان و آشنايان را بگيرد و پيوسته به شعر مي‌انديشيد. او می‌افزاید: احترامي اگر چه خود بنيانگذار شعر طنز براي كودكان بود اما پيوسته معتقد بود شاهكارش - «حسني» - با هجمه‌اي كه در زمينه نگارش آثار مشابه آن صورت گرفته، نتوانسته در اين حوزه تأثيرگذار باشد و فرزندان ناخلف به هستي او آسيب زدند. ابراهيمي در ادامه تأكيد می‌کند: به واقع، شخصيت ايراني «حسني» كه او با شعرهاي طنزآلودش در حوزه ادبيات كودك آفريد، با نگارش آثار متعدد ضعيف، آنچنان كه مي‌خواست، پايدار نشد ولي بي‌هيچ شكي، نگاه طنز احترامي، از آثار او آثاري منحصر به فرد ساخت.
منوچهر احترامي در یک نگاه
منوچهر احترامي که متولد سال 1320 بود در سن 67 سالگي درگذشت. احترامي رشته ادبي را در مدرسه دارالفنون خواند، رشته قضايي را در دانشگاه تهران گذراند. وي بازنشسته سازمان مرکز آمار ايران است. اولين مطلب طنزي که براي مجله توفيق فرستاد چاپ شد. او سابقه فعاليت در تهران‌مصور، فردوسي، گل‌آقا و مدتي هم در راديو و تلويزيون، برنامه‌هاي صبح‌جمعه و شما و راديو را دارد. کيومرث صابري فومني (گل‌آقا)، در جايي نوشته است كه به نثر و شعر او رشک مي‌برد و ابوالفضل زرويي نصرآباد، قصايد او را به‌قوت قصايد کلاسيک ايران و طنزش را از بهترين و ماندگارترين نوشته‌ها مي‌داند. در سال‌هاي اخير مرحوم احترامي در مراكز و نشست‌هاي بسياري همچون مؤسسه گل‌آقا، حوزه هنري، سازمان صدا وسيما و شب‌هاي بخارا مورد تجليل قرار گرفته بود. داستان «حسني نگو يه دسته گل» از مهم‌ترين داستان‌هاي كودك احترامي و «طنز در تعزيه» از مهم‌ترين فعاليت‌هايش در زمينه تحقيقي است. او پیر طنزپردازان بود
نخستین ملاقات‌مان سال 83 بود. آن روزها نگارنده چند سالی جوان‌تر از حالا بود. یعنی یک مطبوعاتی جوان. خیلی جوان. اما جوانی‌ام برخلاف خیلی از شاعران و نویسندگان و خلاصه اهالی ادبیات او را تحت تاثیر خود قرار نداد.
مرا طوری تحویل گرفت که انگار سال‌هاست همدیگر را می‌شناسیم و همین دیروز همدیگر را دیده بودیم و تنها چیزی که در ذهن یک مطبوعاتی جوان، عجیب حک می‌شود اخلاق مصاحبه شونده است. چای آورد و صحبت‌مان در گرفت. از همه چیز و همه جای دنیای طنز و ادبیات کودک حرف زدیم. او از تلاش جوانان برای پیوستن به حیطه‌های طنز گفت و من از او درباره سابقه نخستین فعالیت‌هایش در نشریه «توفیق» سال‌های چهل و دو. کیومرث صابری فومنی، گل آقای محبوب ایران تازه درگذشته بود و چه گرسنگی ولعی داشتم برای دانستن بیشتر درباره او و «احترامی» با بزرگواری و شکیبایی به تمام پرسش‌هایم پاسخ داد. گفت‌وگو که چاپ شد دیگر نتوانستم از نزدیک یک بار دیگر ملاقاتش کنم. در مسیر پرپیچ وخم مطبوعات رها شدم و موج مرا با خود برد و امروز که مرگ او را از ما گرفته است و چند سالی از آن روزها می‌گذرد، باز هم باید از او بنویسم. از «منوچهر احترامی خوب» و در حین تنظیم گزارش چند نفری که سوژه‌های خبری می‌نامندشان، می‌پرند که شما خبرنگارها دیگر چه موجوداتی هستید!«احترامی» درگذشته و شما به فکر نوشتن گزارش خودتان هستید؟! صبوری می‌کنیم و گوش می‌دهیم و سکوت. هیچ نمی‌گوییم. یاد گرفته‌ایم که خبرنگاریم و خبرنگار دردهایش را فقط با سپیدی کاغذها درمیان می‌گذارد و بس.
شکیبایی: استاد، روحی بلند و دلی جوان داشت
در این میان که ابوالفضل زرویی نصرآباد و سیدعلی میرفتاح را پیدا نمی‌کنیم و مصطفی رحماندوست و ناصر فیض را منقلب می‌یابیم به، شهرام شکیبا- طنزپرداز برمی‌خوریم. او درباره«منوچهر احترامی» معتقد است: استاد به معنای کامل کلمه، استاد یعنی شخصی با احاطه کامل بر زمینه کاری و علمی خود و در کنار آن با احاطه و اشراف حسی و عاطفی در قلب و روح شاگردان خود بود. به خاطر دارم زمانی اختلافی میان من و یکی از دوستانم درگرفته بود و هر دو طنزنویس بودیم، در طول مدت قهر و اختلاف میان من و آن دوست، جمله دوم استاد احترامی بعد از سلام و علیک این بود که شما بالاخره اختلاف را کنار گذاشتید یا خیر و حرفش این بود که اختلاف میان دوستان طنزنویس به نفع هیچکس نیست. استاد، شخصیت آرام، روح بلند و دلی جوان داشت. بیش از هر چیز به جوانان دلبسته بود و مانند هر استاد بزرگ دیگری می‌گفت: وظیفه شما در قبال بزرگ‌ترها، احترام و آموختن است. اما فراموش نکنید که علم بر دوش جوانان است. یادش گرامی.
مهدی‌نژاد: او زلال و بی‌ریا بود
و بعد با امید مهدی‌نژاد، شاعر و طنزپرداز آشنا می‌شویم. او هم درباره استاد می‌گوید: منوچهر احترامی باوجود سن و سالش، روحیه جوانی داشت و تنها تعلق خاطرش این بود که با جوانان در ارتباط باشد. با اینکه هنرمندان در زمان کهولت سن دیگر حوصله سروکله زدن با جوانان را ندارند اما او همواره با جمع کثیری از جوانان در ارتباط بود. منش شخصیتی او و یک جور زلالی و بی‌ریایی که در او جاری بود همیشه مرا تحت تاثیر قرار می‌داد و آدم از مشاهده رفتار بی‌غرورش لذت می‌برد. سعید نوری، طنزپرداز دیگری است که می‌افزاید: زنده‌یاد منوچهر احترامی یک ویژگی بزرگ داشت و آن اینکه به خاطر مادرش هرگز ازدواج نکرد. و تا پایان عمر، مادرش را مثل تاج سر نگهداری کرد. او پیر طنزپردازان بود و همه طنزپردازان مدیون او هستند. به‌طوری که حتی خود من نیز چند تکنیک طنزپردازی را در محضر او آموختم.
رحماندوست: منوچهر احترامی یک اتفاق بود
مصطفی رحماندوست می‌گوید: منوچهر احترامی در زمان خود یک اتفاق و آثارش در حوزه کودکان، حرکتی ویژه بود. این شاعر کودکان و نوجوانان در پی درگذشت منوچهر احترامی عنوان می‌کند: خیلی متأسفم که منوچهر احترامی دیگر در میان ما نیست ولی احترام او همیشه باقی و امری واجب بر ما است. وی نقل می‌کند: روزی از احترامی پرسیدم چه اتفاقی موجب شد، وارد کار کودک شوی، او گفت، از سر بیکاری! یکی نقاشی کرد و من هم نوشتم. در حالی‌که بررسی آثار او نشان از آن دارد که کارهایش نه از سر بیکاری، که از سر شوق به طنزنویسی و تسلط ادبی‌اش است. رحماندوست اضافه می‌کند: احترامی اگرچه خیلی دیر وارد عرصه ادبیات کودک شد ولی تسلطش به ادبیات عامیانه و فولکلوریک و مطالعات عمیقش در حوزه ادبیات کهن سبب شد خیلی زود جای خود را در این زمینه باز کند و آثارش مورد تقلید قرار گیرد. او یادآور می‌شود: کاری که احترامی در حوزه شعر کودک انجام داد، کاری بود تأثیر‌گذار؛ چه از نظر منتقدان و چه از نظر طرفدارانش. او می‌گفت بیش از 120 ناشر کارهای «حسنی»اش را بدون اجازه چاپ کرده‌اند. همچنین در مراسم بزرگداشتش تأکید کرد، حیف که عمر نوح را ندارم تا بتوانم تمام آنچه را می‌خواهم، بخوانم.
پوپك صابري: طنز ايران يك‌بار ديگر يتيم شد
پوپك صابري فومني معتقد است: منوچهر احترامي در هر ايده‌اي كه وارد مي‌شد، مي‌درخشيد و بهترين بود. اين طنزپرداز در پي درگذشت منوچهر احترامي تصريح می‌کند: احترامي چه در شعر كودك، چه در شعر طنز و نثر طنز مي‌درخشيد. بخش زيادي از ما با اشعار كودك احترامي بزرگ شده‌ايم. كاري را كه شروع مي‌كرد، بسيار بادقت انتخاب کرده و به انجام مي‌رساند. وي در ادامه يادآور می‌شود: يك بار ديگر طنز ايران يتيم شد. احترامي يك انسان بااخلاق و باتعهد بود و يكي از افرادي بود كه مي‌توانستيم او را به عنوان الگو انتخاب كنيم. فقدان او، بویژه براي ماهايي كه در هواي او نفس كشيده و ياد گرفته‌ايم، بسيار سخت است. مديرمسؤول «گل‌آقا» همچنين می‌گوید: پدرم (كيومرث صابري فومني) هميشه درباره احترامي مي‌گفت: او جواهرسازي است كه كلمات برايش جواهر است و اگر كلمه‌اي را در جايي بگذارد، مانند نگيني مي‌درخشد و نمي‌توان آن را جابه‌جا كرد.
جعفر ابراهيمي: احترامي منصفانه داوری می کرد
جعفر ابراهيمي (شاهد) می‌گوید: منوچهر احترامي فردي باسواد در همه زمينه‌ها، بويژه ادبيات كهن، شعر و طنز بود و تسلط بر همه اين دانش‌ها در وجود طنزپردازان، مقوله‌اي كم‌سابقه است. اين شاعر كودكان و نوجوانان در پي درگذشت منوچهر احترامي عنوان می‌کند: احترامي باوجود داشتن دانش و بينش كافي در حوزه‌هاي مربوطه بسيار متواضع بود. همچنين در تمام جشنواره‌ها، بي‌طرفانه و كاملا منصفانه به داوري مي‌پرداخت. فردي نبود كه در داوري‌هايش طرف دوستان و آشنايان را بگيرد و پيوسته به شعر مي‌انديشيد. او می‌افزاید: احترامي اگر چه خود بنيانگذار شعر طنز براي كودكان بود اما پيوسته معتقد بود شاهكارش - «حسني» - با هجمه‌اي كه در زمينه نگارش آثار مشابه آن صورت گرفته، نتوانسته در اين حوزه تأثيرگذار باشد و فرزندان ناخلف به هستي او آسيب زدند. ابراهيمي در ادامه تأكيد می‌کند: به واقع، شخصيت ايراني «حسني» كه او با شعرهاي طنزآلودش در حوزه ادبيات كودك آفريد، با نگارش آثار متعدد ضعيف، آنچنان كه مي‌خواست، پايدار نشد ولي بي‌هيچ شكي، نگاه طنز احترامي، از آثار او آثاري منحصر به فرد ساخت.
منوچهر احترامي در یک نگاه
منوچهر احترامي که متولد سال 1320 بود در سن 67 سالگي درگذشت. احترامي رشته ادبي را در مدرسه دارالفنون خواند، رشته قضايي را در دانشگاه تهران گذراند. وي بازنشسته سازمان مرکز آمار ايران است. اولين مطلب طنزي که براي مجله توفيق فرستاد چاپ شد. او سابقه فعاليت در تهران‌مصور، فردوسي، گل‌آقا و مدتي هم در راديو و تلويزيون، برنامه‌هاي صبح‌جمعه و شما و راديو را دارد. کيومرث صابري فومني (گل‌آقا)، در جايي نوشته است كه به نثر و شعر او رشک مي‌برد و ابوالفضل زرويي نصرآباد، قصايد او را به‌قوت قصايد کلاسيک ايران و طنزش را از بهترين و ماندگارترين نوشته‌ها مي‌داند. در سال‌هاي اخير مرحوم احترامي در مراكز و نشست‌هاي بسياري همچون مؤسسه گل‌آقا، حوزه هنري، سازمان صدا وسيما و شب‌هاي بخارا مورد تجليل قرار گرفته بود. داستان «حسني نگو يه دسته گل» از مهم‌ترين داستان‌هاي كودك احترامي و «طنز در تعزيه» از مهم‌ترين فعاليت‌هايش در زمينه تحقيقي است. ارسال نظر
پربیننده