میثم علومی: «آن کس که می‌خواهد به سوی خدا بازگردد و نعمت‌های او را در راه او خرج کند ناچار به خلق او می‌اندیشد و نیازهای خلق را در نظر می‌گیرد؛ آخر اینها عیال او هستند و خانواده او. اگر خلقی نیازهایی داشت و کسری‌هایی باید شدید‌ترین آنها را برآورده کرد و از داده‌های حق و استعداد‌ها بهترین استفاده را برد. جامعه بشری نیازمند بقال، بنا، مقنی، نجار، مهندس، طبیب و مربی است. اینها همه نیازهای جامعه است اما شدید‌ترین آنها نیاز تربیتی است زیرا صنعت و تکنیک پیشرفته در جامعه‌ای که فقر تربیتی دارد جز به انهدام و نابودی آنان کمک نمی‌کند و همانند تیغ تیزی است که دست کودکی باشد؛ هرچه تیغ تیزتر باشد دست کودک زودتر جدا می‌شود».(1) منظور ما از تربیت انسانی است که از سطح غریزه‌ها گذشته باشد و به وظیفه‌ها رسیده باشد. خوراک تو، پوشاک تو، دوستی تو، نشستن و برخاستن تو و حرکت تو، از هوس‌ها و غریزه‌ها الهام نگیرد. آنجا که تو ضعف مکتب‌ها را شناختی و به وسعت خودت رسیدی، آنجا که تو رابطه‌ها را درک کردی و فهمیدی برای کوچک‌ترین عمل باید دستوری باشد و بینشی، آنجا که ضعف علم و تجربه را مشاهده کردی و دیدی تو بیشتر از این دنیا هستی و اینها نه در این حد که حتی کمترین‌ها را جواب نمی‌دهند، آنجا که تو دیدی در این وسعت جا نمی‌شوی، آخر اتم گنجایش چراغ را ندارد که انفجارها رخ می‌دهد و دریا در لیوان جای نمی‌شود؛ آنجاست که تو به وحی روی می‌آوری چرا که او از تو به تو آگاه‌تر است و از همه به تو مهربان‌تر. او است که دنیا را خلق کرد و مرا آفرید، پس باید تو دنبال دستورها باشی و به وظیفه‌ها برسی. هیچ دیده‌ای آنهایی را که منکر تربیت شده‌اند؛ بگذار برایت حدیث‌شان را بگویم، آنها وراثت و خانواده را ملاک شکل‌گیری و تربیت افراد می‌دانند، گرگ‌زاده عاقبت گرگ شود. آنها می‌گویند جبر محیط و اجتماع انسان را متاثر می‌کند و... اما آنها باید بدانند انسان از جبرهای گوناگونی برخوردار است و به همین دلیل با تضاد آنها به آزادی می‌رسد. اگر تو یک جبر داشتی دیگر حرفی نبود و کاری نمی‌شد انجام داد اما از آنجا که تو یک جبر نداری که مثلا فقط غریزه باشد و محیط چرا که تو قوه حق‌طلبی داری و فکری داری که هر لحظه پیش پای تو راه‌هایی را می‌گذارد و عقل تو هم انتخابگر است و با راه‌های قبلی می‌سنجد، آنجاست که تو یک جبر نداری و با تضاد آنها در ارتباط هستی. وقتی تو در دل یک خانواده خشک که در قید و بند هستند و روابط را محدود می‌دانند عشق‌ها و از خودگذشتی‌ها را می‌بینی که چگونه دل‌ها می‌ریزد و فکرها نقد می‌خورد به وسعت وجودی و جبرهای مختلف می‌رسی. با همین نگاه تو به آزادی رسیدی که آزادی بعد از قیام نخستین گام برای حرکت است. راستی ما با شناسایی قانون‌ها و علت‌ها، حتی درخت، دام‌ها و حیوان‌ها را تربیت کرده‌ایم. برای تربیت روش‌هایی است که مربی با دقت و حلم و توجه به آنها می‌رسد. آنجا که افراد را با شعارها داغ می‌کنند مربی می‌تواند سرد شدن‌ها را ببیند که چگونه با عوض شدن محیط عوض می‌شوند که انگار از اول اینگونه نبودند؛ آنجاست که کلیدها، ملاک‌ها و روش‌ها را باید به جای شعارها و بغل کردن‌ها به آنها بدهیم که خوب را فدای خوب‌تر کنند. آخر اگر تو با شناخت همراه شوی می‌بینی دیگر سرد شدنی نیست و تو اسیر شلوغ‌‌بازی‌ها و جو‌ها نخواهی شد. آخر نمی‌شود آنهایی را که یک عمر همنشین هوس‌ها شده‌اند و با آنها خو گرفته‌اند و حب قدرت، شهرت و ثروت دیوانه‌شان کرده، با چند شعار اخلاقی و نصیحت عوضشان کرد مگر هنگامی که به یک عشق بزرگ برسانیم. آنجاست که عاشق او دیگر به غیر او روی نمی‌آورد چرا که کسری بقیه را متوجه شده و دیگر به پایین‌ها قانع نیست. آیا صدای آن عارف و معلم شهید را نشنیده‌ای: «چگونه از جان نگذرد آنکس که می‌داند جان بهای دیدار است و چگونه در خاک بماند آنکس که پرواز را آموخته است»(2). آنجا که تو خود را شناختی و دانستی که بیشتر از 70 ساله هستی و رسیدی به اینکه درون تو استعدادهایی است که بیشتر از غریزه و شهوت‌هاست و غربت خود را احساس کردی و رسیدی به این موضوع که با رفاه و همه امکانات و حتی کنار جانان باز هم راحت نیستی و تازه بعد از اینها به چرا و برای چه بودن اینها می‌رسی و پوچی‌ها را می‌بینی، آنجاست که ادامه تو مطرح می‌شود «انا لِلّهِ وَ اِنا اِلَیهِ راجِعون». می‌دانی کار تو رفتن است و باید بیشتر از این دنیا را بخواهی، این را هم بگویم که دنیا بد نیست اما برای مومن کم است و تو نباید به کم‌ها قانع باشی و باید به‌خاطر خوبی از خوشی‌ها بگذری که خربزه برای بیمار خوش است و شربت خوب. هیچ دیده‌ای بچه‌هایی که شب امتحان مراقب خواب و خوراکی و مداد و پاک‌کن و وسایلشان هستند و از تفریحاتشان گذشته‌اند و دیگر خود را سرگرم فیلم و کارتون نمی‌کنند؛ آنها به این نتیجه رسیده‌اند که کار مهم‌تری دارند و می‌دانند نباید صبح را از دست بدهند. اگر انسان بداند در گناه و سرگرمی چه از دست می‌دهد و چه به دست می‌آورد دیگر سراغ کم نمی‌رود و به کم‌ها قانع نمی‌شود که می‌داند بهاي این کار مردودی صبح است و حسرت گذشته‌ها و به دست آوردن هیچ‌ها. البته برای سازندگی و تربیت تنها عشق و طلب کافی نیست که تو نیاز به ورزیدگی و تمرین داری. بودند آنهایی که می‌خواستند گامی بردارند و براستی باری را به دوش بگیرند اما بازویشان توانایی نداشت و در نهایت زمین خوردند. انسانی که به تمرین روی آورده و با وزنه‌های سبک خود را ساخته دیگر کم نمی‌آورد و اگر هم وزنه‌ای زد
دیگر مغرور نمی‌شود.
پی‌نوشت‌ها:
1- استاد علی صفایی‌حائری
2- شهید مرتضی آوینی