آزاده صالحی امیرحسین فردی، نویسنده پیشکسوت ادبیات انقلاب اسلامی و مدیر مرکز آفرینش‌های ادبی حوزه هنری، شامگاه پنجم اردیبهشت‌ماه بر اثر عارضه تنفسی و در راه رسیدن به بیمارستان لقمان دار فانی را وداع گفت. فردی متولد 1328 در روستای قره‌تپه اردبیل بود. او یکی از موسسان مجله کیهان علمی به شمار می‌رفت و همچنین به مدت 28 سال در کنار فعالیت نویسندگی، سردبیر و مدیرمسؤول نشریه کیهان بچه‌ها نیز بود. عضویت در انجمن قلم ایران، عضویت در شورای داستان کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، عضویت در شورای داستان بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس، مسؤولیت جشنواره انتخاب کتاب سال شهید حبیب غنی‌پور، مسؤولیت شورای ادبیات داستانی سازمان بسیج مستضعفین و مدیریت کارگاه قصه و رمان حوزه هنری، داوری کتاب سال، بنیانگذار جایزه شهید غنی‌پور، بنیانگذار جشنواره انقلاب اسلامی، جشنواره راهیان نور و... برخی دیگر از سمت‌های اجرایی او قلمداد می‌شود. او در کارنامه ادبیات داستانی خود آثار شاخصی چون «اسماعیل»، «سیاه‌چمن»، «گرگ سالیث»، «یک دنیا پروانه»، «کوچک جنگلی» و... را ثبت کرده که در این میان سهم 2 اثر «سیاه‌چمن» و «اسماعیل» در مقایسه با سایر آثار او پررنگ‌تر است. تا جایی که رمان «اسماعیل» او که در سال 1386 برای نخستین‌بار منتشر شد، در حال حاضر به زبان انگلیسی نیز وارد بازار نشر شده است. درگذشت نابهنگام این نویسنده بهانه‌ای شد تا درباره مولفه‌های شخصی و کاری او با تنی چند از نویسندگانی که او را از نزدیک می‌شناختند، به گفت‌وگو بنشینیم.
نویسنده‌ای دور از حواشی
فیروز زنوزی‌جلالی، نویسنده و منتقد در اين‌باره مي‌گويد: زنده‌یاد امیرحسین فردی بدون شک یکی از نویسندگان شاخص در حیطه ادبیات انقلاب اسلامی بود. من صرفنظر از اینکه سال‌ها با او دوست و در حوزه هنری همکار بودم، در دبیرستان «اتابکی» واقع در امامزاده حسن نیز با او هم‌مدرسه‌ای بودم. البته او یک‌سال از من بزرگ‌تر بود. خاطرم هست در آن سال‌ها معلم ادبیات مدرسه اتابکی زنده‌یاد اکبر رادی بود. بعد از اینکه هر دو از مدرسه فارغ‌التحصیل شدیم هریک به مسیر جداگانه‌ای که سرنوشت برایمان در نظر گرفته بود، رفتیم؛ من به نیروی دریایی رفتم و چند سالی را در آنجا خدمت کردم. وقتی به حوزه هنری آمدم و کارم را شروع کردم بازهم دست سرنوشت ما را در کنار یکدیگر قرار داد. امیرحسین فردی دارای ویژگی‌های نیکوی فراوانی بود طوری که می‌توان او را از معدود نویسندگانی به شمار آورد که از کبر و غرور همواره پرهیز می‌کرد. دستش را روی قلبش گذاشته بود و خالصانه در مسیر ادبیات فعالیت می‌کرد و همان‌طور که می‌دانید قدم‌های موثری در این زمینه برداشت. نکته‌ای که درباره او حائز اهمیت است اینکه نویسنده‌ای دور از حواشی جامعه بود و وجود تمام این خصایص باعث شد خبر درگذشت او مانند شوکی به پیکره اهالی قلم باشد.
پایه‌گذار جشنواره داستان انقلاب
زنوزی‌جلالی ادامه می‌دهد: ناگفته نماند که زنده‌یاد امیرحسین فردی از پایه‌گذاران جشنواره داستان انقلاب بود و تا زمانی که از دنیا رفت سعی بر روشن نگه داشتن چراغ این وادی داشت. حتی به خاطرم هست سال گذشته که برگزاری جشنواره به دلیل کمبود بودجه دچار بحران شده بود از من، راضیه تجار و دیگر نویسندگان خواست مثل گذشته در کنار او باشیم و برای حیات مجدد این جشنواره تلاش کنیم. او جشنواره شهید غنی‌پور را از مسجد جوادالائمه تاسیس کرد. جشنواره‌ای که تا امروز نیز ادامه دارد و برگزیدگان زیادی را هرساله تحویل جامعه ادبی می‌دهد.
نگارش ناتمام «اسماعیل»
از این نویسنده و منتقد درباره رمان «اسماعیل» که یکی از شاخص‌ترین آثار فردی بوده است، می‌پرسم. زنوزی در این باره می‌گوید: نکته تاسفبار اینکه فردی اخیرا مشغول نگارش جلد دوم این رمان بود و افسوس که اجل مهلت اتمام جلد دوم را به او نداد. حتی طی ماه‌های اخیر هر وقت یکدیگر را می‌دیدیم او به این نکته اشاره می‌کرد و می‌گفت آستین بالا زده‌ام و دارم جلد دوم «اسماعیل» را می‌نویسم. او نگارش جلد دوم این اثر را شروع کرده بود چون می‌دانست جلد اول با استقبال و موفقیت زیادی از سوی منتقدان ادبی و مخاطبان مواجه شده و حتی در آمریکا نیز به انگلیسی ترجمه شد. به هر حال «اسماعیل» مولفه‌های ادبی و محتوایی زیادی داشت. فردی کوشید به مدد این رمان برهه‌ای از تاریخ مملکت ما را در قالب روایتی عاشقانه و در بستر سیاسی- اجتماعی بیان کند و دوره‌ای از پیروزی انقلاب اسلامی را به وسیله شخصیت اصلی داستان یعنی اسماعیل ترسیم کند.
حفظ سیادت معنوی
هدایت‌الله بهبودی دیگر نویسنده‌ای است که درباره زنده‌یاد فردی با او به گفت‌وگو می‌نشینم. او با اشاره به اینکه فردی هم به لحاظ سنی و هم به لحاظ منش و اخلاق دارای یک جور سیادت معنوی بود، می‌گوید: او از جمله نویسندگانی بود که همواره مورد احترام اهل قلم بود و در این 3 سالی که به عنوان مدیر مرکز آفرینش‌های ادبی حوزه هنری فعالیت می‌کرد همواره به پررنگ کردن ادبیات انقلاب اسلامی پایمردی و علاقه نشان می‌داد و در این مسیر قدم‌های تاثیرگذاری برداشت. او چه در حوزه رمان و چه درحوزه داستان کوتاه قلم‌ها زد و قدم‌ها برداشت. هر وقت با هم برخورد می‌کردیم از انتشار روزشمار انقلاب اسلامی که ما چاپ می‌کردیم ابراز رضایت می‌کرد و به این مساله اشاره می‌کرد مطالب این روزشمار را همیشه دنبال می‌کند. فردی مدت‌ها بود که به دنبال نگارش جلد دوم «اسماعیل» بود و شنیده بودم کار نگارش این رمان را تاحدودی شروع هم کرده است اما در یک جمله درباره او می‌توانم بگویم فعالیت‌های او از دهه پیروزی انقلاب تا امروز تماما معطوف به توسعه رمان انقلاب بود.
متعهد به ارزش‌ها
نرگس آبیار، نویسنده و فیلمساز نیز درباره این نویسنده فقید و بااخلاق اضافه می‌کند: سال‌ها بود که ایشان را می‌شناختم بویژه دوره‌ای که او داوری جشنواره غنی‌پور را برعهده داشت به عنوان یکی از اعضای هیات داوری در کنار او فعالیت می‌کردم و از او چیزهای زیادی فراگرفتم. بی‌تردید کسانی که از دور و نزدیک او را می‌شناسند این نکته را به خوبی می‌دانند که فردی فارغ از اینکه نویسنده‌ای متعهد بود شخصیتی آرام و مهربان داشت. هیچکس از او چه در طول فعالیت در حوزه هنری و چه در سال‌هایی که سردبیر و مدیرمسؤول کیهان بچه‌ها بود ناراضی نبود و هرگز نشنیدم کسی پشت سر او حرف بزند. امیرحسین فردی به معنی واقعی هنرمندی متعهد به ارزش‌ها بود و آثاری که در زمینه ادبیات انقلاب اسلامی از او به جا مانده می‌تواند الگوی خوبی برای نویسندگان جوانی باشد که قصد دارند مسیر فعالیت او را ادامه دهند.
ادبیات را وارد حوزه هنری کرد
ابراهیم حسن‌بیگی و خالق رمان «محمد(ص)» که طی سال‌های گذشته به دلیل مطالعات فرهنگی در مالزی زندگی می‌کرده و به تازگی به وطن بازگشته دیگر نویسنده‌ای است که درباره امیرحسین فردی سخن می‌گوید. حسن‌بیگی با بیان اینکه سابقه آشنایی و رفاقت او و فردی به 60 سال می‌رسد، می‌گوید: فردی از اولین نویسندگانی بود که ادبیات را به شکل جدی وارد حوزه هنری کرد. در آن زمان او جنگی به نام «بچه‌های مسجد» را منتشر می‌کرد و مسؤول این جنگ بود و من که در آن زمان در بندر‌ترکمن زندگی می‌کردم برای این نشریه شعر و داستان می‌فرستادم تا اینکه در سال 1368 به تهران آمدم و از نزدیک با او آشنا شدم و او مسؤولیت جنگ «بچه‌های مسجد» را به من سپرد. من نیز از شماره 8 این نشریه تا شماره‌های 27 یا 28 مسؤولیت این جنگ را برعهده داشتم.
قانونمدار و فروتن
وی اضافه می‌کند: شاید بتوان شروع فعالیت نشریه جنگ «بچه‌های مسجد» را از مسجد جوادالائمه دانست. به هر حال باید این نکته را یادآوری کرد که این جنگ در زمان خود توانست تاثیرات بسزایی داشته باشد و جوانانی نظیر مرا به خود جلب و استعدادهای ادبی آنها را کشف کند. آنهایی که فردی را می‌شناسند بی‌تردید متفق‌القول بر این باورند که او نویسنده‌ای اخلاق‌مدار و فروتن بود. من به شخصه هرگز خشم او را ندیدم. از اینها گذشته انسان قانونمداری نیز بود؛ به چراغ راهنمایی توجه زیادی می‌کرد، شتابزدگی در کار او معنا نداشت و برای عبور از خیابان همیشه از روی خط‌کشی راه می‌رفت. به طور کلی نویسنده‌ای بود که برای رسیدن به مقصد عجله نمی‌کرد. طمانینه عجیبی در او وجود داشت. دلسوزی که فردی با اهل قلم داشت به کشف استعدادهای زیادی منجر شد. اگر نویسنده جوانی برای نشریه‌هایی که او سرپرستی و مدیرمسؤولی آنها را برعهده داشت مطلب می‌فرستاد حتما زمینه‌ای را فراهم می‌کرد تا او را از نزدیک ببیند و با قلم او از نزدیک آشنا شود. خاطره‌ای هم در این زمینه دارم که بی‌مناسبت نیست در پایان صحبت‌هایم به آن اشاره کنم و آن اینکه یک بار نویسنده‌ای برایمان یکی از آثار خود را فرستاده بود. نام این نویسنده رضا امیرخانی بود و اثرش در نوع خود منسجم و پرمحتوا بود. او با امیرخانی که در آن زمان نویسنده‌ای بسیار جوان بود تماس گرفت و خواست او را از نزدیک ببیند، بعد هم که امیرخانی آمد و با هم آشنا شدند. مقصودم این است که به هر حال نویسنده‌ای بود که به نوقلمان توجه زیادی می‌کرد.
نویسنده‌ای تشکل‌گرا
حسن‌بیگی نیز به تبع دیگر نویسندگان این گزارش به برخی آثار فردی در حوزه ادبیات داستانی اشاره می‌کند و می‌گوید: «سیاه‌چمن» در ردیف نخستین آثار انقلابی او به شمار می‌رود زیرا فردی واقعا نویسنده‌ای بود که به موضوع انقلاب توجه می‌کرد و از اولین نویسندگانی بود که در این حوزه فعالیت کرد. فردی فارغ از اینکه به شخصه در این مسیر خدمات ارزنده‌ای انجام داد مایه دلگرمی دیگر نویسندگانی که دغدغه این موضوع را داشتند نیز بود چندان که جشنواره ادبیات داستانی انقلاب را راه‌اندازی کرد. به طور کلی نویسنده‌ای تشکل‌گرا بود و هرگز به‌رغم کار در کیهان بچه‌ها یا حوزه هنری، مسجد جوادالائمه را رها نکرد و همان‌طور که می‌دانید جایزه شهید غنی‌پور را از دل این مسجد راه‌اندازی کرد.
پیام تسلیت رهبر انقلاب
رهبر معظم انقلاب اسلامی با صدور پیامی درگذشت هنرمند و نویسنده متعهد و مجاهد آقای امیرحسین فردی را به اصحاب ادبیات و هنر انقلاب و خانواده و بازماندگان و یاران وی تسلیت گفتند.
متن پیام معظم‌له به این شرح است:
بسم الله الرحمن الرحیم
درگذشت تأسفبار هنرمند و نویسنده متعهد و مجاهد آقای امیرحسین فردی رحمهًْ‌‌الله علیه را به همه اصحاب ادبیات و هنر انقلاب و به خانواده و بازماندگان و یاران همراه ایشان تسلیت عرض می‌کنم. این هنرمند مؤمن و سختکوش از پیشکسوتان عرصه فعالیت‌های ادبی دوران انقلاب و از بنیانگذاران هسته‌های جوانان هنرمند انقلابی و در شمار برجستگانی بود که نهال پرطراوت هنر انقلاب را در برابر دشمنان عنود و همراهان سست‌عنصر، با انگیزه و ایمان راسخ خویش پاسداری کردند و به شکوفایی و باروری امروز رساندند. رحمت خدا بر او و بر تلاش صادقانه‌اش.
سیدعلی خامنه‌ای
7 اردیبهشت 92