باغ (مجموعه فرهنگی- تاریخی) نیاوران در شمالی‌ترین نقطه شهر تهران و در دامنه رشته کوه‌های البرز واقع شده و ارتفاع این منطقه نزدیک به 1800 متر از سطح دریاست. محوطه محصور این مجموعه حدود 12 هکتار است و در مجموع از پوشش گیاهی و فضای سبز مناسبی برخوردار است. وجود درختان کهنسال در این مجموعه نشان از قدمت و تاریخ چندین ده‌ساله آن دارد. در تارنمای مجموعه فرهنگی -تاریخی نیاوران می‌توان به اطلاعاتی مفید درباره تاریخچه، موزه ها، مجموعه آثار، مرمت، خدمات فرهنگی -آموزشی، امکانات برای کودکان، مرکز اسناد، تازه ها، کیفیت ارتباط با این مجموعه و تارنمای برخی دیگر از موزه‌ها را یافت.در سال 1357 این کاخ توسط نیروهای انقلابی تسخیر شد و در سال 1360 به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تحویل داده شد. در سال 1365 کاخ موزه نیاوران برای اولین بار گشایش یافت. در سال 1368 مرکز آموزش عالی میراث فرهنگی در محل مدرسه اختصاصی راه‌اندازی شد و یک‌سال بعد فضاهای جانبی آن به خوابگاه پسران اختصاص یافت. در سال‌های بعد موزه جهان نما (1376)، کاخ صاحبقرانیه (1377) و کوشک احمدشاهی (1379) نیز در معرض بازدید عموم قرار گرفت.
تاریخی به قدمت 160 سال
فتحعلی شاه قاجار برای فرار از گرمای تهران و نیز تفریحات تابستانی دستور داد تا در منطقه‌ای خوش آب و هوا در شمال و خارج از تهران، باغی بسیار زیبا آماده کنند. او نیزارهای اطراف روستای «گرده‌وی» یا «کردویه» را به این امر اختصاص داد. این ده و منطقه، یکی از قدیمی‌ترین نقاط اطراف شهر تهران بود. فتحعلی‌شاه و محمدشاه هریک منزلگاهی ییلاقی در این مکان ساخته بودند و ناصرالدین‌شاه با تخریب آن، خود قصر نیاوران را ساخت.گذر زمانی طولانی به درازای 160 سال در دوران پرفراز و نشیب تاریخ معاصر ایران، وقوع حوادث گوناگون و برگزاری مجالس، مراسم و مناسبت‌های بسیار در عرصه کاخ باشکوه «صاحبقرانیه»، این عمارت عظیم ییلاقی پادشاهان قاجاری را به مثابه فضایی شاخص در صحنه وقایع سیاسی دو قرن اخیر در ایران مطرح می‌کند.
صاحبقرانیه همان نیاوران است
قصر نیاوران در باغی در دهکده نیاوران ساخته‌شد، فتحعلی شاه و محمدشاه هریک منزلگاه ییلاقی در این مکان ساخته‌بودند و ناصرالدین شاه با تخریب آن، خود قصر نیاوران را ساخت. در سی‌امین سال حکومت ناصرالدین شاه، قصر نیاوران به قصر صاحبقرانیه تغییر نام داد. اولین بنای قصر نیاوران در سال 1267 هـ. ق آغاز شد. این قصر در سال‌های بعد بار دیگر ساخته‌شد یا در شکل ظاهری آن تغییرات عمده‌ای لحاظ شد. در سال 1267
. ق ناصرالدین شاه دستور داد عمارت جدید سلطانی را در قصبه نیاوران بنا کنند و بازاری مشتمل بر یکصد باب دکان در نیاوران بسازند. در سال 1268 . ق مراسم سلام عید فطر به طور رسمی صورت گرفت و تشریفات رسمی نظام انجام شد و برای اولین بار در این قصر هیات‌های خارجی به حضور ناصرالدین شاه رسیدند. با برگزاری این مراسم باشکوه، قصر نیاوران در کنار قصرهای دیگر ناصری قرار گرفت. بدین ترتیب این قصر درست در سالی که مدرسه دارالفنون افتتاح شد، مورد استفاده ناصرالدین شاه قرار گرفت. در زمان حکومت پهلوی دوم برخی از بناهای کوچک این باغ تخریب شد و کاخ اختصاصی نیاوران با سبکی مدرن جهت سکونت شاه و خانواده‌اش ساخته شد.
کاخ اختصاصی
در گوشه شمال شرقی باغ نیاوران، بنای کاخ اختصاصی نیاوران با مساحتی در حدود 9000 مترمربع در دو طبقه و یک نیم طبقه ساخته شده است. عملیات ساخت این بنا در سال 1337 .ش، با طرحی ایرانی آغاز شد و با وقفه‌ای که در ساخت آن پیش آمد در سال 1346 به اتمام رسید و در سال 1347 مورد بهره‌برداری قرار گرفت. ساختمان این بنا ابتدا به عنوان محلی برای پذیرایی میهمانان خارجی در نظر گرفته شده بود اما در هنگام ساخت به محل سکونت محمدرضا پهلوی و خانواده‌اش اختصاص یافت. طرح این بنا از محسن فروغی است که به وسیله شرکت فرمانفرمائیان به مرحله اجرا درآمده است. طرح چهارضلعی کاخ و فضاسازی معماری داخلی آن الهام گرفته از معماری ایرانی با بهره گیری از فناوری مدرن است. تزئینات آن نیز تلفیقی از هنر پیش از اسلام و پس از اسلام است که گچبری توسط استاد عبداللهی، آینه‌کاری توسط استاد علی‌اصغر و کاشی‌کاری نمای خارجی توسط استاد ابراهیم کاظم‌پور و ایلیا انجام شده است. کف بنا از جنس سنگ سیاه و سقف آن از جنس آلومینیوم است که از وسط باز می‌شود. دکوراسیون و مبلمان داخلی کاخ از سوی یک گروه فرانسوی طراحی و اجرا شده است. طبقه همکف این بنا شامل سرسرای بزرگی است که همه اتاق‌ها در اطراف آن شکل گرفته‌اند که از آن جمله می‌توان به سینمای اختصاصی، اتاق غذاخوری، سالن پذیرایی، اتاق انتظار و راهروهای فرعی و همچنین تالار آبی اشاره کرد. در نیم طبقه این بنا اتاق کار، اتاق کنفرانس و دفتر منشی فرح، اتاق خواب لیلا و اتاق ندیمه او قرار دارد. اتاقی نیز در مسیر راه پله‌ها قرار دارد که لباس‌های رسمی و نظامی و مدال‌ها و نشان‌های محمدرضا پهلوی در آن نگهداری می‌شوند. در طبقه سوم اتاق خواب و استراحتگاه نیمروزی پهلوی دوم و همچنین اتاق‌های فرزندان وی و ندیمه‌هایشان قرار دارد.این فضاها با نقاشی‌ها و فرش‌هایی گرانبها و هدایای متعددی از کشورهای مختلف پوشیده شده‌اند.
کوشک احمدشاهی
این عمارت اواخر دوره قاجار جهت خوابگاه ییلاقی احمدشاه در میان باغ نیاوران با مساحتی بالغ بر 800 متر در دو طبقه با سقف شیروانی بنا شد. از ویژگی‌های عمده این بنا تزئینات و نمای آجری به کار رفته در سرتاسر نمای بیرونی آن است. آجرها از نوع منقوش قالبی با طرح‌های متنوع به رنگ نخودی است. ورودی بنا در ضلع جنوبی قرار دارد که به وسیله چندین پله از کنار حوض بیضی شکل پوشیده از کاشی به کوشک منتهی می‌شود. عمارت احمدشاهی در دوره پهلوی دوم مرمت و الحاقات جدیدی در آن صورت گرفت و مبلمان داخلی آن به طور کامل عوض شد تا به عنوان محل کار و سکونت رضا پهلوی مورد استفاده قرار گیرد. طبقه همکف این عمارت شامل یک هال با حوضی از جنس مرمر در وسط است و 6 اتاق و 2 راهرو در اطراف آن قرار دارند. اشیای تزئینی از جنس نقره، برنز، عاج، چوب، هدایایی از کشورهای مختلف مثل هند، تابلوهای نقاشی و گوبلن و نشان‌ها و مدال‌ها در این فضا به نمایش در آمده است؛ همچنین ویترینی شامل اشیا و سنگ‌های معدنی تزئینی، سنگی از کره ماه و چندین فسیل گیاهی و حیوانی در معرض دید قرار دارند. طبقه دوم عمارت از یک سالن مرکزی و ایوان سرتاسری چهارطرفه تشکیل شده است. در چهار طرف سالن مرکزی که به عنوان اتاق موسیقی استفاده می‌شد، قفسه چوبی ویترین‌داری نصب شده است. دور تا دور ایوان را 6 ستون با مقطع مربع قطور با نمای آجری بدنه و 26 ستون مدور با نمای گچی فرا گرفته است. نقش شیرو خورشید گچبری شده بر پیشانی دیواره ضلع شمالی ایوان به چشم می‌خورد. پس از انقلاب در جریان حفاظت و مرمت این بنا، بخش پایین دیواره‌های آن نیز تعمیر شد و در اردیبهشت سال 1379 همزمان با هفته میراث فرهنگی این عمارت گشایش یافت.
کاخ صاحبقرانیه
ناصرالدین‌شاه در سال 1267 .ق دستور داد ساخت قصر نیاوران را در دو طبقه شامل شاه‌نشین، کرسی‌خانه، حمام و 50-40 دستگاه خانه هر کدام شامل 4 اتاق و یک ایوان برای زنانش بسازند. او در سی و یکمین سال حکومتش خود را صاحب قران نامید و این کاخ را «کاخ صاحبقرانیه» نام نهاد. پس از او مظفرالدین شاه تغییراتی در ساختمان ایجاد و قسمتی از حرمسرا را خراب کرد. فرمان مشروطیت نیز در حیاط کاخ صاحبقرانیه به وسیله او امضا شد. در دوران پهلوی اول این کاخ برای برگزاری مراسم ازدواج محمدرضا پهلوی و فوزیه بازسازی می‌شود، اما به علت سرمای شدید آن سال مراسم در مکان دیگری برگزار می‌شود. در زمان پهلوی دوم، فرح تغییراتی اساسی در قسمت‌های داخلی بنا و دکوراسیون آن ایجاد کرد و طبقه اول یعنی حوضخانه برای پذیرایی میهمانان و طبقه دوم به عنوان دفتر کار محمدرضا پهلوی مورد استفاده قرار گرفت. از دیگر اتاق‌های این کاخ می‌توان به کرسی‌خانه، چایخانه، ظرفخانه، اتاق‌های بازی و پذیرایی در طبقه اول و اتاق‌های مذاکرات، انتظار سفرا، منشی، هدایا، دندانپزشکی و استراحت محمدرضا پهلوی نام برد. همه درها و پنجره‌های چوبی این بنا به شکل اُرُسی بوده و با شیشه‌های رنگی تزئین شده است.
این کاخ در سال 1374 مرمت و در اردیبهشت سال 1377 به عنوان موزه بازگشایی شد. تاریخ در دامنه البرز
باغ (مجموعه فرهنگی- تاریخی) نیاوران در شمالی‌ترین نقطه شهر تهران و در دامنه رشته کوه‌های البرز واقع شده و ارتفاع این منطقه نزدیک به 1800 متر از سطح دریاست. محوطه محصور این مجموعه حدود 12 هکتار است و در مجموع از پوشش گیاهی و فضای سبز مناسبی برخوردار است. وجود درختان کهنسال در این مجموعه نشان از قدمت و تاریخ چندین ده‌ساله آن دارد. در تارنمای مجموعه فرهنگی -تاریخی نیاوران می‌توان به اطلاعاتی مفید درباره تاریخچه، موزه ها، مجموعه آثار، مرمت، خدمات فرهنگی -آموزشی، امکانات برای کودکان، مرکز اسناد، تازه ها، کیفیت ارتباط با این مجموعه و تارنمای برخی دیگر از موزه‌ها را یافت.در سال 1357 این کاخ توسط نیروهای انقلابی تسخیر شد و در سال 1360 به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تحویل داده شد. در سال 1365 کاخ موزه نیاوران برای اولین بار گشایش یافت. در سال 1368 مرکز آموزش عالی میراث فرهنگی در محل مدرسه اختصاصی راه‌اندازی شد و یک‌سال بعد فضاهای جانبی آن به خوابگاه پسران اختصاص یافت. در سال‌های بعد موزه جهان نما (1376)، کاخ صاحبقرانیه (1377) و کوشک احمدشاهی (1379) نیز در معرض بازدید عموم قرار گرفت.
تاریخی به قدمت 160 سال
فتحعلی شاه قاجار برای فرار از گرمای تهران و نیز تفریحات تابستانی دستور داد تا در منطقه‌ای خوش آب و هوا در شمال و خارج از تهران، باغی بسیار زیبا آماده کنند. او نیزارهای اطراف روستای «گرده‌وی» یا «کردویه» را به این امر اختصاص داد. این ده و منطقه، یکی از قدیمی‌ترین نقاط اطراف شهر تهران بود. فتحعلی‌شاه و محمدشاه هریک منزلگاهی ییلاقی در این مکان ساخته بودند و ناصرالدین‌شاه با تخریب آن، خود قصر نیاوران را ساخت.گذر زمانی طولانی به درازای 160 سال در دوران پرفراز و نشیب تاریخ معاصر ایران، وقوع حوادث گوناگون و برگزاری مجالس، مراسم و مناسبت‌های بسیار در عرصه کاخ باشکوه «صاحبقرانیه»، این عمارت عظیم ییلاقی پادشاهان قاجاری را به مثابه فضایی شاخص در صحنه وقایع سیاسی دو قرن اخیر در ایران مطرح می‌کند.
صاحبقرانیه همان نیاوران است
قصر نیاوران در باغی در دهکده نیاوران ساخته‌شد، فتحعلی شاه و محمدشاه هریک منزلگاه ییلاقی در این مکان ساخته‌بودند و ناصرالدین شاه با تخریب آن، خود قصر نیاوران را ساخت. در سی‌امین سال حکومت ناصرالدین شاه، قصر نیاوران به قصر صاحبقرانیه تغییر نام داد. اولین بنای قصر نیاوران در سال 1267 هـ. ق آغاز شد. این قصر در سال‌های بعد بار دیگر ساخته‌شد یا در شکل ظاهری آن تغییرات عمده‌ای لحاظ شد. در سال 1267
. ق ناصرالدین شاه دستور داد عمارت جدید سلطانی را در قصبه نیاوران بنا کنند و بازاری مشتمل بر یکصد باب دکان در نیاوران بسازند. در سال 1268 . ق مراسم سلام عید فطر به طور رسمی صورت گرفت و تشریفات رسمی نظام انجام شد و برای اولین بار در این قصر هیات‌های خارجی به حضور ناصرالدین شاه رسیدند. با برگزاری این مراسم باشکوه، قصر نیاوران در کنار قصرهای دیگر ناصری قرار گرفت. بدین ترتیب این قصر درست در سالی که مدرسه دارالفنون افتتاح شد، مورد استفاده ناصرالدین شاه قرار گرفت. در زمان حکومت پهلوی دوم برخی از بناهای کوچک این باغ تخریب شد و کاخ اختصاصی نیاوران با سبکی مدرن جهت سکونت شاه و خانواده‌اش ساخته شد.
کاخ اختصاصی
در گوشه شمال شرقی باغ نیاوران، بنای کاخ اختصاصی نیاوران با مساحتی در حدود 9000 مترمربع در دو طبقه و یک نیم طبقه ساخته شده است. عملیات ساخت این بنا در سال 1337 .ش، با طرحی ایرانی آغاز شد و با وقفه‌ای که در ساخت آن پیش آمد در سال 1346 به اتمام رسید و در سال 1347 مورد بهره‌برداری قرار گرفت. ساختمان این بنا ابتدا به عنوان محلی برای پذیرایی میهمانان خارجی در نظر گرفته شده بود اما در هنگام ساخت به محل سکونت محمدرضا پهلوی و خانواده‌اش اختصاص یافت. طرح این بنا از محسن فروغی است که به وسیله شرکت فرمانفرمائیان به مرحله اجرا درآمده است. طرح چهارضلعی کاخ و فضاسازی معماری داخلی آن الهام گرفته از معماری ایرانی با بهره گیری از فناوری مدرن است. تزئینات آن نیز تلفیقی از هنر پیش از اسلام و پس از اسلام است که گچبری توسط استاد عبداللهی، آینه‌کاری توسط استاد علی‌اصغر و کاشی‌کاری نمای خارجی توسط استاد ابراهیم کاظم‌پور و ایلیا انجام شده است. کف بنا از جنس سنگ سیاه و سقف آن از جنس آلومینیوم است که از وسط باز می‌شود. دکوراسیون و مبلمان داخلی کاخ از سوی یک گروه فرانسوی طراحی و اجرا شده است. طبقه همکف این بنا شامل سرسرای بزرگی است که همه اتاق‌ها در اطراف آن شکل گرفته‌اند که از آن جمله می‌توان به سینمای اختصاصی، اتاق غذاخوری، سالن پذیرایی، اتاق انتظار و راهروهای فرعی و همچنین تالار آبی اشاره کرد. در نیم طبقه این بنا اتاق کار، اتاق کنفرانس و دفتر منشی فرح، اتاق خواب لیلا و اتاق ندیمه او قرار دارد. اتاقی نیز در مسیر راه پله‌ها قرار دارد که لباس‌های رسمی و نظامی و مدال‌ها و نشان‌های محمدرضا پهلوی در آن نگهداری می‌شوند. در طبقه سوم اتاق خواب و استراحتگاه نیمروزی پهلوی دوم و همچنین اتاق‌های فرزندان وی و ندیمه‌هایشان قرار دارد.این فضاها با نقاشی‌ها و فرش‌هایی گرانبها و هدایای متعددی از کشورهای مختلف پوشیده شده‌اند.
کوشک احمدشاهی
این عمارت اواخر دوره قاجار جهت خوابگاه ییلاقی احمدشاه در میان باغ نیاوران با مساحتی بالغ بر 800 متر در دو طبقه با سقف شیروانی بنا شد. از ویژگی‌های عمده این بنا تزئینات و نمای آجری به کار رفته در سرتاسر نمای بیرونی آن است. آجرها از نوع منقوش قالبی با طرح‌های متنوع به رنگ نخودی است. ورودی بنا در ضلع جنوبی قرار دارد که به وسیله چندین پله از کنار حوض بیضی شکل پوشیده از کاشی به کوشک منتهی می‌شود. عمارت احمدشاهی در دوره پهلوی دوم مرمت و الحاقات جدیدی در آن صورت گرفت و مبلمان داخلی آن به طور کامل عوض شد تا به عنوان محل کار و سکونت رضا پهلوی مورد استفاده قرار گیرد. طبقه همکف این عمارت شامل یک هال با حوضی از جنس مرمر در وسط است و 6 اتاق و 2 راهرو در اطراف آن قرار دارند. اشیای تزئینی از جنس نقره، برنز، عاج، چوب، هدایایی از کشورهای مختلف مثل هند، تابلوهای نقاشی و گوبلن و نشان‌ها و مدال‌ها در این فضا به نمایش در آمده است؛ همچنین ویترینی شامل اشیا و سنگ‌های معدنی تزئینی، سنگی از کره ماه و چندین فسیل گیاهی و حیوانی در معرض دید قرار دارند. طبقه دوم عمارت از یک سالن مرکزی و ایوان سرتاسری چهارطرفه تشکیل شده است. در چهار طرف سالن مرکزی که به عنوان اتاق موسیقی استفاده می‌شد، قفسه چوبی ویترین‌داری نصب شده است. دور تا دور ایوان را 6 ستون با مقطع مربع قطور با نمای آجری بدنه و 26 ستون مدور با نمای گچی فرا گرفته است. نقش شیرو خورشید گچبری شده بر پیشانی دیواره ضلع شمالی ایوان به چشم می‌خورد. پس از انقلاب در جریان حفاظت و مرمت این بنا، بخش پایین دیواره‌های آن نیز تعمیر شد و در اردیبهشت سال 1379 همزمان با هفته میراث فرهنگی این عمارت گشایش یافت.
کاخ صاحبقرانیه
ناصرالدین‌شاه در سال 1267 .ق دستور داد ساخت قصر نیاوران را در دو طبقه شامل شاه‌نشین، کرسی‌خانه، حمام و 50-40 دستگاه خانه هر کدام شامل 4 اتاق و یک ایوان برای زنانش بسازند. او در سی و یکمین سال حکومتش خود را صاحب قران نامید و این کاخ را «کاخ صاحبقرانیه» نام نهاد. پس از او مظفرالدین شاه تغییراتی در ساختمان ایجاد و قسمتی از حرمسرا را خراب کرد. فرمان مشروطیت نیز در حیاط کاخ صاحبقرانیه به وسیله او امضا شد. در دوران پهلوی اول این کاخ برای برگزاری مراسم ازدواج محمدرضا پهلوی و فوزیه بازسازی می‌شود، اما به علت سرمای شدید آن سال مراسم در مکان دیگری برگزار می‌شود. در زمان پهلوی دوم، فرح تغییراتی اساسی در قسمت‌های داخلی بنا و دکوراسیون آن ایجاد کرد و طبقه اول یعنی حوضخانه برای پذیرایی میهمانان و طبقه دوم به عنوان دفتر کار محمدرضا پهلوی مورد استفاده قرار گرفت. از دیگر اتاق‌های این کاخ می‌توان به کرسی‌خانه، چایخانه، ظرفخانه، اتاق‌های بازی و پذیرایی در طبقه اول و اتاق‌های مذاکرات، انتظار سفرا، منشی، هدایا، دندانپزشکی و استراحت محمدرضا پهلوی نام برد. همه درها و پنجره‌های چوبی این بنا به شکل اُرُسی بوده و با شیشه‌های رنگی تزئین شده است.
این کاخ در سال 1374 مرمت و در اردیبهشت سال 1377 به عنوان موزه بازگشایی شد. ارسال نظر
پربیننده