۱۹/آبان/۱۴۰۵
|
۲۳:۳۴
نگاهی به سه گانه کیشلوفسکیـ 1

آبی‌


کیشلوفسکی سه‌گانه‌اش را بر مبنای 3 رنگ پرچم کشور فرانسه ساخت که هر یک در نظر مردم فرانسه معنایی خاص دارد. وی تقابل‌های گوناگونی را محور درونمایه‌ اثرش قرار داده که در طول اثر مدام با هم در جنگند و در پایان در هر تقابل یکی بر دیگری برتری و پیروزی پیدا می‌کند. آبی از نظر مردم فرانسه سمبل آزادی است اما از نظر روانشناسی به معنای خشنودی از وضع، آرامش و رضایت از آن است.
همچنین سمبل الهام، ایثار و صلح است و آبی روشن نشانه‌ وفاداری و صداقت است. کیشلوفسکی در «آبی» بیش از 2 اثر دیگرش تحت تاثیر شوپنهاور قرار دارد. نگاه حاکم بر اثر در اغلب جاها تنها نفی اراده‌ جهان شوپنهاوری است و رد‌پایی از معجزه یا اراده‌ الهی حاکم بر جهان در فیلم وجود ندارد. به نظر می‌رسد کیشلوفسکی خواسته با خلق شخصیت «ژولیت» انسانی را به تصویر بکشد که نفی‌کننده‌ تمام و کمال اراده‌ جهان است.
نخستین نماي بی‌نظیر از ژولیت، اکستریم کلوزآپی از چشم اوست و اینکه دکتر به او می‌گوید شوهرش «پاتریس» در تصادف مرده است. ژولیت عکس‌العمل خاصی نشان نمی‌دهد و با دانستن اینکه دخترش هم مرده است، خود را می‌بازد و سعی می‌کند با روشی کودکانه خودکشی کند. (خودکشی هم نفی اراده‌ جهان است، یعنی تجربه‌ درونی اینکه زیستن یکسر درد و رنج است که منجر به این می‌شود که مقابل میل طبیعی که تمایل به حفظ بقا‌ست عصیان کنی).
ژولیت از دیدگاه شوپنهاوری از خیل آدمیان مقهور اراده‌ جهان رسته است چرا که موسیقی والاترین نوع هنر است و هنر یکی از راه‌های نفی اراده‌ جهان است اما این تمام ماجرا نیست. به نظر می‌رسد کیشلوفسکی خواسته ژولیت را مسیح‌وار ترسیم کند تا او را به انسان نفی‌کننده‌ اراده‌ جهان شوپنهاور نزدیک‌تر کند.
از نظر کیشلوفسکی، ژولی نه‌تنها از هوويش متنفر نمی‌شود بلکه خانه‌اش را به او می‌بخشد تا بچه‌اش را در آنجا بزرگ کند یعنی به جای تنفر، کسانی که او را به صلیب کشیده‌اند، می‌بخشد. رابطه‌ دختر جوان طبقه پایین و ژولی و نوع آشنایی‌شان در راستای همسان‌سازی شخصیت ژولی به مسیح پایه‌ریزی شده است یعنی دختر جوان نماد مریم مجدلیه است و نخستین حواری ژولیت.
اگرچه فیلم «آبی» به لحاظ نماهای خلاقانه از «سفید» و «قرمز» پیش‌تر است و به شخصه عدم قائل شدن تقدیری محتوم و نگاشته شده، یعنی پذیرفتن اراده‌ جهان شوپنهاوری و نه جبر تقدیری آگوستینی را بیشتر می‌پسندم اما به نظر می‌رسد کیشلوفسکی در تصویر فرد رهبانی شوپنهاوری عقیم مانده است، چرا‌ که ژولیت کسانی را می‌بخشد که توسط طبیعت یا تقدیر مجازات خود را پیش روی چشم او پس داده‌اند. پاتریس که مرده است و هوويش ناچار است بچه‌ای كه متعلق به او نيست را به تنهایی بزرگ کند.
از سوی دیگر کیشلوفسکی به صورت ناخودآگاه سخنگوی گفتمان غالب شده، چرا که پدیده‌ خیانت در قرمز کیشلوفسکی هم
مطرح شده. کیشلوفسکی شخصیت زن قصه‌اش را ناگزیر کرده که بزرگوارانه خیانت همسرش را ببخشد و به شخصیت مرد قصه‌اش اجازه داده که انتقام بگیرد.
اینکه کیشلوفسکی عاشقانه به فلسفه‌ شوپنهاور دل باخته در سکانسی که ژولی به دیدن مادرش هم می‌رود نمود پیدا می‌کند. مادر دارد در تلویزیون بانجی‌جامپینگ پیرمردی را می‌بیند.
این پرش و پرواز و معلق ماندن در هوا که نشان از آزادی دارد به لحاظ تجربه‌ ما از جهان پیرامونمان با سن پیرمرد همخوان نیست چرا که چنین عمل جسورانه‌ای اساسا برای پیرمردی به آن سن ممنوع است و خطر مرگ دارد. شوپنهاور همواره پیرهایی را که در جهت حفظ بقا احتیاط می‌کرده‌اند به سخره می‌گرفته و می‌گفته به چه چیز زندگی چسبیده‌اید؟ زشت‌ترین صحنه‌ جهان دیدن پیری است که از فرط پیری استخوان‌هایش خمیده شده‌اند و به سختی راه می‌رود و شما برای زنده ماندن مبارزه می‌کنید تا به زشت‌ترین تصویر جهان بدل شوید. بنابر‌این، این پیرمرد معلق در هوا در حال نفی اراده‌ جهان و تجربه‌ آزادی است.
پیرمرد و پیرزن‌هایی که در سه‌گانه‌اش به قدری نزار و خمیده‌اند که قادر به انداختن یک آشغال هم نیستند، در جهت ترسیم تقابل جوانی و پیری حضور دارند، ضمنا پریدن شخصیت ‌محوری در استخر و معلق ماندن او در آب آبی هم نشان از تمایل او به تجربه‌ آزادی دارد، ضمن اینکه آب عنصری آرامش‌بخش نیز هست و او برای رسیدن به آرامش‌ بعد از هر حادثه‌ آزار‌دهنده‌ای از جمله کشتن موش‌های بیچاره برای غسل تعمید به آب پناه می‌برد.
ارسال نظر
captcha
پربیننده