۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۰۰:۳۲
نگاهي به كتكاب «جامعه مصرفي»

مصرف زدگی

«جامعه مصرفی» یکی از کتاب‌های مهم ژان بودریار، فیلسوف فرانسوی است که جامعه مصرفی را نقد می‌کند. «کلیه مباحث درباره نیازها بر نوعی انسان‌شناسی ناپخته استوار است، یعنی گرایش طبیعی به خوشبختی؛ خوشبختی که با حروف پر راز و رمز در پس‌زمینه پیش پا افتاده‌ترین آگهی‌های بازرگانی از سفر به جزایر قناری گرفته تا خوشبو‌کننده حمام حک شده است، به نوعی مرجع مطلق جامعه مصرفی به حساب می‌آید و دقیقا معادل رستگاری است اما به‌راستی این خوشبختی چیست که با چنین نیروی ایدئولوژیکی تمدن مدرن را وسوسه می‌کند؟» بازار‌ها پر شده از اشیای کوچک و بزرگ و غیر‌ضروری و هر روز بر حجم این کالا‌ها افزوده می‌شود؛ کالاهایی که نیازهای ضروری انسان‌ها را برطرف نمی‌کند و آدم از خود می‌پرسد واقعا وجود انبوهی از این اشیاء چه توجیهی می‌تواند داشته باشد؟ ما هر روز بیشتر و بیشتر به جای ارتباط با همدیگر به اشیای پیرامونمان ور می‌رویم. جنون مصرف به مدد صنایع و کارخانه‌های سرمایه‌داری آمریکا، اروپا و چین به همه کشورها سرایت کرده است. هر شئ ضرورتا شئ دیگر را فرا‌می‌خواند و دیری نمی‌پاید که ما در انبوه چیزهای‌ ریز و درشت پنهان می‌شویم. بر‌حسب اینکه متعلق به کدام طبقه اجتماعی باشید هم دایره این چیزها و هم نوع آن تغییر می‌کند اما ماهیت مصرف‌گرایی برای همه طبقات اجتماعی فارغ از اینکه چه اندازه درآمد داشته باشند فرقی نمی‌کند. کتاب جامعه مصرفی به این نکته توجه کرده و تحلیل شگفتی از آن به دست داده است. به گزارش تبیان، در این کتاب بودریار، جامعه‌شناس پست‌مدرن فرانسوی به بحث از اسطوره و ساختار مربوط به مصرف‌گرایی در جامعه اواخر قرن بیستم فرانسه می‌پردازد و سعی دارد از نگاه تحلیل نشانگانی محصولات آرایشی، مواد غذایی، مد و... نظام مصرفی جامعه مدرن را در راستای منطق نشانگانی حاکم بر وضع فرا‌واقعیت دنیای ارتباطات امروزی قرار دهد.
از نظر بودریار، جامعه مصرفی به واسطه اسطوره خوشبختی مفهوم نیاز را به صورتی فرا‌واقعی خلق می‌کند تا به تبع آن بتواند تشویق افراد به مصرف بیشتر را توجیه کند. مصرف کالا‌ها برطرف‌کننده شکاف‌های اجتماعی و سلسله مراتب تبعیض‌های عمده در حوزه قدرت است اما مصرف نیز مانند آموزش فرصت‌های فرهنگی یکسانی برای بدنه اجتماع فراهم نمی‌کند و حتی مصرف شکاف‌ها را آشکار‌تر می‌کند. ایدئولوژی مصرف به‌واسطه کیفیت نجات‌بخش اشیا در جامعه مصرفی تعریف می‌شود زیرا در اختیار داشتن اشیا اعم از تجملی و کاربردی می‌تواند در راستای دستیابی به پایگاه اجتماعی فرد کارکرد یابد و فرد را قانع می‌کند که مصرف اشیا علاوه بر اینکه او را به «خود واقعی‌اش» نزدیک می‌کند (مثال بودریار درباره کرم‌های روشن‌کننده مو است که در تبلیغات با عناوینی چون «با مصرف این کرم، بیش از هر زمان دیگر خودتان شوید») موجب تشخص وی نزد دیگران هم می‌شود. از نظر بودریار، هر آنچه امروزه در حوزه تبلیغات به شخصیت مربوط می‌شود را باید از اساس بی‌معنا دانست. این کتاب شامل 3 فصل است که عبارتند از در ستایش اشیا، نظریه مصرف و رسانه‌های گروهی. فصل پایانی کتاب نتیجه‌گیری است که با نام خود‌بیگانگی معاصر یا پایان میثاق با شیطان آورده شده است. کتاب‌شناسی و نمایه‌ها نیز در پایان کتاب ضمیمه است.
ارسال نظر
captcha
پربیننده