عبدالباری عطوان*: کسانی که این روزها به اردن سفر میکنند، به وضوح می‌توانند نگرانی و وحشت مردمی و رهبران فکری و سیاسی این کشور را درباره افزایش احتمال فعال شدن جبهه جنوبی سوریه در مرز اردن (منطقه درعا) و استفاده از مرزها و اراضی اردنی برای آموزش و عبور نیروهای شورشی و ارسال سلاح‌های پیشرفته به سوریه ببینند. سلا‌ح‌هایی که قرار است برای براندازی نظام بشار اسد در سوریه مورد استفاده قرار گیرد. آمریکا احساس می‌کند از سوی حریف روس خود شکست بزرگی در کنفرانس ژنو خورده است، همچنین احساس می‌کند دولت سوریه بزرگ‌ترین برنده این کنفرانس سیاسی و تبلیغاتی بوده و بلکه موفق شده است بار دیگر مشروعیت خود را تأکید کند و حتی یک قدم نیز به نفع معارضان و هیات نمایندگی آنها در ژنو عقب‌نشینی نکرده است. هدف اساسی کنفرانس ژنو در دو نسخه یک و دو انتقال مسالمت‌آمیز قدرت در همه ابعاد امنیتی، سیاسی و حاکمیتی به هیات حاکمیت انتقالی بود اما سوریه با حمایت سخت روسیه هدف کنفرانس را به مبارزه با تروریسم تبدیل کرد و موفقیت ملموسی را کسب کرد و واشنگتن و همپیمانان آن را در منگنه گذاشت و آنها را مجبور کرد بار دیگر برای اعمال فشار به روسیه، به صورت جزئی گزینه نظامی را مطرح کنند تا شاید مسکو را وادار به پذیرش حاکمیت انتقالی در دمشق کنند. معرکه آینده، معرکه دمشق است بعد از آنکه طرف‌های درگیر در حمص و حلب و دیر الزور در براندازی نظام طی 3 سال گذشته ناکام ماندند، امیدهای آنان بار دیگر معطوف اردن شد که تنها 90 کیلومتر از پایتخت سوریه فاصله دارد؛ مسیری هموار و عاری از موانع طبیعی و کوه‌ها و تپه‌ها. عمان، پایتخت اردن مملو از شایعات و جلسه‌های شبانگاهی در خانه‌ها و قهوه‌خانه‌هاست. هیچ موضوعی در این کشور مقدم بر تجهیز معارضان سوری به سلاح‌های مدرن و موشک‌های دوش‌پرتاب ضدتانک نیست، عربستان نیز در پی تجهیز شورشیان ارتش آزاد و اسلامگرایان میانه‌رو است تا بتواند منطقه‌ای امن در سوریه ایجاد کند. بیشتر اردنی‌ها از عوام گرفته تا خواص، این روزها به تحلیلگران نظامی و کارشناسان مسائل راهبردی تبدیل شده‌اند و درباره هر موضوع ریز و درشتی فتوا می‌دهند. آنها طوری صحبت میکنند که گویی همراه عبدالله دوم، پادشاه کشورشان در ضیافت شام باراک اوباما که به مدت 3 ساعت در مزرعه دولتی وی در کالیفرنیا برگزار شد، حاضر بوده‌اند و از تمام طرح‌های آینده برای دخالت در سوریه مطلع هستند. اردنی‌ها درباره 2 محور اساسی سوالات قابل تاملی مطرح میکنند: 1- اینکه هزینه‌ای که این کشور باید در برابر دستیابی به 2 میلیارد دلار تسهیلات آمریکا بپردازد، چیست؟ 2- در صورتی‌که اردن نقش سرنوشت‌سازی در فعال شدن جبهه درعا ایفا و این منطقه را به کانون آموزش و تجهیز شورشیان و گذرگاه آنها تبدیل کند، سوریه چه واکنشی نشان می‌دهد.؟ من در طول 3 سال آغاز بحران در سوریه 4 بار در قالب سفر کاری به اردن رفتم و در این سفرها دو بار با شاه این کشور و بارها نیز با رؤسا و وزرا و نخبگان سیاسی، فکری و تبلیغاتی اردن دیدار کرده‌ام. در آغاز بحران سوریه که زمان انقلاب مسالمت‌آمیز برای انجام تغییرات دموکراتیک بود و الجزیره و همتایان آن نقش اساسی در تحریک مردم ایفا می‌کردند، بخش اعظمی از اردنی‌ها با رویکردهای مختلف از این اقدام به‌اصطلاح انقلابی از براندازی دولت بشار اسد حمایت می‌کردند، اما سال بعد و با وجود حدود یک میلیون آواره سوری در این کشور و بحران اقتصادی حاد آن و کاهش سطح خدمات‌رسانی به مردم و دخالت‌های خارجی آشکار در این کشور و پایداری دولت و کاهش تاثیرات الجزیره و العربیه و فعال شدن رسانه‌های دیگر، چهره افکار عمومی اردن به‌تدریج تغییر کرد و بسیاری از مردم از مواضع قبلی خود عقب‌نشینی کرده و بیشتر به دیدگاه توطئه و تردید در نتایج بهار عربی و اهداف آن متمایل شدند. اردنی‌هایی که من با آنها صحبت می‌کردم، بویژه افراد سالخورده، به‌خوبی دولت سوریه را می‌شناختند، آنها می‌دانند که دولت متبوعشان از اخوان‌المسلمین که به این کشور پناه برده، حمایت کرده و همچنان از تکرار این حادثه نگران هستند، آنها می‌ترسند آتش بحران سوریه تا عمق اردن ادامه پیدا کند. در حال حاضر فقط ابعاد انسانی این بحران گریبانگیر آنها شده و برخی مشکلات امنیتی و اجتماعی در این کشور به وجود آورده است. نگرانی اردنی‌ها در دو بعد ملی و رسمی مشروع است، ترکیه به همین علت مرزهای جنوبی خود را با سوریه به صورت جزئی بسته است، چرا که این بحران تاثیر منفی بر امنیت و ثبات داخلی این کشور گذاشته و وحدت ملی و تمامیت ارضی و انسانی آن را تهدید کرد. اردنی‌ها به دلیل ترس و نگرانی دست خود را روی قلب‌هایشان گذاشته‌اند، آنها بعد از آرامش دو ساله با عنوان پیگیری راهکارهای سیاسی و بعد از عقب‌نشینی آمریکا از راهکار نظامی و شکست کنفرانس ژنو و با نزدیک شدن موعد جان کری برای ارائه راه حل نهایی برای حل آرمان فلسطین یا بهتر بگوییم از بین بردن آن و بعد از برخی ملاحظات و شرم و حیایی که تحلیلگران نظامی آمریکایی از خود نشان می‌دهند، نگرانی بحقی دارند و باید احساسات آنها درک و مورد احترام واقع شود.
* تحلیلگر برجسته مسائل خاورمیانه