آزاده صالحی «به جهان نیامده‌ایم تا سالم و کامل بمانیم. آمده‌ایم تا مثل درختان خزان کنیم، درختانی از پای می‌افتند و از ریشه‌های سترگشان قد می‌افرازند و زندگی را از سر می‌گیرند.» این جملات بخش‌های آغازین رمان زیبا و خواندنی «پائولا» است؛ یکی دیگر از شاهکارهای ایزابل آلنده، روزنامه‌نگار و نویسنده مشهور شیلی‌تبار. نام آلنده همچون نام دیگر خویشاوندان او خاصه سالوادر آلنده که عموزاده‌اش نیز هست در شیلی که نه در سراسر جهان به یمن خلق چنین آثاری زبانزد عام و خاص است. کمتر مخاطب کتابخوانی را می‌شود پیدا کرد که نام آلنده را حتی برای یک بار هم که شده نشنیده باشد. رمان‌های او از سال‌های جوانی تا امروز همواره در ردیف پرفروش‌ترین کتاب‌های ادبیات داستانی جهان بوده‌اند و به چندین زبان زنده دنیا نیز ترجمه شده‌اند. او با نوشتن اولین رمان خود یعنی «خانه اشباح» قدم به جاده داستان‌نویسی گذاشت؛ رمانی که بعد از انتشار با بازخوردهای متفاوتی از سوی منتقدان ادبی مواجه شد. غالب آنها نثر آلنده را در این اثر ملهم از مارکز خاصه «صد سال تنهایی» او دانستند. از طرف دیگر موفقیت او را مرهون به یدک کشیدن نام‌خانوادگی‌اش قلمداد کردند اما واقعیت امر چیز دیگری بود؛ او نه آمده بود که جای مارکز را بگیرد و نه می‌خواست از شهرت خاندان آلنده به نفع خود بهره‌برداری کند. او فقط آمده بود که باشد. زنی که با ورود به حیطه داستان‌نویسی شاید بتوان به جرات گفت برگ تازه‌ای را در حیطه ادبیات داستانی شیلی ورق زد و خود تبدیل به یک سرآغاز در این عرصه شد. آلنده در اغلب آثار داستانی‌اش از سبک رئالیسم جادویی تبعیت می‌کند. او نه‌تنها در «خانه اشباح» به عنوان نخستین تجربه در داستان‌نویسی این سبک را به کار گرفت که در کتاب‌های دیگر خود یعنی «از عشق و سایه‌ها»، «اوالونا»، «دختر بخت»، «منهای عشق»، «حاصل روزهای ما»، «پرتره به رنگ سیپا»، «تصویر کهنه» و حتی «پائولا» نیز از این سبک بهره گرفت. در کارنامه داستانی آلنده آثار متعددی ثبت شده‌اند اما «پائولا» را می‌توان نقطه عطف داستان‌نویسی او در 50 سالگی، نه! 49 سالگی‌اش قلمداد کرد. او به هنگام نگارش رمان «پائولا» انبوهی از آلام مادرانه را حمل می‌کرد. رمان او در سال 1991 یعنی زمانی که دخترش پائولا بر اثر مبتلا شدن به پورفیریا، یکی از بیماری‌های نادر
بستري بود، نوشته شد. او بعد از آنکه دخترش بر اثر ابتلا به این بیماری به کما رفت به توصیه اطرافیان تصمیم گرفت این کتاب را بنویسد؛ کتابی که موجب شد پرده از خاطرات و زندگی پرفراز و نشیب او فرو بیفتد و همه چیز جزء به جزء بازگو شود. «پائولا» پیش از آنکه در یک قالب ادبی مشخص جای داده شود مجموعه نامه‌های آلنده به دخترش را دربرگرفته؛ نامه‌هایی که به تدریج و شاید از سر ناخودآگاهی و تلاطم ذهن و روح مبدل به رمانی قطور اما زیبا و پرکشش شده‌اند. آلنده بعد از انتقال پائولا به بیمارستانی در اسپانیا چند قدم آن‌طرف‌تر از اتاق مراقبت‌های ویژه در راهروی بیمارستان این نامه‌ها را می‌نویسد. نکته جالب آنکه «پائولا» تنها در قالب یک رمان مادرانه که می‌کوشد به زبان داستان عشق و علاقه وصف‌ناشدنی‌اش را به فرزند بیمارش منتقل کند، نمی‌گنجد. آلنده در این اثر به‌زعم نگارنده شاهکار نویسندگی و چیره‌دستی خود را به نمایش گذاشت و با به خدمت گرفتن عناصر داستانی به نوعی تاریخ پرتلاطم شیلی را نیز بازگو کرده است. او در «پائولا» اگرچه به روایت زندگی خود برای تنها دخترش که بین مرگ و زندگی دست و پا می‌زند و سرنوشتی مبهم پیش رو دارد می‌نشیند، در باطن تاریخ زندگی پرماجرا و حوادث خانواده آلنده را برای مخاطب می‌شکافد. او با ارائه کدهای داستانی این امکان را در اختیار مخاطب قرار می‌دهد که به جاده پرپیچ و خم زندگی او وارد شود و او را به وسیله جادوی تونل زمان به عقب برمی‌گرداند، چندان که مخاطب می‌تواند به یمن خواندن چنین کتابی فارغ از آشنایی‌های ابتدایی با خانواده آلنده در شیلی، پدری که ناگهان در رهگذر زمان و دوران کودکی آلنده محو می‌شود، مدرسه‌هایی که او می‌رفته و... با تاریخ کشور نویسنده نیز آشنا شود؛ تاریخی که در لفاف زنانگی و لطافت و قدرت قلم پوشیده شده است. شیلی برای آلنده، صرفنظر از یک زادگاه، مدینه فاضله‌ای است که بعد از خودکشی سالوادور آلنده و روی کار آمدن حکومت پینوشه، سال‌ها از دیدن رنگ آرامش محروم شد و در حرمان، اسارت و رنج بسر برد. آلنده در «پائولا» ضمن طرح یک من روایت به صحنه‌های پلشت و ناخوشایند شورش شیلی بعد از سقوط آلنده اشاره می‌کند و با بیان جزئیات و داشتن نگاهی موشکافانه و نکته‌سنج تبعات آن را شرح می‌دهد و رسالت خود را نه به عنوان یک نویسنده و روزنامه‌نگار که به عنوان شهروندی شیلی‌تبار با نگارش این کتاب ابراز می‌دارد. نه‌تنها «پائولا» که «تصویر کهنه» او نیز به وضوح دارای چنین مشخصه‌هایی است. اینطور به نظر می‌رسد که آلنده داستان را همواره ابزاری برای عبور از ناملایمات زندگی در دست دارد و از رهگذر داشتن چنین سلاحی با زشتی‌ها و دردهای زندگی رودررو می‌شود.
- مامان زندگی چقدر طولانی و گیج‌کننده است.
مادر پاسخ داد: دست‌کم تو می‌توانی درباره‌اش بنویسی و سعی کنی درکش کنی. (ص 115 از متن کتاب)
آلنده رمان «پائولا» را به 2 دوره زمانی مشخص تقسیم می‌کند؛ بخش اول رمان او از دسامبر 1991 شروع می‌شود و تا ماه مه 1992 ادامه می‌یابد. او در این برهه زمانی شرح مفصلی از دوران کودکی و نوجوانی، ناپدید شدن پدرش توماس آلنده، ازدواج دوم مادر و همین‌طور نوع زندگی‌اش در شیلی ارائه می‌دهد و از بخش دوم کتاب که تا دسامبر 1992 طول می‌کشد ضمن امتداد دامنه زندگی خصوصی خود از آغاز فعالیت روزنامه‌نگاری‌اش در نشریات مختلف سخن می‌گوید که خالی از لطف نیست، خاصه اینکه بخش دوم کتاب تماما به توصیف دوران پرآشوب شیلی و کشاکش جنگ قدرت میان سالوادر آلنده و پینوشه و همین‌طور شورشیان می‌گذرد. خواب دیدن در آثار آلنده تنها به یک استراحت شبانه و توقف فکری در برهه‌ای از شبانه‌روز محدود نمی‌شود. هریک از خواب‌های او مبین حادثه‌ای است که زمان را آبستن کرده است؛ حوادثی که به نوبت و با چینشی هنرمندانه از سوی نویسنده در فصول مختلف رمان رخ می‌دهند و در کمال ناباوری به وقوع می‌پیوندند، خاصه خوابی که او در میانه رمان می‌بیند: پائولا خواب دیدم 12ساله هستی. پالتوی چهارخانه‌ای به تن داشتی و موهایت را عقب کشیده و با روبانی سفید بسته بودی و دم موهایت روی شانه‌ات ریخته بود. وسط یک برج خالی ایستاده بودی. چیزی شبیه سیلوی گندم که صدها کبوتر در آن بال بال می‌زدند. از زمین به هوا برخاستی. دویدم تا کمر پالتویت را بگیرم اما مرا با خود کشیدی. مثل پر در هوا شناور بودیم و چرخ‌زنان به سمت بالا می‌رفتیم. پائولا خواهش می‌کنم. مرا هم با خودت ببر. من هم با تو می‌آیم. صدایی می‌گفت او نمی‌تواند با تو بیاید. او معجون مرگ را نوشیده. بالای سرمان سوراخ کوچکی باز بود که می‌توانستم از میان آن آسمان آبی با یک پاره ابر سفید را ببینم. مثل یکی از نقاشی‌های مارگریت. بعد وحشتزده فهمیدم که تو می‌توانی از آن سوراخ رد شوی اما برای عبور من خیلی تنگ است. سعی کردم با کشیدن پالتویت تو را برگردانم، نامت را فریاد زدم اما صدایی نیامد. برای چند لحظه گرانبها توانستم تو را ببینم که بالا و بالاتر می‌روی. آنگاه خودم شناور رو به پایین و میان غوغای کبوترها فرود آمدم. (ص 99 و100) خواب‌های آلنده فقط پریشان‌حالی او درباره دختر بیمارش نیستند. هریک از آنها استعاره‌های فراوانی در پی دارند و مفهوم خاصی را در طول داستان به مخاطب متبادر می‌شوند، روی این اصل است که می‌توان او را نویسنده‌ای قلمداد کرد که خواب‌های خود را دست‌کم نمی‌گیرد. مطالعه کتاب‌های آلنده خاصه «پائولا» دست‌کم این نکته را می‌رساند که او نویسنده‌ای واقعگراست و کلیت اثر خود را بر مبنای حقیقت بنا می‌نهد. آلنده در «پائولا» شخصیت‌هایی را وارد داستان می‌کند که تماما از خط سرنوشت او عبور کرده‌اند و امروز مانند قطعه عکسی در آلبوم ذهن او قاب گرفته شده‌اند، کمااینکه خود او نیز در لابه‌لای داستان به این نکته اشاره می‌کند که هیچکس نمی‌تواند بدون خاطرات زندگی کند. او در «پائولا» فارغ از رعایت کردن قواعد داستانی به مقوله مرگ و زندگی و فاصله کوتاه میان این دو اشاره می‌کند، کمااینکه رمان با به کما رفتن پائولا آغاز می‌شود و با مرگ او نیز خاتمه می‌یابد با این تفاوت که اگر مخاطب در صفحات آغازین کتاب، خواننده‌ای کم‌اطلاع و بدون اشراف به تاریخ شیلی باشد در فصل‌های انتهایی اثر با دست پر کتاب را ترک می‌کند و زندگی را هرچه که هست هرقدر کوچک با آرزوهای دست‌نیافتنی در آغوش می‌گیرد.