۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۰۷:۰۴
نگاهی به فیلم «شکار» ساخته توماس وینتربرگ

جدال عصمت‌و‌عصيان

علیرضا پورصباغ
«لوکاس» (مدس میکلسن) به تازگی طلاق گرفته و تلاش می‌کند طعم شیرین زندگی را در چشمان فرزندش ببیند و حضانتش را بر عهده بگيرد. او در شهری کوچک در دانمارک زندگی سرخوشانه‌ای در کنار دوستانش دارد و در کنار نامزد تازه‌اش (الکساندرا راپاپورت) در مهد کودک مشغول به‌کار است. لوکاس نزد دوستان و همشهریانش احترام خاصی دارد اما دختر خردسال بهترین دوستش، با تصویر مستهجنی که برادر کوچکش به او نشان می‌دهد خیالبافی می‌کند و تحت‌تاثیر عکس مورد اشاره سخنانی را درباره لوکاس در مقابل مدیر مهد‌کودک (گرت) بر زبان می‌آورد. این سخنان ظن مربی مهد را درباره لوکاس برمی‌انگیزد. لوکاس از جانب گرت متهم به کودک‌آزاری می‌شود و گرت عذرش را می‌خواهد، پس از آن نیمه پر تنش روایت در وادی دیگری می‌افتد. از آن پس لوکاس در مظان اتهام قرار می‌گیرد؛ از طرفی با مورد حضانت مربوط به پسرش (لاسه فگل) دست به گریبان است و اتفاقات و تشکیل پرونده قضایی سبب می‌شود عهده‌دار شدن حضانت تنها فرزندش به خطر بیفتد. لوکاس در تاریکی مطلقی گرفتار شده و در مظان شکایت و اتهام قرار دارد. از طرفی این آسیب را از جانب «کلارا» دختر بهترین دوستش، «تئو» (توماس بو لارسن) دیده است. حتی پس از انتشار این خبر در سراسر شهر تئو حاضر به شنیدن حقیقت نیست. لوکاس پس از یک‌ماه بازداشت می‌شود اما قاضی پرونده از او رفع اتهام می‌کند اما مشکلات لوکاس از جایی آغاز می‌شود که اهالی این شهر کوچک در برابر لوکاس می‌ایستند و برخی دوستانش مثل «بران» (لارس رانث) او را بی‌گناه می‌دانند. فرزندش، مارکوس، دور از چشم مادر سراغ پدرش می‌آید. او صادقانه به بی‌گناهی پدر ایمان دارد و حالا بعد از تبرئه مشکلات فردی لوکاس نسبت به این جامعه کوچک و اثبات حقانیتش بزرگ‌ترین مشکل وي به‌شمار می‌رود.اتهام لوکاس به جرم سوء‌استفاده نقطه عزیمت روایت است و پس از یک مقدمه نسبتا دلچسب و آرام، لحن گزارشی و مستند‌گونه اثر با تبيين روابط انسانی ادامه پیدا می‌کند و در اغلب لحظه‌ها تمرکز بر شخصیت محوری، ویژگی‌های روانشناختی اثر کاملا درونی و سزاوارانه نشان داده می‌شود و شیوه پرداخت درام مبتنی می‌شود بر واکنشی‌ها بروزی از این شخصیت. با همین شیوه مخاطب مشتاق می‌شود چیزی بیشتر از یک حقیقت را از درون شخصیت لوکاس کشف کند. شیوه گزارشی ابتدایی همراه با تغییر لحن در نیمه دوم داستان در شیوه شخصیت‌پردازی و پیشبرد درام سبب می‌شود مطالعه روانی شخصیت زمینه بروز کافی و جذابی داشته باشد. اما تاکید درام فیلم به همان تقابل تئو و لوکاس باز‌می‌گردد. تئو همانطور که در بخش‌های ابتدایی فیلم می‌بینیم از آن دسته آدم‌هایی است که جسارتشان در برخورد با اطرافیان تهوع‌آور است. در همان ابتدای فیلم متوجه می‌شویم دائما با همسرش جدال دارد و کلارا از صدای مهیب پدر و مادرش به لوکاس پناه می‌برد، منتها در بخش انتهایی به شکل انزجارآفرینی مثل افراد ترسو کنار همسرش نشسته است و بازهم نمی‌خواهد نجوای بی‌گناهی لوکاس را از زبان خودش بشنود. شاید نهیب لوکاس به تئو در آن صحنه کلیسا نهیبی آسمانی است که در زندگی حقیقی خودمان هیچگاه تاب شنیدنش را از دیگران نداریم. نکته رنج‌آوری که در فیلم سبب رنج لوکاس می‌شود این است که همه اطرافیان او دائم بر این نکته تاکید دارند که کلارا به هیچ‌وجه دروغ نمی‌گوید و اصرار بر این جمله که کودکان هیچگاه دروغ نمی‌گویند چندین‌ ماه به زندگی پر از رنج لوکاس در مواجهه با همشهریانش دامن می‌زند. «شکار» فیلمی است که مانند یک بمب اعصاب است، دقیقا به این خاطر مخاطبان خود را نگه می‌دارد تا آینه‌داری کند از آدمی. میکلسن، بازیگر نقش لوکاس در این فیلم می‌درخشد و تماشاگر تا صحنه پایانی تیراندازی حین شکار همچنان مستاصل است با اینکه دامن لوکاس به گناه آلوده نشده، میان گزینه قهرمان یا ضد‌قهرمان بودن کدام را انتخاب کند. «شکار» به مخاطبش اجازه می‌دهد نگاهی داشته باشد به بی‌عدالتی، محکومیت و پارانویای انسانی که قبل از جوشیدن از بطن قانون از دل مناسبات آلوده آدمی می‌روید و از بطن هر ظن و شکی درام متولد می‌شود و آدمی با همین شک و ظن جهان را آلوده می‌کند به تفکراتی که دل را می‌خراشد. به نجوای لوکاس باید صادقانه گوش کرد؛ شاید این‌بار فریاد دخترک از سر دروغ و خیال باشد. لوکاس برای اثبات طاهر بودنش تلاش می‌کند توضیح دهد هیچ چیزی اتفاق نیفتاده است، هیچکس نمی‌خواهد به نجوای بی‌گناهی او گوش دهد. بنابراین، تنش در این فیلم نیز بسیار بزرگ‌تر و عمیق‌تر از تریلر رایج هالیوودی است. مخاطب در برخی قسمت‌های فیلم همراه با لوکاس بی‌گناه رنج می‌برد و به همان اندازه احساس ناتوانی و عجز از جانب بازیگر به مخاطب منتقل می‌شود. بازیگر هیچ قدرت فیزیکی از خود ارائه نمی‌کند بلکه قدرت حسی بازیگر مخاطب را در قلب این روایت با خود همراه می‌کند. اما فیلم «شکار» ناخواسته فیلم «شک» اثر جان پاتریک شانلی را در ذهن تداعی می‌کند. «شک» بر اساس نمايشنامه‌اي به همين نام به قلم جان پاتریک شانلي حکایت يك راهبه كاتوليك سختگير و متعصب و در عين حال واقع‌بين و زيرك است که در يك مدرسه كاتوليك (سنت نيكلاس) در برانكس (سال 1964) با ظن به پدر روحانی (پدر فلين) جهان او را نابود می‌کند. جهان فیلم «شکار» از این حیث به دنیای این مدرسه کاتولیک اشاره دارد؛ دنیایی که با آدم‌هایش به جهانی حصار كشيده و شبيه يك پادگان نظامي مثل دوران انكزيسيون است. ديكتاتوري فردی خواهر معلق میان ظن و تصمیم به مثابه همشهریان لوکاس می‌ماند اما لوکاس بر‌خلاف پدر فیلن (فیلیپ سیمور هافمن) نمی‌خواهد قربانی جهلی شود که ریشه در ظن فردی یا جمعی اطرافیانش دارد. بی‌شک فیلم «شکار» شاهکاری تمام‌عیار است که مخاطبش را در یک آزمون بازآفرینی فردی قرار می‌دهد.
دوربین روی دست لعنتی
یکی دیگر از اتفاقات مهم در سالیان اخیر ظهور جنبش دگما 95 است که نقطه عطفی در سینمای دانمارک و اروپا محسوب می‌شود اما جنبش دگما در دهه 90 توسط فون تریر پایه‌ریزی شد و البته فرم دوربین روی دست که برخی منتقدان وطنی آن‌را مبتذل می‌دانند از طریق جنبش دگما به عنوان فرمی آوانگارد جوششی جهانی پیدا کرد. وینتربرگ، فیلمساز نامدار دانمارکی سال‌ها قبل در گفت‌وگویی با یکی از نشریات فرانسوی درباره دوربین روی دست مصاحبه مفصلی انجام داده است که این گفت‌وگو حاوی نکات جالبی است. وینتر برگ در این گفت‌وگو اشاره می‌کند زمانی‌که به دلیل بافت محیطی و کوچک‌تر شدن خانه‌ها و عدم استفاده از پلاتو با لوکیشن‌های بسته‌ای مثل خانه‌ای 50 متری مواجه هستیم مثل دوران سینمای کلاسیک دوربین ثابت و
2 شات‌های 2 نفره به پویایی و تحرک اثر صدمه می‌زند. از سوی دیگر در یک آپارتمان 60 الی 70 متری نمی‌توان تراکینگ و ترنخستینگ را با قالب‌های رایج استفاده کرد، ضمن اینکه در جغرافیای محدود دوربین روی دست بازنمودی دقیق‌تر از محیط ارائه می‌کند.
ارسال نظر
captcha
پربیننده