۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۱۶:۲۶

بررسی تاریخچه سینمای دانمارک در ادوار گذشته

سينماي دانمارك بیش از یک قرن سابقه دارد و پا به پای تاریخ سینما حرکت کرده و دیگر اینکه هنرمندانی در این عرصه به جهانیان معرفی کرده که دارای جایگاه ویژه‌ای به لحاظ تاثیرگذاری بوده‌اند. سینمای دانمارک از ابتدا فراز و فرودهای بسیاری را پشت‌سر گذاشته است. دانمارک نیز مانند سوئد از همان آغاز سده پیش شاکله‌های سینمای خود را بر پایه‌های استواری بنا نهاد. در حوزه ادبیات و فلسفه و همچنین هنرهای نمایشی دانمارک سابقه‌ای غنی دارد. نام هانس کریستین اندرسن نخستین گزینه‌ای است که به ذهن خطور می‌کند. نظام فلسفی کی‌گارد با آن ذهنیت فردگرایانه مسیحی و خرد‌گریزانه‌اش بستری برای متفکران پس از او مهیا کرد. در آلمان هایدگر و یاسپرس و در فرانسه سارتر و کامو به آرای وی پرداختند. در حوزه ادبیات داستایوفسکی، ریلکه و کافکا تحت‌تاثیر کتاب‌هایش بودند. کارل تئودور درایر (1968-1899) استاد فقید سینمای دانمارک در حوزه تصویر توانست با الهام از اندیشه‌های وی آثاری ماندگاری در تاریخ سینما خلق کند. غالب آثار او بر پایه موضوعات مذهب و ایمان ‌که از دغدغه‌های اندیشمندان، متفکران و هنرمندان دیگر اسکاندیناویایی بویژه دانمارکی که در آثار نوشتاری و دیداری آنها کما‌بیش مشهود و مستور است، بود (بیش از 90 درصد دانمارکی‌ها از عقاید پروتستان لوتری برخوردارند). درایر با اُردت کلام مقدس زندگی را به اینگر باز‌می‌گرداند و در گرترود موسیقی مقدس را. کلام همواره به چشم درایر به مثابه چیزی محسوس، فیزیکی و قابل شناخت، راهگشای ادراک ناشناخته ماست. آثار او با توالی ساخت اردت و گرترود در یک فاصله زمانی مصداق جمله مشهور هاینریش هاینه است: «آنجا که کلام باز می‌ایستد، موسیقی آغاز می‌شود». گرترود نقطه پایان باشکوهی برای هنرمندی مدرن و در عین حال وفادار به همه اندیشه‌های کهن شمالی بود. یکی دیگر از اتفاقات مهم در سالیان اخیر ظهور جنبش دگما 95 (Dogme 95) است که نقطه عطفی در سینمای دانمارک و اروپا محسوب می‌شود. مانیفست آنها به نام پیمان پاکی، خاطره دادائیست‌ها و سوررئالیست‌ها را در اوایل قرن پیش در ذهن تداعی می‌کند و همان کاری را با سینما کرده که موج نو سینمای فرانسه در آغازین سال‌های دهه 60 انجام داده بود. نخستین آثار سینمایی دانمارک را می‌توان به سال‌های 1897 تا 1905 نسبت داد. جنبه‌های تماتیک این آثار اصولا بر پایه نوعی رئالیسم، مبانی مذهبی و قواعد اخلاقی خاص آن دوره بود؛ آثاری که با نوعی بی‌پرده‌گویی و همچنین نوآور‌ی‌های تکنیکی همراه بود. از پیتر الفلت به عنوان پدر سینمای دانمارک یاد می‌کنند. او بین سال‌های 1897 تا 1912 بیش از 200 فیلم مستند از زندگی مردم ساخت. نخستین اثر سینمایی او «سفر با سگ‌های گرینلند» نام داشت. دانمارک نیز همانند سوئد صنعت سینمای خود را در اوایل سده پیش بنیان نهاد. در سال 1906 یک مالک سینما به نام ال اولسون نخستین شرکت فیلمسازی رابه نام Nordisk Films Company تاسیس کرد که سود سرشاری را از فروش فیلم‌های عموما کوتاه به خارج از کشور به‌دست آورد تا جایی که تا سال 1910 تعداد شرکت‌های فیلمسازی به 10شرکت افزایش یافت. به موازات رشد تکنیکی سینما، سویه‌های زیبایی‌شناسی این آثار نیز رشد کرد. از نمونه‌های بارز آن می‌توان به ملودرام عشقی «اعماق» در سال 1910 اشاره کرد. آستا نیلسون، بازیگر زن این فیلم به عنوان نخستین ستاره زن سینمای اروپا شناخته می‌شود. این ژانر (ملودرام عشقی) به‌عنوان ژانر غالب سینمای دانمارک در آن سال‌ها تثبیت شد. اما نخستین فیلم بلند را آگوست بلوم، کارگردان اجتماعی‌ساز در سال 1913 به نام «آتلانتیس» ساخت. بسیاری از مورخان و منتقدان از این دوره (بین سال‌های 1906 تا 1913) به‌عنوان عصر طلایی سینمای دانمارک یاد می‌کنند. سینمای دانمارک ناگهان دچار رکود شد؛ از یک طرف هجوم کمپانی‌های تولید فیلم خارجی اعم از آلمانی و آمریکایی و از طرفی کمبود ایده‌های بکر و عدم‌ریسک‌پذیری تهیه‌کنندگان صنعت سینمای دانمارک را با مشکل مواجه کرد. «مصایب ژاندارک» (1927) یکی از شاهکارهای تاریخ سینمای صامت درایر را به‌عنوان هنرمندی اصیل و مولف مطرح کرد. به‌طوری که بسیاری از شگردهای سینما را او وارد زبان سینما کرد و آن را تکامل بخشید. از سبک او در کنار یاسوجیرو اوزو و روبر برسون به‌عنوان استعلایی‌ترین فرم‌های سینمایی نام می‌برند. از دیگر شاهکارهای ناطق او می‌توان به «روز خشم» (1943)، «اردت» (1955) و «گرترود» (1964) که اقتباسی از سودربرگ بود اشاره کرد. 2 سال بعد کمپانی
Nordisk همگام با ورود صدا به سینما شروع به ساخت فیلم‌های ناطق کرد. در اوایل دهه 30 کمدی‌های سبک عمده آثار این بزرگ‌ترین کمپانی تولید فیلم دانمارک را تشکیل می‌دادند. افسردگی و شرایط سخت اقتصادی آن دوره مانع از تولیدات تجاری کمپانی‌های معروف شدند بویژه که صدا محدودیت‌های زیادی را در عرصه بین‌المللی به سینمای دانمارک وارد کرد. تا دهه50 و اوج جنگ دوم ژانرهای جدیدی پا به عرصه گذاشتند؛ کمدی رمانتیک، تریلرهای روانشناختی که 2 فیلم «ریسمان سیاه» (1942) و «ملودی مرگ» (1944) از بودیل ایپسنو و کاری درخور توجه از یوهان یاکوبسن که به ارنست لوبیچ دانمارک شهرت داشت و هنینگ یانسن و اول پالسبو از دیگر فیلمسازان فعال سینمای دانمارک بودند. «Kispus» نخستین فیلم رنگی دانمارک به سال 1956 تولید شد. پس از این سال‌ها و در دهه 60 سینمای دانمارک به تدریج گرایش به سینمای عشقی با مایه‌های پورنو را در پیش گرفت و این به‌دلیل این بود که دانمارک نخستین کشوری بود که پورنوگرافی را کاملا قانونی اعلام کرد. در سال 1972 انستیتو فیلم ملی دانمارک با نام اختصاری (DFI) با هدف کنترل کامل بر روند فیلمسازی در دانمارک تاسیس شد. ارنست یوهانسون و لاسی نیلسونو، تهیه‌کننده مستقل اشتین هردل موجی از درام‌های جوان‌پسند را روانه گیشه‌های سینماها کردند. از اوایل دهه 80 صنعت فیلمسازی دانمارک به‌طور کامل در اختیار DFI قرار داشت به گونه‌ای که هیچ اثری تولید نمی‌شد مگر اینکه انستیتو، فیلمنامه، کارگردان و بازیگران را تایید می‌کرد. در سال 1983 لارنس فون‌تریه از مدرسه ملی فیلم دانمارک فارغ‌التحصیل شد. او که نویدبخش یک استعداد تازه در سینمای کشورش بود با فیلم عنصر جنایت در سال 1984 نخستین فیلم خود را پس از تجربه فیلم‌های کوتاه و ویدئو‌کلیپ‌های بی‌شماری که برای خوانندگان پاپ دانمارک می‌ساخت اکران کرد. دیگر فیلمساز مهم دانمارک اشتفان هنزلمان با درام جوان‌پسند «دوستان همیشگی» در سال 1987 جایزه ویژه تماشاگران جشنواره بین‌المللی فیلم سانفرانسیسکو را به خانه برد. صنعت سینمای دانمارک با رشد کیفی فزاینده در دهه 80 و با کارگردان‌هایی نظیر گابریل اکسل با فیلم «ضیافت بابت» و بیل آگوست با «پله فاتح» گامی به جلو برداشت. در اواخر این دهه فیلمسازانی نظیر توماس وینتربرگ، پرفلای و اول کریستین مدسن از مدرسه سینمایی دانمارک فارغ‌التحصیل شدند اما تا سال 1995 سینمای دانمارک دچار افت شدیدی شد تا اینکه تعدادی از همان کارگردان‌های تحصیلکرده مدرسه ملی سینمایی دانمارک و در راس آنها لارنس فون‌تریو و توماس وینتربرگ طی مانیفیستی جنبش دگما 95 را پایه‌گذاری کردند که با تسهیل در امر فیلمسازی و رها از هرگونه قید و بندهای تجهیزاتی و تکنیکی توانست سینمای دانمارک را بار دیگر در عرصه‌های بین‌المللی مطرح کند. نخستین فیلم دگما «جشن» (1998) اثر توماس وینتربرگ بود که جوایز بسیاری اعم از جایزه انجمن منتقدان لس‌آنجلس و بهترین فیلم خارجی سال از دید منتقدان فیلم نیویورک را به خود اختصاص داد. دهه 90 را می‌توان اوج سینمای دانمارک پس از دوران طلایی نامید. لارنس فون‌تریه با فیلم‌های «اروپا»، «شکستن امواج» 1997، «احمق‌ها» 1998و شاهکار بی‌نظیرش «رقصنده در تاریکی» در سال 2000 که یک تراژدی موزیکال بود این دهه را به خود اختصاص داد. از فیلمسازان دیگر این جنبش به سورن کراگ یاکوبسن و کریستین لورینگ می‌توان اشاره کرد.
«نیمکت» در سال 2000، «ارثیه» در سال 2003، «قتل» در سال 2005 بار دیگر تحسین منتقدان را متوجه سینمای دانمارک کرد. آثار سوزان بیر بویژه «برادران» محصول 2004 و «پس از ازدواج»
(After the Wedding) 2006 با معرفی بازیگرانی همچون مدس میکلسون، اولریش تامسنو، نیکلای لیکاس به سینمای جهان همراه بود. فيلم پس از ازدواج، نامزد بهترین فیلم خارجی‌زبان در سال 2007 شد. آندرس توماس ینسن نیز در حوزه فیلم‌های کوتاه با «ارنست و لیست» 1996، «ولفگانگ» 1997 و «والگافتن» 1998 جایزه اسکار بهترین نویسنده و کارگردان را از آن خود کرد. از دیگر فیلمسازان قابل بحث سینمای دانمارک در قرن جدید می‌توان به نیکلای آرسل، کریستوفر بو، لون شرفیج نیلس، آردن اوپلوف، نیکلاس وندینگ رفن، اول کریستین مدسن، آنت کی اولسن و کریستین‌ای کریستیانسن اشاره کرد. بیل آگوست نیز شهرت فراوانی در جشنواره‌ها و عرصه‌های بین‌المللی کسب کرده است. جهانیان هنوز هم به سینمای دانمارک به‌عنوان سینمایی اندیشمند و جذاب احترام می‌گذارند. فیلم‌های مستند، درام‌های واقعگرایانه و اجتماعی و حتی در حوزه فیلم‌های کودکان و نوجوانان سینمای دانمارک از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است و در جشنواره‌های معتبر حضور چشمگیري دارد.
ارسال نظر
captcha
پربیننده