حجت‌الاسلام والمسلمین سیدسعید لواسانی: دیدیم که در جایی که وظیفه امر به معروف و نهی از منکر است، سستی در آن خطرناک است. اگر وظیفه نهی از منکر عملی است و سستی شد، نفس آلوده می‌شود. از آن خطرناک‌تر آن است که در مرحله زبان هم سستی کند و از آن خطرناک‌تر آن است که سستی به قلب سرایت کند که در این صورت، چنین فردی یقینا بیمار است که اگر خود را معالجه نکند، همه وجود او را می‌گیرد تا جایی که حقیقت انسانیت او واژگون می‌شود. «أَوَّلُ مَا تُغْلَبُونَ عَلَیهِ مِنَ الْجِهَادِ الْجِهَادُ بِأَیدِیکُمْ ثُمَّ بِأَلْسِنَتِکُمْ ثُمَّ بِقُلُوبِکُمْ فَمَنْ لَمْ یعْرِفْ بِقَلْبِهِ مَعْرُوفاً وَ لَمْ ینْکِرْ مُنْکَراً قُلِبَ فَجُعِلَ أَعْلَاهُ أَسْفَلَهُ وَ أَسْفَلُهُ أَعْلَاه [نهج البلاغه: 542] اول چیزى که از جهاد از شما گرفته مىشود جهاد با دست، سپس به زبان، آنگاه به قلب است. آنکه با دل معروف را نشناخت و منکر را انکار نکرد واژگون مىشود و نیکىهایش نابود و بدی‌هایش آشکار مىگردد.» یعنی آنگاه که در قلب ما گناه و طاعت یکی بود و گناهکار و فرمانبردار در یک سطح بودند، حتما ما از حالت انسانی ـ اسلامی واژگون شده‌ایم. این در سطح فرد بود، در جمع و اجتماع نیز همانگونه است، اگر گناهی در جامعه رواج یافت و نسبت به آن عکس‌العمل انجام نشد، اولا عملی و ثانیا زبانی و ثالثا در قلب انسان‌ها؛ جامعه واژگون می‌شود و ضدارزش‌ها، ارزش می‌شوند و ارزش‌ها به ضدارزش تبدیل می‌شوند و چنین جامعه‌ای نیکی‌‌هایش نابود می‌شود و بدی‌هایش آشکار می‌گردد. برای نمونه اگر ما در انقلاب اسلامی و اهداف آن کوتاه بیاییم، در مقام عمل و در مقام گفتار و آنگاه در مقام قلب با استکبار بسازیم، چه از ما می‌ماند؟ ما موجودی معکوس و واژگونه می‌شویم و چنین دولت و جامعه‌ای هم که از انقلاب و اهداف آن فاصله گرفت، دولت و جامعه‌ای واژگونه است. رسول خدا صلی‌الله علیه و آله و سلم می‌فرمایند: «لَا تَزَالُ أُمَّتِی بِخَیرٍ مَا أَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَ نَهَوْا عَنِ الْمُنْکَرِ وَ تَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَ التَّقْوَى فَإِذَا لَمْ یفْعَلُوا ذَلِکَ نُزِعَتْ مِنْهُمُ الْبَرَکَاتُ وَ سُلِّطَ بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ وَ لَمْ یکُنْ لَهُمْ نَاصِرٌ فِی الْأَرْضِ وَ لَا فِی السَّمَاءِ.» [وسایل الشیعه: 16/123] «امت من همواره به نیکی است مادامی که امر به معروف و نهی از منکر و همکاری بر نیکی و تقوا می‌کند اما همان که از این امور کناره گرفت، برکت‌ها از آنان کنده می‌شود و ناکسان بر آنان مسلط می‌شوند و در این صورت نه در زمین و نه در آسمان یاوری نخواهند داشت.» بنابراین همواره باید وظیفه را شناخت، اینکه در امر به معروف و نهی از منکر در چه مرحله‌ای هستیم، عمل یا زبان. ملاک هم اسلام و مصلحت اسلام است، نه خودمان و نفسانیت‌های ما. اما در هر حال، در مرحله قلب عذری نیست و نباید برخورد ما با افراد مساوی باشد، حداقل آن است که باید نسبت به منکر و گناه ناراحت و خشمناک باشیم و حالت انزجار و بیزار داشته باشیم. به بیان دیگر مومن، همواره به معروف خشنود است و از منکر انزجار دارد و این حداقل وظیفه ما در امر به معروف و نهی از منکر است و هیچ عذری هم در آن پذیرفته نیست، چه نسبت به امور فردی یا خانوادگی و چه در برخورد با بستگان و همسایگان و همصنفان و همکاران و چه در مسائل اجتماعی و سیاسی داخلی یا خارجی. چه بسا که ما با بستگان گناهکار خود به دلیل محبت‌ها یا ملاحظات خانوادگی، با همکاران خود به دلیل مسائل کاری و شغلی، یا هم‌جناح‌های خود به دلیل ملاحظات سیاسی، برخوردی بی‌تفاوت و بلکه همدلانه داشته باشیم و این موجب هلاکت ما و واژگونی جامعه به سمت بدی‌ها می‌شود. بسیاری از ما این‌گونه هستیم که نسبت به خطا و گناه خودی‌ها و آشنایان خود، موضع نمی‌گیریم. این محبت کاذب یا ملاحظات دنیایی است که نتیجه آن جز هلاکت نیست. یا در جایی دیگر به کسی ستم می‌شود، ما نسبت به این ستم بی‌تفاوت هستیم و قلبمان متأثر نمی‌شود، بلکه بدتر به دلیل ملاحظات دنیایی از ستمکار دفاع می‌کنیم و نسبت به ستمی که به مظلوم شده است، خشنود می‌گردیم. همه این امور موجب نهادینه‌شدن گناه در جامعه و بی‌غیرتی ما نسبت به منکر می‌شود. سخن را با کلامی از پیامبر اعظم صلی‌الله علیه و آله و سلم پایان می‌برم: «اگر بنده‌ای در نهان گناهی را مرتکب شود، زیان آن تنها او را است و اگر آشکارا آن را انجام دهد و دیگران بر آن گناه غیرت نگیرند، همگان زیان بینند.» امام باقر علیه‌السلام می‌فرمایند: «دلیل چنین زیانی آن است که آن فرد با گناهش دین خدا را خوار می‌کند و دشمنان خدا هم به او می‌پیوندند.» [وسایل الشیعه: 16/126] «و گناه همگانی می‌شود و جامعه از درون نابود می‌گردد. [همان: ص: 120] زیرا بدکرداران در جامعه حاکمیت می‌یابند و هرچه خوبان دعا می‌کنند، دعای آنان مستجاب نمی‌شود». [امام رضا علیه‌السلام، همان: ص: 118]