علیرضا پورصباغ در كنار دادگاه خانواده هر روز جمعیت بیشماری اعم از زن و مرد ایستادهاند و اشک به چشم دارند و از صدقه سر زیرساختهای فرهنگی غلط بنیانهای خانواده در حال نابودی است و فروپاشی اجتماعی متدوالی انتظارمان را میکشد. جامعه متاسفانه با خیل دختران و پسران مجرد مواجه است و آمار طلاق دهشتناک. در چنین شرایطی فیلم متوسط و نهچندان جسورانه من همسرش هستم حاوی ذرهای بحث اجتماعی است که میتواند زمینه گفتمانی فرهنگی را فراهم آورد. فیلم من همسرش هستم به هیچوجه حاوی پیام غیراخلاقی نیست و اتفاقا خیانتنمایی را تبلیغ نمیکند. قصه فیلم از دیدگاههای زنانه حاوی پیامهای دردمندانهای است؛ حداقل برای زنان آسیبدیدهای که در زیر یک سقف با همسرانشان زندگی میکنند اما اشتیاقی به زناشویی ندارند یا مردانی که تعریف آنان از واژه همسر یعنی اسبابالمطبخ.
به دام فمینیست نمیافتد
آنچه سبب میشود فیلم من همسرش هستم در نگاه نگارنده اثر مطلوبی به چشم آید این است که برای دفاع از حقوق زنانه قهرمان قصه به دامهای فمینیستی نمیافتد؛ فیلم متوسطی که در بخشهایی از آن نگاهی دردمندانه وجود دارد. این نگاه دردمندانه درست در لحظات غیرمتعارفی چشمنوازی میکند. قهرمان فیلم «شهلا» (نیکی کریمی) دوستانی دارد و صمیمیترین دوستش «زری» (لادن طباطبایی) با وجود آنکه در دهه 30 یا 40 زندگیاش است، همچنان مجرد است و این دو دوست مشترک دیگری دارند که در سن و سالی مشابه قرار دارد و همچنان مجرد. این خردهروایت فیلم در مورد تجرد زنان بالای 34 سال به چشم میآید و مخاطب را به فکر وادار میکند. پیامش بدون هیچگونه انگیزههای شعارگونه و اغراقآمیز این است «خانمها و آقایان! جامعهای که اخلاقمداری لقلقه سیاسی- اجتماعی مسؤولان فرهنگی و سیاسی کشور است، به بحران ازدواج و عدم زوجگزینی دچار است، آیا کسی هست صدای همین نقد عقیم را با همه وجود به گوش جان بسپارد.» از سوی دیگر فیلم انگیزههای این تجردگرایی را در رفتار بوالهوسانه «امیرحسین» (مصطفی زمانی در نقش همسر شهلا) جستوجو میکند.
اما چرخ درام زمانی به حرکت در میآید که شهلا با «پیمان» خواستگار سابقش مواجه میشود، هیچ رابطه غیرمتعارف و غیراخلاقی بین آنها اتفاق نمیافتد بلکه زندگی شهلا مورد تاویل و تفسیر قرار میگیرد و مخاطب با این پرسش همراه میشود که حاصل زندگی فداکارانه زنانه، پخت و پز در آشپزخانه، رفت و روب زندگی، رسیدگی به فرزندان و برآورده کردن خواستههای همسرش چیست؟ پاسخ این است؛ سرخوردگی و خسران.
امیرحسین دور از چشم شهلا مشغول خوشگذرانی با همسر دوم است و اولی بسان اسبابالمطبخ مشغول به امور زندگی. امیرحسین شوهر چندشآوری است، دلیلش روشن است؛ حتی با فرزندانش لحظات شاد و مفرحی ندارد، سهم این زن همانطور که شهلا با خود مرور میکند کدام لحظه شاد است؟ آقای دکتر نیز اغلب میهمانی و لحظات شاد زندگی خویش را با همسر دومش، «مرجان» (میترا حجار) تجربه میکند، پس سهم این زن کجاست؟ در چنین شرایطی زن همسرش را فریب میدهد و با فراهم کردن زمینهای میخواهد توجه شوهرش را به خویش جلب کند و در واقع خیانتنمایی میکند و فرد ثالثی را وادار میکند تا با همسرش تماس بگیرد و ظن او را نسبت به همسرش برانگیزد. شهلا نیز از طرفی به ظن امیرحسین دامن میزند تا شوهر به او جلب توجه کند. اما این خیانتنمایی زن و برانگیختن شک و ظن امیرحسین به تراژدی زناشویی منجر میشود و اتفاقا فاصلهای که میان این دو به صورت رسمی وجود داشت بیشتر میشود. باید به این نکته دقت کرد که رفتار امیرحسین با همسرش فقط گفتوگو راجعبه روزمرگی است و هیچ رفتار متفاوتی از امیرحسین که در زندگی پر از یأس شهلا، حلاوت جاری کند اتفاق نمیافتد و در پایان این گفتوگوی نهچندان مطلوب درباره اینکه چرا برای مرجان که در منزل آنها کار میکند، آژانس گرفتهاند بحث به راه میافتد و امیرحسین با تلخی با همسرش صحبت میکند. امیرحسین مرد خوبرو و خوشچهرهای است که موقعیت اجتماعی فوقالعادهای دارد و چرخ گردون روزگار برایش شرایطی فراهم کرده که از آن حظیظ لذت را ببرد و البته امثال امیرحسین بسیارند که بر اساس لذتجویی و کامجویی در لحظه، زندگی میکنند. اگر امیرحسین از آن دسته مردانی بود که با همسر دومش زندگی عاشقانهای داشت باز بر شیوه رفتار متكبرانهاش نقدی نبود اما امیرحسین پس از چندین سال زندگی زمانیکه خبر دروغین خیانت همسرش را میفهمد تازه پی میبرد همسری در خانه دارد که این سالها با مرجان (دختری که در خانه آنها کار میکند) فرقی ندارد. در فرهنگ ما به صورت طبیعی زن باید امربر همسرش باشد، در اینکه شکی نیست اما شهلا اتوماتیکلی زن سالم، نجیب و خانوادهدوست است که برای بهبود زندگی همسرش از هیچ تلاشی فروگذار نکرده است.
نقد زندگی بوالهوسانه
اما فیلم به صورت جدی پیامی که در اختیار مخاطب قرار میدهد نقد زندگی بوالهوسانه مردانه است؛ همان نقدی که در فیلم من مادر هستم، جاری بود. راستی اگر مخاطبان این روزنامه اعم از سیاسی و سیاستمدار و فرهنگی نقد بنده را درباره این سبک زندگی مشمئزکننده میخوانید به این نکته دقت کنید واقعا زمانیکه پیام این 2 فیلم در نقد رفتار بوالهوسانه مردان است، تحریم شدن از جانب حوزه این پیام را میرساند که پردهنشینان حوزه که پول این نهاد را به توبره کشیدهاند و در مقام شامخ تهیهکننده آثار بیمخاطب میسازند؛ نمایش ندادن چنین فیلمی یعنی پذيرفتن ضدارزشها و نپذیرفتن نقد زندگی بوالهوسانه.
پر از نقصان
با اینکه درباره محتوای اجتماعی فیلم من همسرش هستم، نوشتیم اما باید این نکته را هم در نظر داشته باشیم که فیلم من همسرش هستم فیلم بسیار متوسطی است که ضعفهای غیرقابل پیشبینی دارد. با اینکه به موارد قابل تامل و تفسیرهای متفاوتی درباره کلیت اثر اشاره شد اما نمیتوانیم از ضعفهای اجتماعی فیلم به سادگی عبور کنیم. در سینمای اجتماعی ما اصولا فیلمساز قابلی نداریم که بتواند اثری قابل تامل با نگرههای اجتماعی مولف بسازد. دوران فیلمهای اجتماعی بسر آمده و امروز در دام فیلمهایی افتادهایم که تنها صورت مساله را طرح میکنند و پویش اجتماعی در آثاری از این دست جاری نیست.
ایده اصلی روایت قابلیت فراوانی داشت که قرابتی تماتیک پیدا کند با شاهکار بیبدیل «شاید وقتی دیگر» اما فیلمنامه و شخصیتپردازی در فیلم از همان ورودیه داستانی با صدای ذهنی شخصیت شهلا زمین میخورد. اصولا در چنین آثاری که روابط زناشویی و نابهنجاریهای خانوادگی دستمایه ساخت قرار میگیرد، فیلمنامه باید از نگاه یکی از شخصیتها روایت شود یا در حالتی دیگر نگرههای فردی شخصیتها مطرح نشود. در مقابل شخصیت امیرحسین برای مخاطب گنگ است و تا پایان فیلم در قالب یک تیپ ساده باقی میماند، در صورتی که یک التهاب عمیق زناشویی بررسی میشود و ویژگیهای فردی امیرحسین بروز پیدا کند؛ تنها ویژگی شاخص امیرحسین فریاد زدن و بستن لپتاپ هنگام ورود مرجان است. حتی برای اثبات دکتر بودنش چسب بینی بیمار را میکند و زیبایی بیمارش را بررسی میکند و در صحنهای دیگر بیماری که به او مراجعه کرده است راجع به سردردش با امیرحسین صحبت میکند و نسخه مراجعه به سونوگرافی را برایش میپیچد. همین قدر کافیاست تا اشاره کنم فیلمساز اجتماعی ما فرق متخصص زیبایی و متخصص زنان را نمیداند و گزارش مبتذلي از وضع خانواده شهلا به صورت حاشیههای صوتی در فیلم به شکل مسخره و تهوعآوری مطرح میشود.