عليرضا پورصباغدر تابستان 2007 زمانی که باراک اوباما به قدرت رسید در اغلب سخنرانیهای انتخاباتی، خود را میراثدار آبراهام لینکلن معرفی میکرد. در یکی از این سخنرانیها دوربین تصویری کلوز از استیون اسپیلبرگ را نمایش داد. پس از اینکه اوباما به قدرت رسید به این تصویر فکر میکردم و میدانستم روزی هالیوود به سخنان قبل از انتخابات اوباما واکنش نشان خواهد.
فیلم «لینکلن» استیون اسپیلبرگ در سینماهای سراسر جهان پس از انتخابات ریاستجمهوری ایالات متحده سال 2012 به نمایش درآمد. دولت به دلیل تاکید دائمی اوباما بر میراثداری لینکلن، از نمایش آن قبل از جلوگیری کرد. همانطور که فیلم «w» را پس از انتخابات سال 2008 به نمایش درآورد و از هواداران کمپین انتخاباتی جمهوریخواهان اجازه رسمی دریافت کرد. عموما شورای سیاستگذاری کمپانیهای مختلف هالیوودی تلاش میکنند نمایش فیلمی به صورت خاص روی انتخابات تاثیر نداشته باشد و نمایش فیلم لینکلن اسپیلبرگ به تعویق افتاد تا اثر یادشده در فضای حساس سیاسی به نمایشهای حزبی و پارلمانی دامن نزند و یکی از کاندیداها نخواهد از نمایش فیلمی درباره یک شخصیت سیاسی بهرهبرداری کند. اما تصویری که از لینکلن در این فیلم نمایش داده میشود به حکیمی فیلسوف بیشتر شباهت دارد تا یک سیاستمدار قلچماق که در دعوای فیزیکی خبره و شهره بود و جهل سیاسی یکطرفهاش به جنگی خانمانسوز دامن زد. تهوعآورترین بخش فیلم به تصویرسازی فیلسوفمآبانه از شانزدهمین سیاستمدار ایالات متحده به بخشی از فیلم بازمیگردد که او امر به ارسال پیام از طریق تلگرام میکند و پس از ارسال پیام برای 2 نیروی امربر ارتش از حکیم یونانی نقل قول میکند در ستایش مساوات.
فیلم لینکلن اسپیلبرگ بر اساس کتابی از «دوریس کرنزگودوین» ساخته شده که بیش از 10 سال درباره 4 ماه از آخرین روزهای حیات شانزدهمین رئیسجمهوری ایالات متحده تحقیقات مفصلی انجام داده است. برخلاف اغلب پژوهشگران تاریخ، کرنزگودوین سعی میکند تصویری مقتدرانه از لینکلن را نمایش دهد، در صورتی که نویسندگانی همچون دیوید آیزنباخ تصویری خلاف پژوهشهای کرنزگودوین ارائه میکنند. آیزنباخ در مستندی
30 دقیقهای که شبکه هیستوری کنل ساخته است اثبات میکند لینکلن همجنسگرا بود و اعتقادی به حقوق مساوی میان سفیدپوستان و رنگینپوستان نداشت لینکلن تصمیم داشت پس از جنگ داخلی سیاهان را به پاناما منتقل کند و تصویر غلطی که از دوران پختگی لینکلن در فیلم ارائه میشود، مخدوش شده است، اغلب آمریکاییها داستان زندگی او را میدانند؛ فقیری که پس از ازدواج با مری تاد به شهرت رسید وگرنه لینکلنی که تنها یک سال مدرسه رفته بود برای از میدان به در کردن رقیب عشقی خود وارد مبارزات انتخاباتی شد و سوادش اکتسابی بود و دامنه مشخصی داشت اما در فیلم تصویری فیلسوفمآبانه از او ارائه میشود و چندین بار در همین نوشتار بدان تاکید دارم و پشتوانه این تاکید دلیلش دیدن 30 ساعت مستندهای شبکه هیستوری کنل و نشنالجئوگرافی و منابعی است که ترجمه نشده است. لینکلن اشتیاق خارقالعادهای به دانش و فناوری داشت که این مساله از نکات جذاب زندگی وی به شمار میرود. او هر کتابی که به دستش میرسید را میخواند و با همین شیوه توانست به امر وکالت مشغول شود که اهم فعالیتهای حقوقی او در فیلم «آقای لینکلن جوان» (جان فورد) متجلی است. فیلم لینکلن، داستان زندگینامهای آبراهام لینکلن نیست و تنها بر 4 ماه آخر جنگ داخلی تمرکز دارد و در روایتهای موازی دیگر، چانهزنیهای پیچیده پشت پرده سیاست بر سر اصلاحیه متمم 13 قانون اساسی و بازتاب جنگ داخلی آمریکا نمایش داده میشود؛ داستانی با مقدمه و موخره بسیار حرفهای که به مناسبات شخصی لینکلن نقب میزند، ضمن اینکه جزئیات بسیار ظریفی از زندگی وی ارائه میشود، مثل مالیخولیای بذلهگویی و مجلسآرایی در محافل مردانه که مولفه رفتاری لینکلن برای رسیدن به ریاستجمهوری بود و از طرفی خط داستانی نامتقارنی که به متمم مورد نظر اشاره دارد. از طرفی در جزئیات که دقت میکنیم اعتقاد عمیق به جنگ بدون سازش و با رندی تمام رنج طولانیتر شدن جنگ، اندوه توصیفناپذیر لینکلن نمایش داده میشود اما واقعیت تاریخی برخلاف فیلم است و مساله صلح و سازش به هیچوجه مطرح نبود. برای لینکلن نهتنها سازشی در کار نبود بلکه اصراری هم بر تصویب متمم 13 قانون اساسی نداشت. او تنها به پیروزی و اقتدار فکر میکرد و مشکل فیلم لینکلن این است که مهارتهای سیاسی این سیاستمدار اقتدارگر را تا سطح یک خالهزنک سیاهدوست پایین میآورد. البته فرض نمایشی لحاظ شده در این فیلم بسیار جذاب است. رابرت تاد لینکلن (جوزف گوردن لویت) فرزند لینکلن اصرار به ترک تحصیل در رشته حقوق و حضور در جنگ دارد و در نهایت مری تاد رضایت میدهد به حضور پسرش در جنگ، به شرط تلاش برای تصویب متمم قانون اساسی برای برابری سیاهان و حقوق مساوی میان آنان.
اما اسپیلبرگ با ظرافتهای بصری خاصی دروغهای خانم «دوریس کرنزگودوین» که در کتابهایش درباره لینکلن مشهود است را برجسته میکند. اسپیلبرگ اما درک جهانی دهشتناک بودن بردهداری را با خود به سینما آورده است و سوالی که پیش میآید این است که میراثداران لینکلن تاکنون در این موضوع تامل و تعمق نکردهاند که بعد از جنگ دوم، نژادپرستی جهانی با کشتن سربازان ویتکنگی و حضور نظامی در کره، سومالی، عراق و افغانستان صورت دیگری از نژادپرستی نیست؟ در فیلم لینکلن متاسفانه آگاهی از تژادی جنگ داخلی صورت توصیفی زیبایی ندارد و تنها بخشهای کوچکی از فیلم را دربرمیگیرد و مشخص است که اسپیلبرگ میخواسته با تمرکز بر
4 ماه آخر زندگی لینکلن دستیابی توصیفی بزرگ و تاریخی از این شخصیت را نمایش دهد و به تصمیمات جنگطلبانه لینکلن شأنی فلسفی و انسانی اعطا کند. اما زندگی خانوادگی آبراهام لینکلن تا جایی در فیلم راه یافته که به تلاش علیه بردهداری مربوط میشود اما تصویر مری تاد و رابرت تاد لینکلن تصویری اغراقآمیز و کاملا شعاری است. اسپیلبرگ به مثابه همتایان گذشتهاش لینکلن را سیاستمدار و رهبری آرمانی برای توسعه دموکراسی توصیف میکند که میتواند توده را به خوبی شبانی کند و به تاریخ دورانی که در آن میزیسته، عظمت اعطا میکند. فیلم لینکلن اثری کشدار، کند و ناسرگرمکننده است و ترکیببندی عاطفی روایت صورتی شعاری و باسمهای دارد و ناخودآگاه این تصویر مرا از جهان اسپیلبرگ به جهان جمال شورجه پرتاب میکند. اسپیلبرگ مثل همتایان ایرانی خود، جواد اردکانی، جمال شورجه و انسیه شاهحسینی فیلم نساخته است بلکه کلاس درسی برای آرمانی بودن و آرمانی ماندن خلق کرده است که بشدت این کلاس درس شعاری و ملالآور است. در هر صورت هر بار که فیلمی از لینکلن ساخته میشود برخی مدعی میشوند لینکلن مورد نظر تصویری واقعی و نزدیک به او نیست اما در نوع بازی خاص دنیل دیلوئیس و ظرافت شخصیتپردازی درباره لینکلن فیلم همان پیچیدگی و چندوجهی بودن خاص آمریکایی را دارد.