«چگونه با هاشمی می‌توان رقابت کرد؟» این مهم‌ترین سوال و مساله 2 قطب انتخابات است که پاسخ به آن مستلزم فهم جامعه‌شناختی هاشمی در فضای امروز جامعه ایران است. 1- در انتخابات سه‌قطبی کنونی، 2 قطب «سوم‌تیری‌ها» (جلیلی و جبهه پایداری) با گفتمان عدالت و قطب «قالیباف» با گفتمان پیشرفت در عین حالی که با یکدیگر رقابت دارند با هاشمی نیز به عنوان یک قطب دیگر انتخابات، رقابت خواهند داشت که به لحاظ سیاسی و انتخاباتی، رقابت با او دارای اولویت و اهمیت بیشتری برای آنهاست. سطح تفاوت‌ها و تضادهای فکری و سیاسی و انتخاباتی بین این 2 قطب با قطب هاشمی چنان عمیق است که رقابت بین
2 قطب سوم‌تیری‌ها و قطب قالیباف تا حد زیادی تحت تاثیر رقابت آنها با هاشمی قرار خواهد گرفت.
2- «چگونه با هاشمی می‌توان رقابت کرد؟» مهم‌ترین سوال و مساله این 2 قطب انتخابات در برابر هاشمی است که پاسخ به آن مستلزم فهم جامعه‌شناختی هاشمی در فضای امروز جامعه ایران است. در واقع این پرسش را باید طرح کرد که هاشمی امروز در چه شرایط اجتماعی قرار دارد و چه مناسباتی وضعیت اجتماعی و سیاسی او را در انتخابات می‌سازد؟ هاشمی امروز از یک هویت سه‌لایه برخوردار است اما این سه‌لایه لزوما یکپارچه و یکدست و در راستای یکدیگر نیست. لایه اول هویت هاشمی به تصور و تصویری از هاشمی بازمی‌گردد که از او در دوره مدیریت اجرایی کشور در بین سال‌های 68 تا 76 ساخته شده است که به لحاظ گفتمانی و رفتاری، دارای مشخصه‌های خاصی است که در یک عبارت مجمل تحت عنوان دوره و گفتمان سازندگی شناخته می‌شود که با خود 2 آلترناتیو داشت؛ یکی گفتمان آزادی که در دوم خرداد 76 در اعتراض به دوره و گفتمان سازندگی بر سر کار آمد و دیگري گفتمان عدالت که بازهم در اعتراض به هاشمی در سال 84 و سپس 88 مورد اقبال مردم قرار گرفت. در واقع این لایه هویتی در هاشمی از آنچنان ظرفیت منفی برخوردار بود که مخالفت با او لااقل مردم ایران را در2 جنبش اجتماعی اعتراضی آزادیخواهانه و عدالت‌طلبانه علیه او بسیج کرده است. لایه دوم هویتی هاشمی امروز، ساخته و پرداخته شده از نقش و عملی است که او در انتخابات سال 88 و حوادث پس از آن از خود بروز داده است. حمایت سنگین و بی‌محابای او از جریان اصلاحات و موسوی در انتخابات که به صورت خانوادگی انجام شد و موضع مشترک او با جریانی که بعد از انتخابات در برابر نتایج انتخابات ایستاد، او را به نماد یکی از مهم‌ترین چهره‌های این جریان تبدیل کرد که نماز جمعه 26 تیر‌ماه سال 88 هاشمی، پیوستگی بین هواداران این جریان و هاشمی را نشان داد. مواضع هاشمی در نماز جمعه ياد شده به محور اصلی مطالبات اعتراضی این جریان در طول سال 88 و بعد از آن مبدل شد و حتی بیانیه شماره 17 موسوی و بعدها مواضعی که خاتمی به عنوان پیش‌شرط‌های سیاسی طرح می‌کرد، نوعی تکرار همان مواضع بود. شکست موسوی در انتخابات سال 88 که از سوی احمدی‌نژاد به عنوان کارگزار هاشمی بازنمایی اجتماعی شد، در واقع شکست هاشمی با این 2 لایه هویتی بود. لایه سوم هویتی هاشمی که تحت شرایط یکی، دو سال گذشته وضعیت اقتصادی و نارضایتی‌های ناشی از آن فعال شده است به چهره نمادین او در «مخالفت با وضع موجود» بازمی‌گردد. از یک طرف نارضایتی‌ها از وضع موجود بويژه به لحاظ معیشتی و اقتصادی بالاست و از طرف دیگر هاشمی نماد رادیکال‌ترین منتقد وضع موجود است. این لایه هویتی با توجه به «ملموس» و «محسوس بودن» شرایط منفی کنونی، 2 لایه دیگر هویتی هاشمی را در محاق قرار داده است و هاشمی بیشتر با این لایه سوم در فضای عمومی مطرح است. شرایط بد معیشتی و فشار اقتصادی، توانایی‌های مردم را برای برطرف کردن نیازهای فوری و متعارف زندگی با چالش و مشکل مواجه کرده و تمامیت فکر و ذهن مردم را به خود معطوف کرده است. به طور طبیعی مردم در اعتراض به وضع موجود به مخالفان وضع موجود گرایش پیدا می‌کنند و در این شرایط است که هاشمی موضوعیت پیدا می‌کند. بنابراین اهمیت امروز هاشمی در صحنه انتخابات و تفاوت هاشمی 84 و 88 با هاشمی 92، نه لایه اول هویتی و نه لایه دوم هویتی اوست. بلکه به شکل‌گیری لایه سوم هویتی وی بازمی‌گردد و بیش از آنکه نتیجه عمل و کنش سیاسی او باشد، نتیجه شرایط نامساعد اقتصادی و معیشتی مردم است. همچنان که هاشمی در بیانیه ورود به انتخابات خود با اصرار و صراحت بیان کرده است، هویت اصلی، جوهری و پایدارش، لایه اول طرح شده در نوشتار کنونی یعنی هاشمی سال‌های 68 تا 76 و دوره و گفتمان سازندگی است و لایه دوم و سوم در هاشمی امری عارضی و نتیجه شرایط این سال‌هاست که به هیچ وجه در او پایدار نیست. اتفاقا ظرفیت‌های منفی هاشمی در جامعه نیز عمدتا معطوف به همین لایه هویتی است.
ظرفیت‌های انبوه منفی هاشمی حتی در نزدیک‌ترین زمان به سال 92 یعنی در سال 88 آنچنان عظیم بود که چسبندگی موسوی به او باعث رویگردانی مردم از وی و کسب آرای پرشمار 25 میلیونی برای احمدی‌نژاد شد. وضعیت فعال و قدرتمند ظرفیت منفی هاشمی در 2 سال گذشته تحت‌الشعاع کارنامه کاری دولت دهم و ناتوانی آن در تدبیر شرایط معیشتی و اقتصادی مردم به عنوان مهم‌ترین نماد «وضعیت کنونی»، تضعیف و به آتشفشانی نیمه‌خاموش تبدیل شده است اما همچنان ظرفیت احیا و استعداد فعال شدن را دارد.
3- بنابراین محور راهبردی رقبای هاشمی در انتخابات، فعال کردن این ظرفیت منفی نیمه‌فعال به عنوان هویت اصلی وی است. در واقع نتیجه رقابت 2 قطب سوم‌تیری‌ها و قالیباف با هاشمی وابسته به این است که با کدام هاشمی رقابت می‌کنند؟ هاشمی با لایه هویتی اول؛ آنچنان که در بیانیه ورودش به انتخابات به آن تصریح کرده است یا هاشمی با لایه هویتی سوم؛ که محصول شرایط و وضعیت ساخته شده کنونی است که او را نماد مخالفت با وضع موجود نشان داد و سایر لایه‌های هویتی او را به محاق می‌برد.
4- امتیازات 2 قطب مذکور انتخابات برای برجسته‌سازی لایه اول هویتی هاشمی و توانایی آنها برای غلبه بر آن در این است که: اولا دولت دهم به عنوان نماینده تام و تمام وضع موجود، نماینده‌ای در انتخابات ندارد و همین امر کمک می‌کند که چالش دوقطبی حفظ وضع موجود و تغییر وضع موجود که به نفع هاشمی است لااقل به طور جدی شکل نگیرد. ثانیا: 2 قطب اصلی دیگر انتخابات یعنی جلیلی و جبهه پایداری با فضای «تداوم نقاط قوت جنبش سوم تیر» و قالیباف با «توسعه گفتمان و رویکرد مدیریت خود در شهرداری تهران در سطح ملی»، خود الگوهایی در نقد وضع موجود و سیاست‌ها و برنامه‌های دولت دهم و احمدی‌نژادند. ثالثا: هر دو بر «نفی بازگشت به گذشته» به عنوان راه‌حل هاشمی برای برون‌رفت از وضع موجود تاکید دارند. در واقع در این مرحله از رقابت‌های انتخاباتی چنانچه رقبای هاشمی بتوانند رقابت با هاشمی را در چارچوب هویت اصلی هاشمی(لایه اول) سازماندهی کنند، شکاف فعال مرکزی بین این 3 قطب به صورت «بازگشت به گذشته» و «نفی بازگشت به گذشته» شکل می‌گیرد که از نظر اجتماعی مطلوب رقبای هاشمی و نامطلوب جریان هاشمی خواهد بود.
5- چالش رقبای هاشمی به لحاظ تکنیکی و فنی به این واقعیت بازمی‌گردد که هاشمی در نقد و نفی وضعیت موجود با یک امر عینی و روشن و شفاف و بی‌نیاز از تحلیل و بازخوانی روبه‌رو است اما رقبای او در نفی بازگشت به دوره سازندگی که بازتاب‌دهنده هاشمی اصلی است با این مشکل روبه‌رویند که این دوره به بیش از 20 سال پیش بازمی‌گردد که به طور طبیعی در ذهنیت اجتماعی مردم وزن کمتری از وضعیت امروز دارد. ضمن آنکه شدت مخالفت با وضع موجود در اذهان جامعه مثل همیشه، گذشته را به یک نوستالژی تبدیل می‌کند که تقریبا تنها نقاط مثبت آن در ذهن بازخوانی می‌شود. از این نظر فضای اجتماعی برابری بین هاشمی که در پی نقد و نفی وضع موجود است و رقبای او که در پی نقد و نفی بازگشت به گذشته هستند، نیست. رقبای هاشمی به لحاظ تکنیکی و فنی باید بتوانند گذشته دوره سازندگی را به صورتی در فضای اجتماعی احیا کنند که کاملا محسوس و ملموس برای مردم باشد تا بتوانند این پیام را به جامعه بدهند که نسخه و راه‌حل اصلاح وضع موجود بازگشت به گذشته و دوره سازندگی نیست.
البته پیش بردن این راهبرد به لوازم دیگری نیاز دارد که در قسمت دوم این نوشتار به آن
خواهیم پرداخت.