۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۰۹:۰۴
بررسي روانشناختي فیلم «همبازی»

آسیب‌های پنهان تک‌فرزندی

علیرضا پورصباغ
امین مختاری هنوز به مدرسه نرفته و دوران آمادگی را می‌گذراند. نیمی از روز را در مهد‌کودک می‌گذراند و باقی روز را در منزل است. از کنش‌های ابتدایی امین به نظر می‌رسد افسرده و دلزده از شرایط زندگی خویش است و هیچ چیزی نمی‌تواند او را خوشحال کند. او باقی اوقات روز را پس از آمدن به خانه در مقابل کامپیوترش سپری می‌کند و با پیش‌فرض‌های اندک و ناقص نمایشی که در درام پدیدار می‌شود مشخص است انگیزه‌های افسردگی مزمن آپارتمانی در امین تاثیرات فراوانی دارد. تنهایی مفرط امین و روزمرگی کودکانه و غرق شدن در دنیای بازی‌های رایانه‌ای آزارش می‌دهد. در همان ابتدای روایت فیلم زمانی که امین از مهدکودک بازمی‌گردد به مادرش می‌گوید که احساس تنهایی می‌کند و کودک از مادرش مطالبه برادر و خواهر دیگری دارد. اینجاست که مخاطب متوجه می‌شود با کودکی مواجه است که به بیش‌فعالی ذهنی دچار است، یعنی از طرفی امین بیش‌فعال ذهنی و از سوی دیگر روزمرگی و تنهایی متاثر از زندگی آپارتمانی آزارش می‌دهد. برخی کودکان بیش‌فعال فیزیکی هستند اما امین از دسته کودکانی به شمار می‌رود که بیش‌فعال ذهنی است. نشانه‌ای از این بیش‌فعالی را در چند نمای بعدی می‌بینیم که دختر همسایه (خاطره حاتمی) به خانه آنها مراجعه می‌کند و از امین می‌خواهد در احیای نرم‌افزاری رایانه‌ای او را یاری کند. اما همین امین باهوش که بیش‌فعالی ذهنی‌اش پیش‌فرض‌های دراماتیک اثر را دربر می‌گیرد، کمی بعد وقتی در مقابل مادرش درخواست تنهایی و نداشتن همدم و همبازی را مطرح می‌کند و نیاز به داشتن خواهر و برادری را در کنار خود با مادر مطرح می‌کند، از نغمه، مادرش، پاسخ منفی می‌شنود و در جدال و چالش خواسته خود را محقق نیافته می‌انگارد و به مادرش می‌گوید تنها داشتن الاغ در آپارتمان است که می‌تواند او را راضی کند. او با مادرش این نکته را در میان می‌گذارد که اگر نمی‌توانند خلأ تنهایی او را برآورده کنند بهتر است برایش الاغ بخرند. البته یک مشکل دراماتیک اثر این است که اگر امین پسر باهوشی است و بیش‌فعالی ذهنی او سبب شده در سن 6 سالگی رایانه همسایه را تعمیر کند چرا از پدر و مادرش درخواست می‌کند در آپارتمان نقلی خود یک الاغ داشته باشد؟ در جایی دیگر منصور، پدرش، این موضوع را مطرح می‌کند که این موضوع ممکن است نوعی اعتراض امین به شرایط موجود زندگی‌اش باشد. پدر امین که از مادرش به او نزدیک‌تر است سعی می‌کند چند و چون این خواسته را در واکنش‌های امین جست‌وجو کند اما تلاش پدر به جایی نمی‌رسد و او به خواسته نامعقول امین تن درمی‌دهد و مخفیانه بچه‌الاغی سفیدرنگ را برای امین تهیه می‌کند و آن را به آپارتمان نقلی خود می‌آورند تا در مقابل این پرسش امین که هیچ خواسته‌ای غیرقابل برآورده شدن نیست پاسخی عملیاتی داده باشند و به تدریج به امین ثابت کنند که این خواسته وی تقریبا خواسته نامعقولی است. تا اینجای قصه یک موضوع روانشناختی با عنوان نحوه برخورد با خواسته‌های کودکان پیش می‌آید. هنوز بسیاری از والدین، مهارت‌های کنترل مناسب این شرایط را نیاموخته‌اند. شکی نیست که منطقی بودن با کودک لجباز کار سختی است و گاهی اوقات موجب می‌شود صبر والدین سرریز شود اما راه‌های موثری برای حل مشکل لجبازی بچه‌ها وجود دارد تا خانه از یک منطقه جنگی به بهشتی آرام تبدیل شود. لجبازی در کودک کاملا طبیعی است. هر کودکی تا حدی لجبازی می‌کند، چون این طبیعت آنهاست که اطرافشان را آزمایش کنند و بفهمند که تا کجا می‌توانند پیشروی کنند. با این حال، بچه‌ها حد و مرز خود را نمی‌شناسند و این وظیفه والدین آنهاست که محدودیت‌ها را برای آنها مشخص کند. اینجاست که نقش مدیریتی پدر و مادر شروع می‌شود که هرچه زودتر باشد، بهتر است. «نظم موثر»، بهترین راه پیشگیری و همکاری با یک کودک لجباز است. برای به کار بردن این روش می‌باید از 2 قانون استفاده کرد. در رفتار با کودک باید ثابت‌قدم بود، یعنی اینکه والدین باید از قبل درباره اینکه فرزندتان مجاز به داشتن چه خواسته‌هایی است و میزان مطالباتش باید چگونه باشد را درک کنند، در صورتی که فرزندان فراتر از حدود خود مطالبه کردند، باید آرام اما محکم و ثابت قدم بود. اگر این 2 قانون درست اجرا شود، کودک حد و حدود خود را درک می‌کند. داشتن برنامه‌ریزی روزانه برای کودک موجب می‌شود شرایطی که باعث تنش شده کم شود و کودک بفهمد در نوع، میزان و ارائه خواسته‌اش باید شرایط والدین را درک کند و البته والدین هستند که با شیوه ‌تربیتی نظم موثر به وی بیاموزند که حدود خواسته‌های فرزند چگونه باشد. تاحدودی که فرزند موظف است بدون سوال، برنامه مورد نظر والدین را اجرا کند اما منصور، پدر امین از شیوه نظم موثر استفاده نمی‌کند. والدین باید آنقدر نفوذ کلام در فرزند خود داشته باشند که بتوانند توصیفی معقول از شرایط زندگی را در ذهن او ایجاد کنند تا در مقابل مطالبات نامحدود کودک ایستادگی کنند و برای ایجاد چنین شرایطی باید شیوه نظم موثر را در توصیف شرایط زندگی از حدود 3 سالگی درباره کودک اجرا کرد اما این بخش از تحلیل در مقابله خواسته نامعقول امین کاربرد دارد. در پس این خواسته اعتراضی، مطالبه مهم‌تری پنهان و مستتر است و نیاز به همزاد به صورت خواست عاطفی در فضای آپارتمانی‌زده امروز مطرح می‌شود. در واقع همبازی با همان درام نصفه و نیمه‌اش به والدین هشدار می‌دهد که با توجه به چارچوب حقنه شده به شهرنشینان، زندگی تک‌فرزندی آسیب‌های روحی- روانی را برای کودک به همراه خواهد داشت. در سکانس پایانی در خواهیم یافت که امین با حضور فرزند دیگری در خانواده به آرام و قراری اجتماعی دست پیدا می‌کند و این پیام فیلم که از فیلتر درام عبور کرده موثر و کارگر می‌افتد. از ویژگی‌های مثبت درام بذل توجه به آسیب‌های زندگی شهری است. در بخشی از فیلم که پروین، دوست نغمه (مادر امین)، میهمان آنهاست با نمایشی از حضور امین همراه والدینش در روستا، به آپارتمان‌زدگی زندگی شهری و تاثیر آن بر رفتارهای امین پی می‌بریم و واکنش‌های عصیان‌زده امین به قالب زندگی شهری محدود بازمی‌گردد. در نمای پایانی حضور امین و فرزند جدید را در محیط طبیعت درک می‌کنیم که همین نمای ساده موید طبیعتگرایی همسالان امین است و محدودیت در جهان بازی‌های رایانه‌ای و دوری از طبیعت و عزم انجام حرکات فیزیکی بالاخره زیان‌آور خواهد بود و در کنش‌ها و واکنش‌های کودک بروز پیدا خواهد کرد اما معایب درام با وجود پر و پیمان بودن فیلم از حیث روانشناختی به چالش‌های دراماتیک منصور با پروین و دخترش هنگام خداحافظی بازمی‌گردد که یقینا غیرضروری می‌نماید و شخصیت اضافه دایی و مردی که الاغ را به منصور فروخته بسیار تیپیکال و زاید است و اگر نبود درام فیلم قواره بهتری پیدا می‌کرد.
درباره کارگردان فیلم «همبازی»
غلامرضا رمضانی در سال 1339 در شهر اراک به دنیا آمد. عمده فعالیت‌های سینمایی وی اغلب در حوزه کودک و نوجوان است و اخیرا تله‌فیلم‌های بسیار در خور تاملی برای شبکه دوم سیما ساخته است اما سریال «سیر و سرکه» که در سال 1391 از این کارگردان از شبکه دوم سیما به نمایش درآمد نقطه سیاهی در کارنامه کاری وی به شمار می‌رود. فعالیت‌های هنری وی از اسفند‌ماه 1357 آغاز شد. وی در این سال نمایشنامه «بچه‌ها در اوج» را روی صحنه برد. وی در سال1362 در مجموعه «بچه‌های جنگ» به‌عنوان دستیار کارگردان در گروه کودک و نوجوان شبکه یک سیما مشغول به کار شد و پس از آن در سریال «بچه بلوچ» دستیار کارگردان و بازیگر بود. او مدیر تولید شاهکار دهه 60 یعنی «دونده» ساخته امیر نادری در سال 63 بود. پس از ساخت چندین فیلم کوتاه در سال 1371 با تصویب فیلمنامه سینمایی «داوود» که بعدا نامش شد «عبور از تله» نخستین اثر سینمایی کارنامه‌اش را ثبت کرد. سال 1375 تولید دومین فیلم بلند سینمایی‌اش با نام «چرخ» را ساخت. این فیلم که محصول گروه کودک و نوجوان شبکه یک بود تا پایان سال 1376 مراحل فنی‌اش انجام و صداگذاری شد. نمایش نخست فیلم «چرخ» در جشنواره فیلم فجر سال 1377 بود. او اوایل سال 1378برای نمایش فیلم چرخ به کشور هند رفت و در جشنواره فیلم کودک و نوجوان حیدرآباد هندوستان این فیلم به‌عنوان فیلم برتر جایزه «فیل طلایی» را به خود اختصاص داد. در جشنواره هند تندیس زرین منتقدان هند و تندیس زرین داوران کودک و نوجوان جشنواره برای بهترین فیلم به مفهوم مطلق نیز به فیلم چرخ داده شد. این فیلم در سال 1379 در جشنواره فیلم زلین در کشور چک جایزه اول را به خود اختصاص داد. کفش طلایی و جایزه کلیسای جهانی را نیز به چرخ دادند. همزمان در ایران کتاب سیمین جشنواره فیلم رشد (بیست و نهمین جشنواره فیلم رشد 1379) برای بهترین فیلم آموزشی به فیلم چرخ اهدا شد. سال 1383 فیلمبرداری فیلم سینمایی «بازی» تمام و در سال 1384 فیلم سینمایی «حیات» ساخته شد. «همبازی» آخرین ساخته او اکران مهجور و کوتاهی داشت و پس از مدتی روانه شبکه نمایش خانگی شد.
ارسال نظر
captcha
پربیننده