آزاده صالحی اگر ممکن است گفتوگو را با سوالی درباره عکس‌های جنگ شروع کنیم، مقصودم آن دسته از عکس‌هایی نیست که سال‌هاست در دوره‌هایی مثل هفته دفاع مقدس یا سالروز آزاد‌سازی خرمشهر در نمایشگاه‌ها و بی‌ینال‌های مختلف به معرض نمایش گذاشته شده است بلکه منظورم عکس‌هایی است که نزد عکاسان جنگ است و به دلایل مختلفی پس از گذشت این همه سال مجالی برای نمایش عمومی پیدا نکرده است؟
این بخش از عکس‌های جنگ که شما به آن اشاره می‌کنید عکس‌هایی بوده‌اند به دلیل آنکه مجموعه‌ای با سیاستی ثابت و متولی مشخص برای جمع‌آوری و تهیه کپی و آرشیو آنها وجود نداشته است، همچنان در آرشیوهای شخصی عکاسان نگهداری می‌شود و طبعا به همین خاطر تا امروز به معرض نمایش عموم مردم گذاشته نشده است. ضمن اینکه تصور می‌کنم بی‌ینال‌های عکاسی در دوره‌های مختلف، به دلیل آنکه با اهداف و سیاست‌های دولتی و توسط بخش دولتی برگزار شده، لذا مجموعه عکس‌هایی که با اینگونه اهداف همسویی نداشته، محلی برای ارائه و نمایش عمومی و پیشبردی در حیطه عکاسی نداشته است. اگر بخواهم ساده بگویم باید به این مطلب اشاره کنم که اصولا در زمینه عکاسی جنگ حمایت به آن شکلی که باید صورت نگرفته است.
منظورتان از حمایت به طور مشخص چیست؟
می‌خواهم بگویم امروز تنها جای موجود در کشور که هم و غم عکاسی جنگ را دارد انجمن عکاسان انقلاب و دفاع مقدس است که آن‌هم دولتی است (تمام امکانات دولتی است و در صورت عدم‌پشتیبانی، انجمنی وجود ندارد) و چون دولتی است نمی‌تواند همچون انجمن‌های مستقل دنیا عمل کند و حتی امکان ارائه کارت شناسایی برای اعضا نیز وجود ندارد و اعضا از حداقل امکاناتی که اعضای یک صنف باید از آن برخوردار باشند نیز بی‌بهره هستند. از همه مهم‌تر اینکه این انجمن مدت‌های زیادی است که با مشکل بودجه دست به گریبان است و عملا این معضل تا امروز مرتفع نشده است. صرفنظر از مواردی که اشاره کردم، بخش خصوصی حاضر نیست روی عکس‌های جنگ سرمایه‌گذاری کند و تنها نهادی که می‌تواند از عهده چنین کاری یعنی سرمایه‌گذاری برآید بخش دولتی است ولی آن هم به دنبال اهداف خود است.
به نظر شما مهم‌ترین دلیل اینکه بخش خصوصی که یک سر آن به ناشران این وادی باز می‌گردد حاضر به سرمایه‌گذاری در این بخش نیست چه می‌تواند باشد؟
اولا در بخش خصوصی ناشر اختصاصی در بخش جنگ؛ چه ادبیات و چه تصویری نداریم. بخش خصوصی در جایی سرمایه‌گذاری می‌کند که برگشت مالی داشته باشد و کتاب عکس از جنگ این برگشت را ندارد و ناشرانی که به این حیطه پرداخته‌اند یا بخش جنبی کارشان است یا دولتی‌اند (مثل انجمن عکاسان انقلاب و دفاع مقدس) که به دلیل دولتی بودن دغدغه برگشت مالی ندارد.
جایی گفته بودید عکاسان جنگ مورد توجه نیستند و برخلاف صنف‌های دیگر برایشان در مناسبت‌های مختلف تاریخی مثل سالروز آزاد‌سازی خرمشهر هیچ بزرگداشتی برپا نمی‌شود.
به نظرم هنوز هم عکاسان جنگ همچنان در سایه این بی‌توجهی قرار دارند و برایشان به آن شکلی که شایسته است ارزشی قائل نمی‌شوند. درحالی که به عنوان مثال، امروز می‌بینیم یک قصه‌نویس جوان که یکی، دو اثر درباره جنگ نوشته، آن هم به شکل ذهنی (چون به لحاظ اقتضای سنی سابقه حضور در جبهه را نداشته است) در جشنواره‌های ادبی و به مناسبت‌های مختلف مورد تقدیر قرار می‌گیرد یا همین طور فیلمنامه‌نویسان،کارگردانان یا حتی بازیگرانی که در حوزه دفاع مقدس فعالیت کرده‌اند بیشتر مورد توجه واقع می‌شوند و بیشتر مورد ارج و قرب قرار دارند تا عکاسان جنگ که 8 سال در جبهه‌ها پا به پای رزمندگان حضور یافتند و به خاطر ثبت لحظه‌های جنگ، آسیب‌های روحی و جسمی زیادی متحمل شده‌اند (تعداد زیاد شهید و جانباز جسمی و روحی نشاندهنده این است) و عملا می‌بینیم کسی برای عکاسان جنگ تره هم خرد نمی‌کند.
اخیرا برای حضور در برنامه‌ای به مناسبت سوم خرداد در خرمشهر حضور یافتید و دراین برنامه اثری را با مشارکت دیگر عکاسان جنگ نیز ارائه کردید. اگر ممکن است درباره این برنامه توضیح دهید؟
درست است. این پروژه که بیش از 3 سال است شروع شده تابلویی است شامل عکسی از رزمندگان خرمشهری که در طول نبرد در خرمشهر حضور داشتند. بعضی از این رزمندگان حاضر در این عکس شهید شده‌اند، برخی سال‌ها اسیر بودند و... درواقع این تابلو از عکس‌های من و عکس‌های یادگاری رزمندگان که از خودشان و همدیگر گرفته‌اند و تبدیل به یک عکس واحد شده که با استفاده از کلاژ و مونتاژ درست شده است.
شما چیزی در حدود 8 سال در جبهه حضور داشتید و به قول خودتان به ثبت لحظه‌های ناب و درعین حال تلخ و شیرین این مبارزه پرداختید. امروز پس از گذشت آن سال‌ها یادآوری صحنه‌های دردناک جنگ برایتان آزاردهنده نیست؟
به نظرم نباید بگویید آزاردهنده، چون این کلمه بار منفی به همراه دارد و این خاطرات مجموعه‌ای تلخ و شیریند. برعکس خیلی هم خوشحالم که در طول این سال‌ها در جنگ حضور داشتم و توانستم عکس‌های زیادی بگیرم. ضمن اینکه عکاسی من از جنگ هنوز هم تمام نشده است. در حال حاضر هم مشغول عکاسی جنگ هستم و در هر فرصتی که پیش بیاید از بقایای جنگ، عکس می‌گیرم و جنگ از نظر من تمام شده نیست.
به نظر شما عکس‌های جنگ که به فراخورهای موضوعی در بی‌ینال‌ها و نمایشگاه‌های مختلف به معرض نمایش گذاشته می‌شود توانسته حقیقت جنگ را به مخاطبان منتقل سازد یا به نوعی در این وادی ادای دین کرده باشد؟
به نظر من نه! به دلیل اینکه 8 سال دفاع مقدس ما به اندازه‌ای دارای پیچیدگی و زوایای پیدا و پنهان است که عکاسی به تنهایی نتوانسته طی این سال‌ها، این زوایا و ناگفته‌ها را تبیین کند. واقعیت این است که عکس و عکاسی، مثل دیگر هنرها امکانات و محدودیت‌های خاص خودش را دارد و عکس قادر نیست به تنهایی پتانسیل و ناگفته‌های جنگ را به تصویر بکشد و تصور می‌کنم این توقع که شما در سوال مطرح کردید (یعنی بیان کردن زوایای مختلف جنگ از منظر عکاسی) باید درباره عکس برداشته شود.
پیشنهاد شما به عنوان عکاسی که سال‌ها در جبهه‌های جنگ حضور داشته‌اید و تا جایی که درتوانتان بوده به عکاسی از این لحظه‌ها پرداختید در این باره چیست؟
من بارها در این باره تاکید کرده‌ام که یک دست صدا ندارد. درعین حال بهترین روش، تقویت انجمن عکاسان انقلاب و دفاع مقدس است و از همه مهم‌تر اینکه این انجمن به نهادی غیردولتی تبدیل شود تا بتواند خدماتی را که باید در اختیار عکاسان بگذارد. درحالی که امروز، انجمن عکاسان انقلاب و دفاع مقدس به دلیل اینکه عنوان دولتی بودن را یدک می‌کشد، دارای محدودیت‌هایی است و نمی‌تواند آن طور که باید فعالیت کند و این درحالی است که انجمن عکاسان دفاع مقدس قابلیت‌های بیشتری برای فعالیت دارد و سال‌هاست که بین عکاسان جا افتاده و قطعا با تقویت زیرساخت‌های این انجمن می‌توان به انجام فعالیت‌های بیشتر آن امیدوار بود.