۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۰۳:۳۳
نگاهی به فیلم «فرش باد» به بهانه پخش از سیما

تار و پود مهربانی

در دوره معاونت سینمایی کنونی که منتقد اغلب ادوار مدیریتی پیشین سینمایی و فرهنگی است، فیلم‌هایی که ساخته می‌شدند مهاجرت و نو کردن سرزمین را به عنوان انگاره‌ای برای ادامه حیات به صورت نسخه‌ای غیرمتعارف ارائه می‌کردند. طبیعی است زمانی که حجم عظیمی فیلم با چنین رویکردی ساخته می‌شود نگرش بدبینانه‌ای برای زندگی در ایران پیش می‌آید. با توجه به گزاره مطروحه در سینمای کنونی و تبیین مانیفست کوچ و نفی اصالت سرزمینی، کمال تبریزی در فرش باد این اصالت را از طریق داستانی ساده و سامان یافته نقل می‌کند و در همان ابتدای فیلم سفر به ایران را به عنوان رویدادی شوق‌انگیز در فیلمش طرح می‌کند. مثلا در یکی از صحنه‌های ابتدایی با نقل جمله‌ای، دخترک ژاپنی از سر ذوق‌زدگی به مادرش سفر به ایران را یادآوری می‌کند، گویی قرار است سفری به بهشت برین داشته باشند؛ زنی که قرار است به ایران بیاید و فرش ایرانی را که خودش طراحی کرده است برای بافت سفارش دهد و در فیلمی که از تلویزیون پخش می‌شود اشاره می‌کند که زندگی من در فرش ایرانی جاویدان می‌شود. طبیعی است که فرش بهانه است تا اصالت و تمدن ایرانی به رخ کشیده شود. طبیعی است که فیلم‌سازی با این سیاق را می‌توان میهن‌پرستانه قلمداد کرد. فرش به سمبلی از جلوه‌گاه سرزمینی بدل می‌شود و ایدئولوژی فیلم بر فرهنگ اصیل ایرانی بنا می‌شود.
پدیده مهاجرت در دیگر نقاط جهان امری طبیعی به شمار می‌رود اما با توجه به تعصبات سرزمینی و شرقی و انگاره‌های میهن‌پرستانه در میان ایرانیان، نسخه پیچیدن برای یافتن آرامش و زندگی بهتر در سرزمینی دیگر، از جانب هنر و صنعت سینما نوعی بدبینی اجتماعی را زمینه‌ساز می‌شود. نیمچه مقدمه یادشده ابتدایی دستمایه عمیقی می‌تواند باشد راجع به فیلم ماندگار فرش باد که اخیرا از شبکه نمایش برای چندمین‌بار پخش شد. فرش باد عاشقانه‌ای برای 2 ملت به شمار می‌رود؛ ژاپنی که از دهه 70 تاکنون کشور صنعتی، مدرن و در‌ تراز جهانی به حساب می‌آید و ایرانی که به تدریج پاشنه حرکت به سوی مدرنیزم را بالاکشیده و به سوی مدرنیته می‌تازد اما همچنان که در حال تاخت و تاز است تلاش می‌کند سنت‌ها و انگاره‌های میهنی، ملی و بومی را حفظ کند. این فیلم پیوستگی دلگرم‌کننده انسانی را در تنیدن تار و پود مهربانی فرش بهانه قرار می‌دهد و مخاطب را به جشنواره‌ای فرهنگی دعوت می‌کند و طرح دلفریبی از تمدن سنتی جاری در فرهنگ ایرانی را به رخ می‌کشد. روایت فیلم درباره ماکاتو، تاجری ژاپنی است که می‌خواهد طرح‌های به جا مانده از همسرش را میراثداری کند تا این فرش در همایشی مذهبی ارائه شود. همسرش قبل از فوت در یک مصاحبه تلویزیونی نوید فرش ایرانی که طراحی‌اش را خود برعهده داشته می‌دهد؛ کینئو سپس در یک تصادف کشته می‌شود و همسرش با دختر نوجوانش، ساکورا، به ایران می‌رود تا فرش را برای ادای احترام به همسرش تحویل گیرد و بازگردد. ماکاتو و ساکورا حدود یک‌ماه قبل از این همایش به ایران می‌رسند، آنها به واسطه ایرانی خود، اکبر (رضا کیانیان)، سفارش فرش را داده‌اند اما صاحب کارگاه (محمود حريرچيان) فراموش کرده است دستور بافت فرش را صادر کند. برای بافتن چنین فرشی تقریبا 3 ‌ماه وقت لازم است و اکبر نمی‌خواهد دوست ژاپنی خود را با دلخوری روانه کشورش کند. به همين خاطر در اقدامی غیرمنتظره و به پیشنهاد روزبه (فربد احمدجو) با شگردی عملیاتی بافتن ضرب‌الاجلی فرش را پیشنهاد می‌دهد و اکبر می‌پذیرد. حین بافت فرش اشتراکات فرهنگ ایرانی و ژاپنی مبتنی بر مفهوم خانواده و هنر متعالی متجلی می‌شود. ماکاتو در ضیافت مشترک 2 ملت، اراده ایرانی مبتنی بر کار و تلاش جمعی را تجربه می‌کند و از طرفی دخترش که از سوگ مادر همچنان غم‌زده است به تدریج در مقاربت با فرهنگ ایرانی دچار ریزش تنش‌های پسامرگ مادر می‌شود. حین نمایش اشتراکات فرهنگی و تفاوت‌های ‌تربیتی 2 ملت به صورت زیبایی جلوه‌گر می‌شود؛ ماکاتو رسمی، راست‌قامت و خشک‌چهره است. با چنین شیوه رفتاری تاثیری در درمان ناراحتی دخترش نمی‌تواند بگذارد اما اکبر، حیله‌گر خوش‌طینت، شیک‌پوش و نمونه یک مرد مهربان ایرانی است. ماکاتو در مواجهه با اکبر پس از بازگشت به ژاپن، شيوه فرش‌بافي و اخلاق نیک و برخورد مهربانانه ايرانيان را می‌آموزد اما با این همه فیلم یادآور می‌شود که جوامع آسیایی به طور سنتی بستگی شدیدی به مناسبات خانوادگی دارند. اکبر و ماکاتو در این فیلم، نماینده پیوندهای 2 ملت هستند. شاید نسل امروز خاطرش نباشد اما قصه‌های فراوانی درباره کوچ ایرانیان به ژاپن گفته شده و از وضعیت فلاکت‌باری که ایرانیان در این کشور داشتند و حالا تمنای ماکاتو برای دست یازیدن به فرشی که تار و پودش را دست‌های زرین ایرانی به هم می‌بافند، تقدس بخشیدن به جامعه ایرانی به شمار می‌رود، آن هم با طرحی مدرن که همسر ماکاتو آن را نقش زده است تا جذاب‌ترین معنا در فرامتن فیلم گنجانده شود. مشخص است که هدفگذاری فیلم، احترام‌آفرینی برای تمدن و فرهنگ شامخ ایرانی در میان جهانیان است. این احترام‌آفرینی در برخی موارد به درستی در فیلم گنجانده شده و در برخی موارد شعاری جلوه می‌کند، مثلا در صحنه‌ای که ماکاتو وارد صحن مسجدی می‌شود که در آن نماز جمعه در حال برگزاری است به همان سیاق ژاپنی به نمازگزاران و فریضه برپا شده در یک نمای نه‌چندان کوتاه احترام می‌گذارد، حرکت تلطیف شده و نمایشی بسیار جذاب و دلنشین است و در بخشی دیگر زمانی که روحانی برای خواندن صیغه محرمیت برای 2 جوان در آستانه ازدواج وارد خانه می‌شود، آشکار می‌شود که شخصیت روحانی فیلم رسوایی از کدام فیلم برداشته شده است و لحن کمدی صادقانه تبریزی به مثابه لیلی با من است بیشتر به چشم می‌آید. اتفاقا یکی از معضلاتی که بعد‌ها کمال تبریزی با آن دست به گریبان شد تغییر لحن کمدی مورد اشاره است. مثلا در فیلم «همیشه پای یک زن در میان است» و «خیابان‌های آرام» تغییر این لحن صورت متفاوت روشنفکرمآبانه بر خود می‌گیرد که لحن و ریتم 2 اثر یادشده را شعاری‌تر می‌کند. جنبه‌های شعاری فیلم به نذر و نیاز اکبر با اما رضا(ع) بازمی‌گردد و لحن فیلم قالب شعاری به خود می‌گیرد كه متناسب با شخصيت رند اكبر نيست. طرح فیلم فرش باد روایت دلگرم‌کننده و انسانی‌اي است که تنیدن تار و پود مهربانی را بهانه قرار می‌دهد و مخاطب را به جشنواره‌ای فرهنگی می‌برد و طرح دلفریبی از تمدن سنتی جاری در فرهنگ ایرانی را به رخ می‌کشد.
ارسال نظر
captcha
پربیننده