سیامک احمدی: نمایش «ولفگانگ آمادئوس موتسارت» نوشته پیتر شفر و با ترجمه، تنظیم و کارگردانی منیژه محامدی در بیست‌و‌هفتمین جشنواره بین‌المللی تئاتر فجر به نمایش درآمده و هم‌اکنون در تالار اصلی تئاتر شهر روی صحنه است. آمادئوس یکی از مشهورترین نمایشنامه‌های پیتر شفر است که زندگی و مرگ آمادئوس موتسارت و شرح ساخت آهنگ‌های مشهور او چون فلوت سحرآمیز و سوئیت سمفونی 41 و عروسی فیگارو است. علاوه بر این فیلمی به نام «آمادئوس» به کارگردانی میلوش فورمن، کارگردان فیلم به یاد ماندنی «پرواز بر فراز آشیانه فاخته» (در ایران با نام دیوانه از قفس پرید به نمایش در آمد) ساخته شده است، فیلمی روان با داستانی جذاب که 10 سال آخر زندگی ولفگانگ آمادئوس موتسارت را به تصویر کشیده است. منیژه محامدی در این نمایشنامه علاوه بر حضور مهوش افشارپناه و محمد اسکندری که در آثار پیشین او نیز بودند، ارژنگ امیرفضلی، مجید جعفری و محمد شیری را در فهرست بازیگران خود قرار داده است.
یک
نمایش «ولفگانگ آمادئوس موتسارت» داستان زندگی «آمادئوس موتسارت» آهنگساز معروف اتریشی قرن ١٨ است که از زبان شخصیتی به‌نام «سالی یری» روایت می‌شود. پیتر شفر در این اثر جاودانه، زندگی موتسارت را به نمایش می‌گذارد؛ داستان موسیقیدان نابغه‌ای که از همان دوران کودکی شهرتش سراسر اروپا را فراگرفت. زندگی ولفگانگ آمادئوس موتسارت با همه نبوغ و استعدادی که در وجود اوست، با وجود خلق شاهکارهای موسیقی و به واسطه اخلاق فردی و خصلت خاص اجتماعی‌اش، سرشار از ایده‌ها و موقعیت‌های بالقوه دراماتیک است و شاید بر این اساس پیتر شفر راغب شد که نمایشنامه‌ای درباره این نابغه بزرگ موسیقی بنویسد.
ولفگانگ آمادئوس موتسارت موسیقیدان نابغه اتریشی در 27 ژانویه در شهر سالزبورگ به دنیا آمد. پدرش لئوپولد موتزارت، آهنگساز و ویولونیست بود و فرزندان خود «نانرل»، «ماریا آنا» و ولفگانگ را از کودکی با موسیقی آشنا کرد. وقتی لئوپولد درس پیانو را با دختر 7ساله خود آغاز کرد ولفگانگ سه ساله بود و با علاقه زیادی به دست‌های خواهر خود و تعلیمات پدرش گوش می‌داد و بعد از کار آنها، خود به زحمت از صندلی بالا می‌رفت و پشت پیانو می‌نشست و غالبا با دو انگشت کوچک خود درجه سوم را روی پیانو می‌گرفت و از شنیدن این دو صدای مطبوع که ساده‌ترین آکورد موسیقی است لذت می‌برد. در چهار سالگی پدرش سعی کرد به او منوئت و قطعات ساده‌ای بیاموزد. ولفگانگ یک منوئت را در نیم ساعت و یک قطعه بزرگ‌تر را در یک ساعت می‌آموخت و بالاخره در پنج سالگی شروع به تصنیف آهنگ کرد. وی در پنجم دسامبر 1791 در وین درگذشت.
دو
«منیژه محامدی» همیشه سعی دارد با اجرای متون نمایشی نویسندگان برتر تئاتر و ادبیات ایران و جهان تجربه‌های جدید تئاتری را به صحنه ببرد. البته مهم‌ترین ویژگی اجراهای محامدی این است که او متن را به طور کامل و آنچنان که خود از متن برداشت کرده است اجرا می‌کند. محامدی در چند سال گذشته تجربه اجرای دو متن ادبی بزرگ ایران و جهان یعنی کوری ساراماگو و سووشون سیمین دانشور را با نگاه خاص خودش در تئاتر داشت که مورد توجه علاقه‌مندان به تئاتر نیز قرار گرفت. او که در سال جاری نمایش «تبرئه شده» را براساس متن نمایشنامه آمریکایی و با بازنویسی خودش در تالار چهارسو به نمایش در آورده، حالا نمایش «ولفگانگ آمادئوس موتسارت» را در سالن اصلی مجموعه تئاتر شهر به روی صحنه برده است. در آخرین نمایش این کارگردان محور کشمکش‌های دراماتیک، کشمکش میان نبوغ قهرمان «آمادئوس موتسارت» با ناتوانی یک ضد قهرمان «سالی یری» است اما «سالی یری» در بستر رویدادهای نمایشی به عنوان یک طرف مبارزه به روایت قصه زندگی و چالش‌های زندگی موتسارت می‌پردازد همین خروج ضد قهرمان از داستان و قرار گرفتن او در گوشه صحنه به عنوان راوی، یکی از کمبودهای دراماتیک این نمایش محسوب می‌شود. سالی یری در بخش‌های متعدد و طولانی از رویداد نمایشی خارج می‌شود، جریان روایت دراماتیک را قطع می‌کند و به صورت مستقیم و بدون واسطه در مقابل تماشاگر به ارائه اطلاعات یا اعترافات در مورد روبه‌رو شدنش در صحنه‌های مختلف با قهرمان می‌پردازد.
در نمایش آمادئوس ضعف‌ها و شکست‌های مداوم و پشت سر هم قهرمان محور و مرکز توجه روایت است. حسادت و رقابت سالی‌یری با موتسارت جوان به رویداد اصلی و تم مرکزی درام محامدی تبدیل شده و این رقابت بیشتر از آنکه در مقابل استعداد و قدرت قهرمان قرار گیرد با ضعف‌ها و اشتباهات او مواجه می‌شود. همین موضوع اکت دراماتیک و قدرت درگیری و کشمکش و تعلیق را در نمایش کاهش داده است. در حقیقت تبدیل شدن او به راوی در حالی که خودش یک طرف چالش و مبارزه است و یا اساسا قرار بر این است که باشد، سنگینی درگیری و مواجهه نمایشی را به سمت خود نزدیک می‌کند. همین امر مستلزم این است که واکنشی صورت گیرد اما در نمایش «آمادئوس»هیچگاه تقابل قدرت‌ها به عمل و اکت نمایشی بدل نمی‌شود، چرا که تنها رویکردهای نمایشی و ساختار روایت به سوی خلق کنش‌هایی از سوی ضد قهرمان «سالی یری» کشانده شده و این در حالی است که واکنش‌های او بر اساس قطع شدن جریان روایت دراماتیک و تبدیل شدن او به راوی و خارج شدن از رویداد نمایشی، بسیار ضعیف می‌شود.
سه
نمایش «ولفگانگ آمادئوس موتسارت» تنها بر پایه روایت و به نوعی گزارشگری استوار است. راوی در همه بخش‌ها و فصل‌های نمایش، شکل روایت نمایش را مدام از ساختار تئاتری آن عوض کرده و به سوی گزارش زندگینامه‌ای سوق می‌دهد. این حالت با فصل طولانی آغازین اعترافات سالی یری و پیش خدمت او شروع شده و تا آخرین فصل نمایش ادامه پیدا می‌کند. این شکل روایت دقیقا شبیه همان روایتگری نویسندگان «تبرئه شده» در ابتدا و انتهای نمایش قبلی محامدی است و واقعیت این است که شکل و ساختار نمایش را با ضعف و کاستی در روایت و اجرا مواجه می‌کند. با این وجود محامدی در مقام کارگردان موفق بوده است. اتفاقات و رویدادهای صحنه‌ای در اجرای محامدی با ایجاز و انتخاب‌های درست و مناسب پهلو به پهلوی هم چیده شده‌اند و با وجود مواردی خاص که در پرداخت دراماتیک متن وجود دارد، اجرا به واسطه روایت رویدادها و انتخاب و تلفیق یا سرعت در چینش و اتفاق رویدادها هیچگاه آنچنان که تصور می‌شود، تماشاچی را راضي نمی‌کند. سقوط کشمکش‌های قهرمان و ضد‌قهرمان
سیامک احمدی: نمایش «ولفگانگ آمادئوس موتسارت» نوشته پیتر شفر و با ترجمه، تنظیم و کارگردانی منیژه محامدی در بیست‌و‌هفتمین جشنواره بین‌المللی تئاتر فجر به نمایش درآمده و هم‌اکنون در تالار اصلی تئاتر شهر روی صحنه است. آمادئوس یکی از مشهورترین نمایشنامه‌های پیتر شفر است که زندگی و مرگ آمادئوس موتسارت و شرح ساخت آهنگ‌های مشهور او چون فلوت سحرآمیز و سوئیت سمفونی 41 و عروسی فیگارو است. علاوه بر این فیلمی به نام «آمادئوس» به کارگردانی میلوش فورمن، کارگردان فیلم به یاد ماندنی «پرواز بر فراز آشیانه فاخته» (در ایران با نام دیوانه از قفس پرید به نمایش در آمد) ساخته شده است، فیلمی روان با داستانی جذاب که 10 سال آخر زندگی ولفگانگ آمادئوس موتسارت را به تصویر کشیده است. منیژه محامدی در این نمایشنامه علاوه بر حضور مهوش افشارپناه و محمد اسکندری که در آثار پیشین او نیز بودند، ارژنگ امیرفضلی، مجید جعفری و محمد شیری را در فهرست بازیگران خود قرار داده است.
یک
نمایش «ولفگانگ آمادئوس موتسارت» داستان زندگی «آمادئوس موتسارت» آهنگساز معروف اتریشی قرن ١٨ است که از زبان شخصیتی به‌نام «سالی یری» روایت می‌شود. پیتر شفر در این اثر جاودانه، زندگی موتسارت را به نمایش می‌گذارد؛ داستان موسیقیدان نابغه‌ای که از همان دوران کودکی شهرتش سراسر اروپا را فراگرفت. زندگی ولفگانگ آمادئوس موتسارت با همه نبوغ و استعدادی که در وجود اوست، با وجود خلق شاهکارهای موسیقی و به واسطه اخلاق فردی و خصلت خاص اجتماعی‌اش، سرشار از ایده‌ها و موقعیت‌های بالقوه دراماتیک است و شاید بر این اساس پیتر شفر راغب شد که نمایشنامه‌ای درباره این نابغه بزرگ موسیقی بنویسد.
ولفگانگ آمادئوس موتسارت موسیقیدان نابغه اتریشی در 27 ژانویه در شهر سالزبورگ به دنیا آمد. پدرش لئوپولد موتزارت، آهنگساز و ویولونیست بود و فرزندان خود «نانرل»، «ماریا آنا» و ولفگانگ را از کودکی با موسیقی آشنا کرد. وقتی لئوپولد درس پیانو را با دختر 7ساله خود آغاز کرد ولفگانگ سه ساله بود و با علاقه زیادی به دست‌های خواهر خود و تعلیمات پدرش گوش می‌داد و بعد از کار آنها، خود به زحمت از صندلی بالا می‌رفت و پشت پیانو می‌نشست و غالبا با دو انگشت کوچک خود درجه سوم را روی پیانو می‌گرفت و از شنیدن این دو صدای مطبوع که ساده‌ترین آکورد موسیقی است لذت می‌برد. در چهار سالگی پدرش سعی کرد به او منوئت و قطعات ساده‌ای بیاموزد. ولفگانگ یک منوئت را در نیم ساعت و یک قطعه بزرگ‌تر را در یک ساعت می‌آموخت و بالاخره در پنج سالگی شروع به تصنیف آهنگ کرد. وی در پنجم دسامبر 1791 در وین درگذشت.
دو
«منیژه محامدی» همیشه سعی دارد با اجرای متون نمایشی نویسندگان برتر تئاتر و ادبیات ایران و جهان تجربه‌های جدید تئاتری را به صحنه ببرد. البته مهم‌ترین ویژگی اجراهای محامدی این است که او متن را به طور کامل و آنچنان که خود از متن برداشت کرده است اجرا می‌کند. محامدی در چند سال گذشته تجربه اجرای دو متن ادبی بزرگ ایران و جهان یعنی کوری ساراماگو و سووشون سیمین دانشور را با نگاه خاص خودش در تئاتر داشت که مورد توجه علاقه‌مندان به تئاتر نیز قرار گرفت. او که در سال جاری نمایش «تبرئه شده» را براساس متن نمایشنامه آمریکایی و با بازنویسی خودش در تالار چهارسو به نمایش در آورده، حالا نمایش «ولفگانگ آمادئوس موتسارت» را در سالن اصلی مجموعه تئاتر شهر به روی صحنه برده است. در آخرین نمایش این کارگردان محور کشمکش‌های دراماتیک، کشمکش میان نبوغ قهرمان «آمادئوس موتسارت» با ناتوانی یک ضد قهرمان «سالی یری» است اما «سالی یری» در بستر رویدادهای نمایشی به عنوان یک طرف مبارزه به روایت قصه زندگی و چالش‌های زندگی موتسارت می‌پردازد همین خروج ضد قهرمان از داستان و قرار گرفتن او در گوشه صحنه به عنوان راوی، یکی از کمبودهای دراماتیک این نمایش محسوب می‌شود. سالی یری در بخش‌های متعدد و طولانی از رویداد نمایشی خارج می‌شود، جریان روایت دراماتیک را قطع می‌کند و به صورت مستقیم و بدون واسطه در مقابل تماشاگر به ارائه اطلاعات یا اعترافات در مورد روبه‌رو شدنش در صحنه‌های مختلف با قهرمان می‌پردازد.
در نمایش آمادئوس ضعف‌ها و شکست‌های مداوم و پشت سر هم قهرمان محور و مرکز توجه روایت است. حسادت و رقابت سالی‌یری با موتسارت جوان به رویداد اصلی و تم مرکزی درام محامدی تبدیل شده و این رقابت بیشتر از آنکه در مقابل استعداد و قدرت قهرمان قرار گیرد با ضعف‌ها و اشتباهات او مواجه می‌شود. همین موضوع اکت دراماتیک و قدرت درگیری و کشمکش و تعلیق را در نمایش کاهش داده است. در حقیقت تبدیل شدن او به راوی در حالی که خودش یک طرف چالش و مبارزه است و یا اساسا قرار بر این است که باشد، سنگینی درگیری و مواجهه نمایشی را به سمت خود نزدیک می‌کند. همین امر مستلزم این است که واکنشی صورت گیرد اما در نمایش «آمادئوس»هیچگاه تقابل قدرت‌ها به عمل و اکت نمایشی بدل نمی‌شود، چرا که تنها رویکردهای نمایشی و ساختار روایت به سوی خلق کنش‌هایی از سوی ضد قهرمان «سالی یری» کشانده شده و این در حالی است که واکنش‌های او بر اساس قطع شدن جریان روایت دراماتیک و تبدیل شدن او به راوی و خارج شدن از رویداد نمایشی، بسیار ضعیف می‌شود.
سه
نمایش «ولفگانگ آمادئوس موتسارت» تنها بر پایه روایت و به نوعی گزارشگری استوار است. راوی در همه بخش‌ها و فصل‌های نمایش، شکل روایت نمایش را مدام از ساختار تئاتری آن عوض کرده و به سوی گزارش زندگینامه‌ای سوق می‌دهد. این حالت با فصل طولانی آغازین اعترافات سالی یری و پیش خدمت او شروع شده و تا آخرین فصل نمایش ادامه پیدا می‌کند. این شکل روایت دقیقا شبیه همان روایتگری نویسندگان «تبرئه شده» در ابتدا و انتهای نمایش قبلی محامدی است و واقعیت این است که شکل و ساختار نمایش را با ضعف و کاستی در روایت و اجرا مواجه می‌کند. با این وجود محامدی در مقام کارگردان موفق بوده است. اتفاقات و رویدادهای صحنه‌ای در اجرای محامدی با ایجاز و انتخاب‌های درست و مناسب پهلو به پهلوی هم چیده شده‌اند و با وجود مواردی خاص که در پرداخت دراماتیک متن وجود دارد، اجرا به واسطه روایت رویدادها و انتخاب و تلفیق یا سرعت در چینش و اتفاق رویدادها هیچگاه آنچنان که تصور می‌شود، تماشاچی را راضي نمی‌کند. ارسال نظر
پربیننده