گروه سیاسی: مناظره اقتصادی کاندیداهای ریاست‌جمهوری یازدهم دیروز در ساختمان معاونت سیمای صدا و سیما برگزار شد. در ابتدای این برنامه مرتضی حیدری، مجری این مناظره‌ها اعلام کرد «بینی و بین‌الله» جز او، رئیس سازمان صدا و سیما و 2 مقام ارشد سازمان، هیچکسی از سوالات اقتصادی مربوط به این مناظره‌ها اطلاع نداشته است. وی گفت ساعت‌ها کار کارشناسی برای این مناظرات انجام شده است. دکتر طلوعی، مدیر شبکه جام‌جم نیز در کنار مجری برنامه، وظیفه نظارت بر مناظره را بر عهده داشت. این مناظره کاملا به صورت قرعه‌کشی انجام شد به گونه‌ای که هرکدام از کاندیداها پشت تریبون قرار گرفته و به سوال مربوط به وی که بر اساس قرعه‌کشی معرفی شد؛ به مدت 3 دقیقه پاسخ می‌داد. دیگر کاندیداها نیز 90 ثانیه وقت داشتند نظرات خود را درباره اظهارات کاندیدای دیگر بیان کنند. نکته قابل تامل درباره این مناظره، کلی‌گویی برخی کاندیداها درباره مسائل اقتصادی بود که تاحدود زیادی از بار محتوایی این مناظره‌ها فروکاست. در ادامه سیر مناظره و برخی نکات مهم آن می‌آید. از نکات برجسته مناظره عصر دیروز، متانت کاندیداها در طرح نظر و نقدهای خود در بخش اول مناظره، انتقاد کاندیداها به بخش دوم مناظره که به سوالات 2 گزینه‌ای اختصاص داشت و اشتباه مهلک محمدرضا عارف در بخش تصاویرو دره توریستی خواندن یک معدن بود.
غرضی و باز هم تأکید بر تورم
در ابتدای مناظره، مهندس غرضی پشت تریبون قرار گرفت و در پاسخ به این سوال که مشکل اشتغال را چگونه و تا چه اندازه‌ای و تا کی مهار خواهید کرد، گفت: ظرف 100 سال گذشته، ملت ایران دچار دولت‌هایی بوده که همه تورم‌زا بوده‌اند. این ریال ما معادل یک رویال بوده که در یک تاریخی معادل رویال کشور اسپانیا بوده و در ابتدای نهضت مشروطه یک ریال ما یک دلار بود. وقتی رضاشاه به قدرت رسید شد 3 ریال. وقتی از کشور رفت شد 15 ریال. وقتی متفقین حمله کردند شد 20 ریال. دولت زاهدی آن را کرد 35 ریال. دولت منصور کرد 6 تومان و 8 ریال. در دوره بنی‌صدر شد 300 ریال. در دولت مهندس موسوی با 40 تومان شروع شد و تا وقتی من وزیر بودم 50 تومان بیشتر نشد ولی بعدش شد 150 تومان. در دولت هاشمی شد 450 تومان، دولت خاتمی 1000 تومان و در دولت فعلی شد 3500 تومان. تا تورم حل نشود و کشور به تولید نرسد، وضع همین است. هزینه پول در کشورمان بالاست. ما در 100 سال گذشته تولید نداشته‌ایم. اشتغال وقتی سامان پیدا می‌کند که تولید سامان یابد. تولید وقتی سامان می‌یابد که هزینه پول به سمت نزولی برسد و الا اشتغال مصنوعی است. اشتغال بعد از اینکه محکم جلوی تورم بایستیم می‌تواند تولید شود. در ادامه 7 کاندیدای دیگر به انتقاد از او پرداختند. که مهمترین بخش از اظهارات آنان به ترتیب می‌آید:
قالیباف: نکته‌ای که آقای غرضی اشاره کردند از یک نگاه درست است اما واقعیت این است که باید کارهای کوتاه‌مدت و درازمدت برای اشتغال انجام دهیم. باید کارهای کوتاه‌مدت در اولویت باشد، در راستای برنامه‌های میان‌مدت. رونق اقتصادی اساس کار است اما وقتی امروز توام هستیم با رکود و تورم، وقتی نمی‌توانیم نقدینگی اضافه کنیم باید نقدینگی فعلی را از سکه‌بازی و کارهای صوری به سمت تولید ببریم.
حدادعادل: جناب غرضی به مساله تورم بیشتر از اشتغال پرداختند. البته تورم در اشتغال تاثیر زیادی دارد ولی در حال حاضر در امر اشتغال مسائلی داریم که نزدیک به خود مساله اشتغال است.
ولایتی: سیاست دولت‌ها در گذشته چه قبل و چه بعد از انقلاب بیش از آنکه تولیدمحور باشد توزیع‌محور بوده. تولید را باید مردمی کنیم.
رضایی: بیکاری و تورم 2 چیز متفاوت است. بعضی وقت‌ها متناقض با هم عمل می‌کنند. منحنی فیلیپس در اقتصاد در این باره وجود دارد. اشتغال از شاغل و شغل درست می‌شود. هرکدام برنامه‌ای می‌خواهد که اشتغال را حل کنیم و بیکاری را از بین ببریم.
جلیلی: بیکاری مهمترین موضوع کشور است چون رشد جمعیتی که داشتیم به دوران نیاز به کارش رسیده. نیاز هست بدان توجه جدی شود. به 2 بخش باید توجه کرد. یکی بحث حمایت از تولید که باید به ظرفیت‌های بخشی مانند کشاورزی و اقتصاد دانش‌بنیان و ارتباط صنعت و دانش توجه کنیم. بحث فناوری اطلاعات و نفت و فولاد و مسکن را باید توجه ویژه کرد. اشتغالی که خواهیم داشت باید در تولید باشد نه در شغل‌های کاذب. تولید باید رقابتی باشد. صنایع‌دستی هم جزو مزیت‌هایی است که می‌تواند چند میلیون شغل ایجاد کند.
عارف: حداقل یک میلیون فرصت شغلی لازم داریم. برای اینکه این اتفاق بیفتد مهمترین کار احیای سازمان مدیریت است. باید صنعت نیمه‌تعطیل ما رونق یابد.
حسن روحانی: اشتغال مهمترین دغدغه مردم است. وقتی در جامعه ایرانی بیش از 3 میلیون نفر بیکار و بیش از 800 هزار نفر نیروی متخصص فارغ التحصیلی که دوره دانشگاهی‌شان تمام شده داریم و شغلی ندارند، نشان می‌دهد این مهمترین مساله جامعه امروز ماست. در ادامه محمد غرضی پشت تریبون رفت تا از اظهارات خود دفاع کند. غرضی گفت: امکان ندارد شما در تولید رقابت خارجی را به حساب نیاورید. تولید رقابت جهانی دارد. نیازهایی مانند گوشت و روغن و کره وارد شده است. همه کسانی که به این تولیدات می‌پرداختند به خاطر هزینه بانکی زیاد تولید را رها کرده‌اند. تولید حمایت سیاسی، اجتماعی و... نداشته و به همین خاطر شکست خورده است.
انتقاد کاندیداها از اظهارات سیاسی عارف
کاندیدای دوم محمدرضا عارف بود که پشت تریبون رفت. وی در پاسخ به این سوال که نظام و برنامه شما برای تعامل با دیگر قوا و نهادهای نظارتی کشور چیست، گفت: مهمترین مشکل ریشه مشکلات اقتصادی حاکمیت یکپارچه یک جریان سیاسی یعنی اصولگرایان بر اقتصاد کشور در 8 ساله گذشته و کنار گذاشتن جریان دیگر است. به خاطر مشکلاتی که با دنیا داریم نمی‌توانیم از ارتباط با کشورهای دنیا برای بهبود اقتصادمان کمک بگیریم. اگر اصل 44 را جدی دنبال کنیم بسیاری از مشکلات اقتصادی حل می‌شود. یک جریان سیاسی نمی‌تواند کشور را اداره کند، این را باید بپذیریم. مبنا را باید بر شایسته‌سالاری بگذاریم. بیش از نیمی از کاندیداهای دیگر از اظهارات عارف انتقاد کردند که در ادامه می‌آید:
حدادعادل: آقای عارف مساله را بیش از حد سیاسی کردند. فرضا اگر این اتفاق در دوره اصولگرایان افتاده، نظیرش هم در دوره اصلاح‌طلبان افتاده است. مگر در دوره اصلاح‌طلبان با اصولگرایان چه کردند؟ اگر اشکال شما وارد باشد، به همه دولت‌ها وارد است.
روحانی: مهمترین مساله در این‌باره این است که از نگاه فردمحوری و استبداد رای فاصله بگیریم. از متخصصان استفاده کنیم. نگذاریم صاحبنظران جامعه منزوی شوند و حتی از فعالان اقتصادی بخش خصوصی و تعاونی و کارآفرینان استفاده کنیم.
ولایتی: نکته‌ای که آقای عارف فرمودند، یک متممی نیاز دارد. حتما باید از نیروهای متخصص با سلایق مختلف سیاسی استفاده شود که دولت محروم نماند ولیکن باید یک وجه مشترکی جریان‌های سیاسی داشته باشند و آن اینکه به نظام و ولایت‌فقیه و قانون اساسی در قول و فقه پایبند باشند.
رضایی: خوشبختانه چون جزو هیچکدام از دعواها نبودم، قضاوت صحیح‌تری می‌توانم بکنم. نه جزو دولت خاتمی بودم که اصولگراها را بیرون بریزم و نه در دولت احمدی‌نژاد بودم که اصلاح‌طلبان را بیرون بریزم. هیچکدام از اینها را قبول نداشتم. البته آقای عارف به سوال جواب نداد. آقای عارف نگفت که در دوره خودشان مشکلی نبود؟ آیا شما می‌توانید با مجلس اصولگرا تعامل کنید؟
جلیلی: وقتی می‌توانیم تصمیم صحیح اقتصادی بگیریم که مبتنی بر گفتمان نظام و انقلاب باشد که بتواند پیشرفت را برای ما به ارمغان بیاورد. در زمان آقای عارف مبانی نظری که برنامه چهارم را نوشتند کاملا مخالف بود و نمی‌تواند پیشرفت را برای کشور داشته باشد. 3 عنصر اساسی را باید در تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری مشارکت دهیم. اولینش خود مردم هستند. در کشاورزی باید از خود مردم سوال شود. نباید فقط از گروه‌های سیاسی سخن بگوییم. نکته دیگر بحث خود هماهنگی در دولت است.
قالیباف: آغاز بحثمان اقتصادی بود اما در سوال دوم همه رفتند دنبال بحث سیاسی. مهمترین دغدغه من همین است. وقتی بناست اقتصاد را حل کنیم چه‌کار به سیاست‌‌‌زدگی داریم؟ مردم به اینها کاری ندارند، مردم می‌گویند مشکل ما را حل کنید. نباید دغدغه مردم را فراموش کنیم.
غرضی: من متولد 1320 هستم. نسل من انقلاب کرده و جنگیده و سازندگی کرده و 2/98 آرای ملت را جمع کرده. فروکاستن جمهوری اسلامی به احزاب و گروه‌ها ظلم به انقلاب است.
محمدرضا عارف در نهایت در دفاع از اظهارات خود گفت: مگر می‌شود بدون توسعه سیاسی، توسعه اقتصادی داشت؟ باید همزمان پیش بروند. اگر مبانی برنامه چهارم زیر سوال است چرا مجلس اصولگرا آن را تصویب کرد؟ مگر من گفتم دولت اصلاحات اشکالی نداشته؟ همه دولت‌ها اشکال داشتند.
نارضایتی رضایی
محسن رضایی به قید قرعه پشت تریبون قرار گرفت. وی در پاسخ به این سوال که برنامه دولت شما برای تامین مسکن و مهار قیمت آن چیست، از روند مناظره و شیوه آن کمی انتقاد کرد و گفت: کاش روش بهتری برای مساله اقتصادی پیش گرفته می‌شد و ما تخصصی‌تر به مساله می‌پرداختیم. آنها که می‌خواهند فرمان اداره کشور را به دست بگیرند مهم‌تر از کارشناسانشان هستند. ما در اداره کشور باید کار را به مردم بدهیم. مردم در اقتصاد و مسکن و بسیاری از کارهای دیگر نیستند. مسکن مهر طرح خوبی بوده ولی باید بهتر اجرا می‌شد. نباید منابعش از بانک مرکزی و بدون پشتوانه شکل می‌گرفت. قیمت مسکن در تهران به صورت سرسام‌آوری بالا رفته و همه برنامه‌ریزی‌های مسکن را از بین برده. توجه جدی به مسکن خواهم کرد. با اصلاحات در مسکن مهر آن را ادامه می‌دهیم. نباید پروژه‌ها را نیمه‌تمام بگذاریم که هزینه پشت سر هزینه به بار بیاید. مقرراتی که برای محدوده شهرها به وجود آمده بر اساس معماری نوین ایرانی نیست و باید بازنگری شود. جایگاه شهرسازی را نوعی تغییر می‌دهیم که فرصت‌های جدیدی برای مسکن ایجاد شود. وام مسکن به خاطر اینکه خود مسکن تبدیل به کالای اقتصادی و تجاری و درآمدزایی شده مانع از آن می‌شود که تسهیلات قابل توجهی به آن داده شود. باید مسکن از دارایی به سرمایه‌گذاری تبدیل شود و وام‌های بیشتری در اختیار مردم قرار دهیم. در تمام دنیا 80-70 درصد پول ساخت مسکن را به صورت وام می دهند. در ادامه کاندیداها به نقد از مسکن مهر پرداختند.
قالیباف: بحث مسکن از اولویت‌دار‌ترین بحث‌های دولت من خواهد بود. بیشترین سهم درآمد مستضعفین صرف کرایه خانه می‌شود. مسکن که توسعه یابد مستقیما 250 هزار شغل ایجاد می‌کند. باید کیفیت ساخت مسکن را بالا ببریم.
غرضی: هر دولتی به کشور به صورت بخشی نگاه کند دچار صدمات گذشته می‌شود. بخشی‌نگری باعث فرسودگی بخش و از بین رفتن دولت می‌شود.
جلیلی: در بخش مسکن 2 تقاضا داریم، یکی تقاضای واقعی است که سالی 850 هزار ازدواج داریم که به مسکن نیاز دارند و باید به آن پاسخ داده شود. مسکن مهر پاسخی به این نیاز بود و باید ادامه یابد. همینطور اصلاحات در بافت‌های فرسوده اما بخشی از مسکن هم به‌خاطر نگاه‌های سوداگرانه است.
عارف: یکی از مهمترین دغدغه‌های مردم مساله مسکن است. بالا رفتن سن ازدواج و طلاق ناشی از همین مساله است.
حدادعادل: مسکن مهر اقدامی مفید بود. دولت هم زیاد زحمت کشید و خیلی‌ها صاحب خانه شدند. سوداگری مسکن را هم کاهش داد اما اشکالاتی هم داشت. یکی اینکه زیرساخت‌های لازم در کنار خانه‌ها ساخته نشد.
روحانی: تامین مسکن ارزان برای نسل جوان جزو برنامه‌های من است. قیمت مسکن در سال‌های اخیر رشد 82 درصدی برای کلنگی و 52 درصدی برای آپارتمان داشته. طرح مسکن مهر کار پسندیده‌ای بود اما دچار مشکلاتی شده است.
ولایتی: همانطور که بعضی دوستان فرمودند کاری که صورت گرفته درست بوده و باید پاسخی به نیاز مردم به مسکن داده می‌شد اما منحصر کردن آن به دولت کار درستی نبود. برای افراد کم‌بضاعت سرمایه‌گذاری دولت اشکالی ندارد اما باید با فراهم کردن امکانات برای ورود بخش خصوصی تکمیل شود.
رضایی در ادامه به دفاع از اظهارات خود پرداخت: مشکل ما معماری ایران است. شهرهای ما و روستاهای ما، توسعه شهری ما، به هیچ‌وجه در چارچوب معماری کلان نیست که اشتغال و درآمدزایی مردم و زیرساخت‌ها و... دیده شده باشد. ما اگر بخواهیم اصلاح اساسی در مساله مسکن انجام دهیم اول باید مشخص کنیم هر شهر چقدر توسعه یابد و جمعیتش چقدر باشد و اشتغالش چگونه باشد و... تا این کار را انجام ندهیم مساله مسکن حل نمی‌شود. برای مسکن 70 درصد وام را باید دولت با تسهیلات بدهد و مردم 30 درصد برای مسکن هزینه کنند. مسکن مهر را ادامه می‌دهم. خوشبختانه همه دوستان موافق بودند که این کار را ادامه بدهیم.
روحانی و باز هم انتقاد
در ادامه مناظره حسن روحانی، بر اساس قرعه‌کشی پشت تریبون قرار گرفت. از روحانی پرسیده شد برنامه شما برای گسترش عدالت اقتصادی چیست که جواب داد: عدالت یعنی هر چیزی در جایگاه خود قرار گیرد. اولین مساله تولید است که باید در جایگاه خودش قرار گیرد. امروز در شرایطی که هستیم به جای آنکه به تولید داخلی کمک کنیم به واردات روی آورده‌ایم. این بزرگ‌ترین بی‌عدالتی است. عدالت این است که در شرایط فشار دشمن بتوانیم در داخل به تولید کمک کنیم و تولید داخلی را افزایش دهیم و از مقدار واردات بکاهیم. می‌بینیم شعارهای سیاسی ما با عملکرد اقتصادی ما سازگار نیست. در شعار، شعار مقاومت می‌دهیم اما در شعار اقتصادی در مقام عمل مقاومتی در کار نیست. الان باید سیاست اقتصادی ما با سیاست سیاسی ما کاملا منطبق باشد و در یک مسیر قرار داشته باشد ولی امروز می‌بینیم این دو مسیر کاملا جداست. امروز وقتی این همه بیکار در جامعه ما وجود دارد هیچ شاخصی برای بی‌عدالتی نیست.
نظرات 7 کاندیدای دیگر درباره اظهارات روحانی بدین شرح است:
جلیلی: عدالت را باید اصل بدانیم و مقدم حتی بر پیشرفت. اگر توانستیم عدالت را برای همه مردم کشور فراهم کرده و فرصت بروز استعدادشان را فراهم کنیم، مشکلات حل می‌شود. عدالت اما باید به صورت ساختاری و نهادینه شکل بگیرد. نه به صورت حرکات مقطعی. یک مساله مهم عدالت در تخصیص منابع است. اینکه در بهره‌برداری از سهم تولید چگونه داریم عادلانه تقسیم می‌کنیم، بسیار مهم است.
غرضی: اولین بخش عدالت آن است که دولت دست خود را از جیب مردم دربیاورد. وقتی دولتی ارز موجود کشور را از 7 تومان به 3500 تومان می‌رساند دارد جیب مردم را خالی می‌کند.
ولایتی: معنی عدالت را فرمودند اما در عمل یعنی امکانات موجود در کشور به طور یکسان در اختیار مردم قرار گیرد. اما عدالت به تنهایی و بدون پیشرفت به معنای تقسیم عادلانه فقر است. عدالت و پیشرفت باید توام با هم باشند.
عارف: عدالت را نباید یکسانی توزیع فقر قلمداد کنیم. باید تولید ثروت و رشد اقتصادی داشته باشیم.
قالیباف: عدالت نه گفتنی است و نه شنیدنی. عدالت عملی است که باید اتفاق بیفتد و مردم آن را بچشند. آحاد ملت از هر قوم و مذهبی باید از امکانات فراهم باشند. نباید همه‌اش به مرکزیت توجه شده و هر چه از مرکز دور شدیم محرومیت بیشتر شود. نباید فقط یک قشر خاص را ببینیم. هر قدر از عدالت حرف بزنیم و رشد اقتصادی نباشد، شعاری بیش نیست. من در نیروی انتظامی عدالت در امنیت را با 110 برقرار کردم.
حدادعادل: باید عدالت و پیشرفت با هم باشد و هیچکدام به قیمت فراموشی دیگری نباشد. یکی از نمونه‌های تامین عدالت همین هدفمندی یارانه‌هاست. برخی خانواده‌ها چندین اتومبیل دارند و برخی هیچ اتومبیلی. نباید آنکه چند اتومبیل دارد یارانه فرد غیربرخوردار را استفاده می‌کرد و هدفمندی یارانه‌ها برای همین اجرا شد.
رضایی: طی 6 ماه گذشته شاید بیش از 250 شهرستان رفتم. در بازار و مزارع و کارخانجات با تمام وجود احساس کردم با آرمان بزرگ عدالت، فاصله زیاد داریم. زمان شعار دادن گذشته است. هم در تئوری و هم در نگاه و هم در شاخص ما مشکل داریم.
روحانی نیز در نهایت توضیح داد: نکاتی که دوستان فرمودند هرکدام بعدی از مساله بود. در مساله عدالت، باید با رانت و فساد مبارزه شود. متاسفانه با اینها در سال‌های اخیر بیشتر مواجه بودیم. عدالت فرصت برابر برای کل مردم است و برای کل اتباع ایرانی، همه اقوام و مذاهب، زن و مرد.
تأکید حداد بر اقتصاد بدون نفت
سپس طبق قرعه‌کشی حدادعادل پشت تریبون قرار گرفت. از وی سوال شد برنامه دولت شما برای مواجهه با کاهش درآمدهای نفتی در اولین سال دولت‌تان چیست که او جواب داد: برای مقابله با آثار ناشی از کاهش درآمدهای نفتی باید در درجه اول به صادرات غیرنفتی توجه کنیم. ما می‌توانیم با افزایش صادرات غیرنفتی جای خالی صادرات نفتی را پر کنیم. کشور ما کشوری است که از نظر کشاورزی امتیازات بالایی دارد. تنوع اقلیمی دارد. ما می‌توانیم صادرات کشاورزی داشته باشیم. می‌توانیم از مزایای گردشگری برای تامین ارز به جای کاهش ارز ناشی از فروش نفت استفاده کنیم. از دالان عبوری و کریدور ترانزیتی شمال- جنوب استفاده کنیم. باید در کنار اینها دولت انضباط مالی خود را افزایش دهد.
واکنش دیگر کاندیداها به این اظهارات و موضوع سوال اینگونه بود:
روحانی: چینی‌ها سنگ‌های قیمتی ما را از روی کشتی می‌خرند و دوباره بازمی‌گردانند به کشورمان. ما متاسفانه داریم خامفروشی می‌کنیم.
عارف: جهت‌گیری کلی ما اقتصاد بدون نفت است، باید وابستگی بودجه به نفت را به صفر برسانیم. باید نفت را به ثروت ماندگار تبدیل کنیم. در کوتاه‌مدت باید انضباط مالی و کاهش هزینه‌های دولت را پیگیری کرده و کاهش تصدی دولت را انجام دهیم.
جلیلی: هرچه وابستگی ما به نفت کمتر بشود یک فرصت خواهد بود چرا که می‌توانیم از ظرفیت‌های دیگر کشور بهتر استفاده کنیم. مزیت نسبی در بسیاری از موارد داریم که یکی از آنها بحث عبور و مرور و ترانزیت است که اگر از ظرفیت آن استفاده کنیم بیش از درآمد نفت برای ما درآمدزایی خواهد داشت. بحث دیگر جلوگیری از خامفروشی در نفت و کالاهای دیگر است. اگر به اینها توجه کنیم درآمدهای ارزی‌مان قابل مقایسه با وضع فعلی نخواهد بود. برخی کالاهای اساسی به راحتی قابل تولید در کشور است. متاسفانه برای برخی کالاهای غیرضروری الان دارد ارز صرف می‌شود.
ولایتی: فروش نفت خام باید با محصولات فرآیند شده نفتی جایگزین شود. از ویژگی‌های ترانزیتی خودمان باید برای حمل و نقل استفاده کنیم. خریدن گاز از برخی کشورها و فروختن به اروپا و ترکیه هم می‌تواند راهکار مناسبی باشد.
قالیباف: در این بخش باید نگاه کنیم که کاهش فروش نفت تهدید است یا فرصت. اگر تدبیر کنیم فرصت است و اگر سوءتدبیر داشته باشیم تهدید است. کاهش هزینه دولت باید باشد، تقویت بخش خصوصی، هدایت نقدینگی به سمت تولید و... را باید در نظر داشته باشیم.
غرضی: به مدت 4 سال وزیر نفت جمهوری اسلامی ایران بودم. محکم بچسبیم تولید را در این مقطع به سامان برسانیم تا احتیاجی به دلار اضافی نداشته باشیم.
رضایی: نمی‌توانیم بگوییم کاهش درآمد نفتی تهدید نیست، تهدید است اما باید به فرصت تبدیل شود. راهکار این است که دولت را از اقتصاد بیرون کشیده و مردم را فعال کنیم.
حدادعادل در نهایت اینگونه توضیح داد: ملت ایران بداند ما می‌توانیم بدون وابستگی به نفت وضع خوبی داشته باشیم. واردات در 92، 53 میلیارد دلار و صادرات غیرنفتی 32 میلیارد دلار. 30 میلیارد دلار کالای واسطه‌ای بوده اما 8 میلیارد دلار، تجملی مانند خودروهای سواری تجملی و... بوده که عده‌ای با آن مانور تجمل می‌دهند و وارد نکردنش هیچ مشکلی برای کشور پیش نمی‌آورد.
قالیباف: برنامه دارم
محمدباقر قالیباف در ادامه پشت تریبون قرار گرفت. از او پرسیده شد گام‌های عملی دولت شما برای تقویت تولید ملی و حمایت از کار و سرمایه ایرانی و بهبود فضای کسب و کار چیست که جواب داد: برنامه 2 ساله دارم ولی در بحث مربوط به تولید، سهم تولید را از یارانه در اولویت اول قرار می‌دهیم. نقدینگی را هدایت می‌کنیم. الان نقدینگی در جامعه رهاست. سفته‌بازی را از جامعه جمع می‌کنیم. برای درآمدهای بدون تولید مالیات‌های قابل‌توجهی در نظر می‌گیریم. استقلال به بانک مرکزی می‌دهیم که 7 برابر نقدینگی در کشور اتفاق نیفتد. ثبات در سیاست‌ها خواهیم داشت تا هر هفته و هر‌ماه یک رانت برای کسانی که یکشبه میلیاردر شوند ایجاد نشود.
نظر و واکنش دیگر کاندیداها نسبت به اظهارات قالیباف اینگونه بود:
حدادعادل: باید آسیب‌شناسی از وضع موجود کنیم. الان آسیب‌های ساختاری داریم و سیاستگذاری اقتصادی ما هم آسیب‌رسان است، البته تحریم و فشار هم هست. با اصلاحات ساختاری و اصلاحات سیاستگذاری می‌توانیم به تولید کمک کنیم.
جلیلی: باید تولید ملی را مهم بدانیم. زمانی در دولت‌های قبل می‌گفتند اگر چیزی صرفه نداشته باشد نباید تولید کنیم مانند بنزین. باید از کالاهای داخلی حمایت کنیم و اجازه واردات ندهیم. نباید در رسانه ملی برای کالای خارجی تبلیغ شود. در موضوعاتی که وارد می‌کنیم تا جایی که امکان هست باید تولید داخل را در اولویت قرار دهیم. برای تولید‌کننده داخلی باید فرجام کارش را کمک کنیم. اگر فرجام تولید مشخص باشد برای تولید کلی ظرفیت ایجاد می‌کند.
عارف: مهمترین کار ثبات اقتصادی است و ما باید اصلاحات ساختاری انجام دهیم. باید ثبات در تصمیمات با استفاده از افراد متخصص استفاده شود. سهم تولید از یارانه‌ها پرداخت نشده.
روحانی: برای تقویت تولید ملی در قدم اول نگاه باید از مصرف‌محوری به تولید‌محوری بچرخد. در سال‌های اخیر بیشتر بحث مصرف‌محوری بوده. خصوصی‌سازی باید واقعی انجام شود. تا الان 13 درصد واقعی بوده و بقیه به دولت داده شده. انحصارات باید برداشته شود.
رضایی: مشکل اصلی اقتصاد ملی ما این است که صاحب ندارد. ساختار دولت را بر اساس تولید ملی شکل می‌دهیم. در کنار هر وزارتخانه یک شورای فکر تشکیل می‌دهیم. ایالت‌های اقتصادی را در کشور شکل می‌دهیم.
غرضی: تا وقتی که هزینه سرمایه بالاست، تولید شکل نمی‌گیرد. هزینه سرمایه معادل پولی است که بانک به سرمایه‌گذار می‌دهد.
ولایتی: تولید را باید در صنعت و کشاورزی دید. تا وقتی تولید مردمی نشده و کارخانه‌ها به مردم واگذار نشود و دولت بخش مهمی از صنایع و تولیدات صنعتی را داشته باشد، درست نمی‌شود.
قالیباف در نهایت گفت: ما اقتصادهای خوب دنیا را اگر نگاه کنیم 70 درصد سهمشان در خدمات و 30 درصد در کشاورزی و صنعت است متاسفانه در خدمات سهم ما 35 درصد است. امنیت سرمایه‌گذار بسیار مهم است ولی امروز در کشور ما این امنیت وجود ندارد. ما نه درست با فساد مبارزه می‌کنیم و نه اجازه می‌دهیم امنیت سرمایه‌گذار باشد.
جلیلی: هدفمندی با قدرت ادامه می‌یابد
سعید جلیلی هفتمین کاندیدایی بود که پشت تریبون قرار گرفت. وی در پاسخ به این سوال که گام دوم قانون هدفمندی یارانه‌ها را چگونه اجرا می‌کنید، گفت: قانون هدفمندی یک قانون است و باید به خوبی اجرا شود. یکی از بحث‌هایی که داریم و در هدفمندی خود را نشان داد این است که بخشی از مسائلی که مطرح می‌کنیم قبلا هم مطرح شده اما چرا موفقیت‌آمیز اجرا نشدند و مشکلاتی داشتند؟ نخستین کار برای هر نگاه اقتصادی و هر سیاست اقتصادی این است که باید به ساختار اجرایی دولت بپردازیم تا سیاست‌ها عملی شوند وگرنه این‌کار انجام نمی‌شود. دولت به مثابه قطاری است که اگر راه نیفتد و سرعت لازم را نداشته باشد بهترین قوانین هم دچار مشکل می‌شود، لذا من ساختار دولت را به‌گونه‌ای تغییر می‌دهم که اولا خودش برای مردم مانع نشود و ثانیا تقویت کند و خودش مشوق شود برای اینکه ظرفیت‌ها به کار گرفته شوند. در بحث هدفمندی بحث اصلی این بود که یارانه‌ها هدفمند و در یک جهت صحیح مدیریت شود. 7 کاندیدای دیگر اینگونه نسبت به این سوال و اظهارات جلیلی موضع گرفتند:
رضایی: مرحله دوم را به صورت درآمدی و تولیدی عمل می‌کنیم. باید پول وارد تولید و سرمایه‌گذاری شود که در مصرف و تقاضا اثر خود را می‌گذارد. ساختار دولت کافی نیست باید راننده و رفتار دولت هم تغییر کند.
غرضی: دفعه اول نیست که یارانه می‌دهیم. بنده وزیر نفت بودم، یک لیتر بنزین یک تومان بود و از امام اجازه گرفتیم شد 3 تومان تا 2 تومان را به روستایی‌ها بدهیم. مشکل ناشی از آن است که به جای اینکه گرفتاری را از مردم کم کند، کارشناسی درست نشده و گرفتاری زیادتر شده.
قالیباف: هدفمندی را حتما طبق قانون ادامه می‌دهیم. البته یارانه تولید را هم در بخش کشاورزی و هم در حوزه صنعت ادامه می‌دهیم. ضمنا باید سیاست‌های جبرانی برای دهک‌های پایین جامعه حتما بگذاریم تا قدرت خرید مردم را بالا ببریم. الان قدرت خرید خاصیتش نسبت به قبل از یارانه‌ها تغییر نکرده.
حدادعادل: اگر مراد چند برابر کردن 45 هزار تومان باشد فکر نمی‌کنم دردی از مردم دوا کند. این پول باعث افزایش تورم می‌شود و 8 برابر آن را باید دوباره از مردم بگیریم. باید اشکالات مرحله قبلی برطرف شود.
عارف: هدفمندی یارانه‌ها در راستای تحقق عدالت اجتماعی مطرح شد. در دولت‌های بعد از انقلاب در همه مطرح بود که در دولت نهم و دهم به صورت ناقص انجام شد. باید فقیر و غنا فاصله‌شان کم و رفاه اجتماعی تامین می‌شد.
روحانی: یارانه هدفمند نشد باید هدفمند شود، رقم پرداختی به مردم قدرت خرید را به مردم نداد و تورم راجبران نکرد، 45 هزار تومان دادیم بیشتر برداشت کردیم. مردم روی 45 هزار تومان حساب باز کردند لذا باید ادامه پیدا کند.
ولایتی: یکی از بدترین کارها این است که طرحی خوب اجرا نشود ولو اینکه خوب طراحی شده باشد. یارانه باید اجرا شود چون قانون مجلس است. الان مردم می‌گویند پولی که می‌دهید را از ما بگیرید اما قیمت‌ها را به سابق بازگردانید. هدفمندی مناسب اجرا نشد.
سعید جلیلی در تکمیل اظهارات خود گفت: الان 70 هزار میلیارد تومان معوقه بانکی داریم. در ماه 2800 میلیارد یارانه می‌دهیم. الان 6 نفر 5000 میلیارد معوقه بانکی دارند. اگر ساختار اقتصادی را درست نکنیم، مشکل حل نمی‌شود. نقدینگی بسیار زیادی مشابه این هست که جمع نشده. به هدفمندی نباید نگاه سیاسی داشت. باید با قوت ادامه یابد.
برنامه ولایتی برای مهار تورم
علی‌اکبر ولایتی به عنوان آخرین کاندیدا در پاسخ به این سوال که برنامه عملیاتی دولت شما برای مهار گرانی و تورم چیست، گفت: راه کنترل تورم، این است که ما به قواعد اقتصادی پایبند باشیم و قاعده اقتصادی می‌گوید هرگاه نقدینگی در بازار زیاد شده و متناسب با آن کالا در کشور نداشتید یا تولید نکردید یا وارد نکردید، عملا عرضه و تقاضا با هم تعادل ندارد. یعنی میزان رها کردن پول در جامعه متناسب با تولید کالا و خدمات نباشد. برای اینکه تورم نداشته باشیم، باید فکرهای مختلفی بکنیم که یکی از آنها فکر عاجل است. یعنی دولت باید فورا تنظیم بازار کند.
کاندیداها نیز اینگونه به اظهارات ولایتی پاسخ دادند:
جلیلی: در آنچه تحت عنوان مالیات تورمی از آن یاد می‌شود، بیشترین رنجش را مردم می‌برند. باید دنبال راه‌حل‌های ساختاری در این بحث باشیم نه راه‌حل مقطعی. در بحث افزایش نقدینگی، اگر نقدینگی را بموقع به سمت تولید هدایت کنیم خیلی موثر است تااینکه این نقدینگی در بازارهای کاذب جولان بدهد. نقدینگی در ساختار اداری از مشکلات ماست. وقتی برای یک پروژه‌ای 4 برابر هزینه کنیم باز هم نقدینگی بالا رفته و تورم ایجاد می‌کند. تورم انتظاری هم از مسائلی است که شیوه خاص خودش را برای خنثی کردن می‌خواهد.
رضایی: 45 هزار تومان امروز 15 هزار تومان خرداد گذشته است و 30 هزار تومان آب رفته و مردم آسیب دیدند. تورم مانند اژدهای 5 سر بوده و علت اینکه با آن مقابله نشده این بوده که فقط با یک سر آن مبارزه شده. نخستین کار دولت بنده این خواهد بود که ثبات را در بازار ارز به وجود بیاورم.
غرضی: تا وقتی دولت‌ها درآمد و هزینه‌شان یکسان نشود تورم ادامه می‌یابد. امیدوارم قسمت مردم ایران دولتی باشد که بیشتر از درآمدش هزینه نکند.
عارف: تورم یک مشکل حل شده در دنیاست. بیش از 160 کشور دنیا تورم یک‌رقمی دارند ولی متاسفانه کشور ما از معدود کشورهای بالای تورم دورقمی است. در دولت اصلاحات دستاوردهای خوبی برای کنترل تورم به وسیله اصلاح ساختار و ثبات اقتصادی داشتیم.
روحانی: مهمترین مساله بازگرداندن آرامش و ثبات به بازار کالا و پول است که مردم دچار یک نگرانی دائمی هستند برای تامین کالای روزمره‌شان که نمی‌دانند قیمت فردا با امروز چقدر متفاوت است.
حدادعادل: تورم باعث می‌شود ثروتمندان غنی‌تر و فقرا ضعیف‌تر شوند. حل مشکل تورم با تصحیح سیاست‌های دولت امکانپذیر است.
در ادامه ولایتی به توضیح انتهایی خود درباره این سوال پرداخت: ما باید یک تنفس 6 ماهه به تولیدکنندگان بدهیم. امروز کارخانه‌ها یا خوابیده یا کمتر از ظرفیت اسمی‌شان تولید می‌کنند. اینها دچار فشار مالیات و اقساط بانک و دیرکرد اقساط هستند. باید به این صنعتگر فرصت داد تا تورم مهار شود. مقدار زیادی دارو در گمرک به خاطر اختلاف قیمت ارز هست، باید دستور دهیم کالاها ترخیص شوند. در بخش دوم از کاندیداها سوالات کوتاهی پرسیده شد. برخی کاندیداها نسبت به نحوه اجرای مناظره‌ها انتقاد داشتند. ابتدا سوالاتی تخصصی از کاندیداها پرسیده شد که آنها نظرات خود را درباره آن موضوعات بیان کردند. مرحله دوم این بخش نیز نمایش عکس‌هایی مرتبط با موضوعات اقتصادی و اجتماعی بود که کاندیداها برداشت خود را از این عکس‌ها بیان می‌کردند.
كانديداها از اقتصاد چه گفتند؟