شنبه‌شب دوباره سینما‌تک تلویزیونی خودمان که برای جذب مخاطب از شیوه‌های بسیار استاندارد بومی استفاده می‌کند، در اقدامی تامل‌برانگیز فیلم «ارتفاع پست» حاتمی‌کیا را به نمایش درآورد. دیدن قهرمان‌های لبریز از خشونت حاتمی‌کیا این روزها به صورت غیرمنتظره‌ای حالمان را جا می‌آورد؛ خشونتی برون ریخته شده که ماحصل شرایط اجتماعی است و ناگهان قهرمان «ارتفاع پست» در سرای تنگ و تاریک وضعیت آشفته امروز فریاد عمیق و دلپذیر را سر می‌دهد که در عمق جان مخاطب رسوب می‌کند اما تفاوت این 2 قالب متفاوت خشونت بروز پیدا کرده در «آژانس شیشه‌ای» و «ارتفاع پست» به قدری دلنشین است که مخاطب را همراه می‌کند به همان میزان که نیروهای انگیزشی حاج‌کاظم برآمده از شرایط نابرابر اجتماعی شیرین است مطالبات قاسم به همان اندازه شیرین‌تر و شاید مطالبات اجتماعی قاسم در جهان تنگ و تاریک اجتماعی– اقتصادی امروز معنای عمیق‌تری پیدا می‌کند. قهرمان‌پروری معاصر
تاریخ سینمای ایران نشان می‌دهد قهرمان‌های معترض به شرایط تنگ و تاریک اجتماعی برای سینمای تهی از مخاطب و تک‌ساحتی سینمای ایران مخاطب به همراه خواهد داشت. اگر قهر و خشم اجتماعی فیلم «قیصر» و شیرمحمد «تنگسیر» یادآور اعتراض اجتماعی مربوط به عصر خودشان است، به همان اندازه قهر اجتماعی و خشم فروخورده قاسم و حاج‌کاظم الصاق شده به شرایط و زمانه مخاطب امروز است. هنوز حاج‌کاظم‌هایی هستند که در این چندین سال آرام و خاموش روی تخت‌هایشان از مرگ کام گرفتند، فریاد هم نزدند و زجر و رنج را با خودشان تقسیم کردند و کسی دلش به حال عباس‌های آژانس شور نزد؛ آنان که بی‌حرکت بودن را به جان خریدند بی‌آنکه حاج‌کاظمی پیدا شود از دل گرفتگی آنان دلش شور بزند. حاتمی‌کیا تا «ارتفاع پست» پا به پای مردم پیش می‌آید و بعد از «ارتفاع پست» از مردم و روزگار خویش جدا می‌افتد؛ همان بلایی که سر کیمیایی آمد. سازنده قیصر هم به همان بلایی دچار شد که حاتمی‌کیا دچارش شد. کیمیایی تا «گوزن‌ها» با زمانه خویش پیش آمد و بعد از «خط قرمز» تفکر و تعقل متجلی در ضدقهرمان‌های آثار کیمیایی فرم ایستایی به خود گرفت. اگر هم‌نسلان من، حاتمی‌کیا را عاشقانه می‌ستایند به خاطر این است که مفهوم عدالتخواهی و عدالت‌طلبی را با صورتی نیکو از او آموختند. نسبت مردم با ضدقهرمان‌های حاتمی‌کیا فاصله‌دار نیست. او هم به همان نسبت در تلاشی هنری که «ارتفاع پست » نام گرفت پشت ضدقهرمانش ایستاد و با مردم و جامعه معاصر خویش پیش آمد. اما در دوران کنونی گویی هیچ نیروی انگیزشی در ابراهیم نیست تا ضدقهرمانی پرورش دهد و دوباره فریاد از اعماق وجود برآورد و به شکلی دلپذیر در ساحت ضدقهرمانی همچون حاج‌کاظم و قاسم متجلی شود.
نگرش به توده‌ها تک‌ساحتی است
بازگردیم به همان نگرش حاتمی‌کیا به توده‌ها. توده‌ها در 2 اثر برجسته آژانس و ارتفاع پست در مقابل ضدقهرمان‌های حاتمی‌کیا ایستادگی می‌کنند. این بار مسافران آژانس سوار بر طیاره‌ای شدند تا ضدقهرمان فیلم را همراهی کنند اما هیچکدام از آنها تاب ایستادگی ندارند. در درام‌نویسی مرسوم آثاری که مبتنی بر حرکت ضدقهرمان است از دوران تولد سینمای موج نو، اصل این است که ضدقهرمان از تبار روشنی و آنان که در مقابلش می‌ایستد از تیره تاریکی هستند. تقریبا چنین نگرشی بار ایدئولوژیکی در خود مستتر دارد و همان نگرش اراده معطوف به قدرت تنها در وجود قاسم متجلی است در صورتی که نیچه به این موضوع اذعان دارد؛ ذات هر جانداری، اراده معطوف به قدرت است «داشتن و بیشتر داشتن را خواستن، رشد! این است خود حیات» و دیگران که در مقابل قاسم و حاج‌کاظم و حتی بانوی فیلم «گزارش یک جشن» می‌ایستند (غیر از نمایندگان قدرت) به نقصانی فهم و اراده ناقص دچارند. این نگرش در نهایت به شخصیت‌پردازی فیلم‌های برجسته حاتمی‌کیا لطمه می‌زند اما خشم و عدالتخواهی قاسم همه این تقصان را در زیر چتر خود می‌آورد و از دیده مخاطب پنهان نگه می‌داد. غیر از ضدقهرمان، مردم از دیدگاه حاتمی‌کیا افرادی مبتلا به روزمرگی هستند که زندگی هر قدر هم بر آنان تنگ آمده باشد بازهم با شرایط تطبیق پیدا می‌کنند، شاید اگر خشم ننه‌قاسم دنباله‌دار و نمایشی نبود، اگر برادران قاسم بزدل‌تر نبودند، ارتفاع پست بیشتر به دل می‌نشست. اما در فیلم ارتفاع پست من هنوز مسحور چشم جادوی این مفهومم! و اندر این ره می‌تراش و می‌خراش/ تا دم آخر دمی غافل مباش!
می‌خراشند و می‌تراشند؟
بخشی از دیالوگ‌های ارتفاع پست
نرگس (لیلا حاتمی)، (با لهجه آبادانی خوانده شود):
تو اَ قاسم چه می‌دونی؟
فکر کردی قاتله؟ قاچاقچیه؟ دزده؟ آدمکشه؟
اونم برا ای مملکت زحمت کشیده
تو که خوزستانی نیستی... جنگ که تموم شد رفتی سر خونه زندگیت
ولی او موقع تازه اول بدبختی ما بود
نه کار بود نه آب بود نه برق بود
ننه! چرا اَ دامادت حرف نمی‌زنی؟
چرا نمی‌گی که یه‌تنه خرجی هممونه می‌داد؟
فهمیدی با پسرات کاری ندارن خیالت راحت شد؟
مالک خوشحالی؟
مالک...! مهدی! راضی شدین؟
خو ای آقا شهادت می‌ده تو هم آزاد می‌شی
شما که قاسمِ می‌شناسین
بگین قاسم چند تا شغل عوض کرد
ننه! یادته وقتی شاهینِ زاییدم قاسم چه حال و روزی داشت
یه آمپول نبود که به ای بچه بزنه
اگه بود الان سالم بود
تو خیال کردی قاسم برا خوشگذرونی و عیاشی می‌خواد بره اونور آب؟
اونوقت که وقت خوشگذرونیش بود کنار جاده آب می‌فروخت
حمالی می‌کرد
به خدا ما چیز زیادی نخواستیم
می‌خوایم بریم یه جزیره که سرمون تو لاک خودمون باشه
کار باشه
امنیت باشه
آب باشه
چرا همتون خفه شدین خو؟
نترسین کسی با شما کاری نداره
فقط قاسمِ اعدام می‌کنن
شما همتون آزادین
خوش به حال غیرتتون.
خاطرم هست سال 1387 با گوهر خیراندیش (بازیگر ننه قاسم) گفت‌وگویی داشتم که در یکی از روزنامه‌های صبح تهران منتشر شد. او در این گفت‌وگو اذعان داشت هنوز در برخی نواحی جنوب مردم از امکانات رفاهی حداقلی برخوردار نیستند. این موضوع را به نقل از این بازیگر دوباره نوشتم تا به نامزدهای ریاست‌جمهوری باز هم یادآوری کنيم که واقعا همه ایران، تهران نیست به داد قاسم‌های خسته جنوبی برسید.