در بررسی فرهنگ و فلسفه شرق باستان هرگاه دایره تمدن چین را مورد ارزیابی قرار دهیم، نمی‌توانیم سخنی از «کنفوسیوس» بر زبان نیاوریم؛ ماجرای زندگی مردی مصمم که حتی از خانواده‌اش گذشت تا مردم کشورش را نجات دهد، البته آنقدر زنده نماند تا بداند چه دریایی از فرزانگی و خرد به تمدن چینی تزریق کرده است. آیا عدم سوءمدیریت در کشور چین و تعالی این کشور در عرصه‌های مختلف فرهنگی، اقتصادی و سیاسی با اتکا بر آرمان‌های کمونیستی محقق شده است؟ این سوال را با واژه خیر می‌توان پاسخ داد. در واقع فرهنگ کمونیستی چینی بر حکمت کنفوسیوسی بنا شده که کشور چین با داشتن جمعیتی میلیاردی چنین شرایط خوبی را تجربه می‌کند. 550 سال پیش از میلاد مسیح نوابغ چینی خط و تقویم را کشف کردند، قانون وضع کردند، ابزار پیشرفته آهنی ساختند و اشیای هنری برنزی عالی به وجود آوردند اما دنیای شگفت‌انگیز چین ناگهان در تاریکی فرورفت. در قرن ششم پیش از میلاد مسیح جامعه ملوک‌الطوایفی چین که نظم سیاسی و پایداری اجتماعی خود را تا آن زمان حفظ کرده بود شروع به از هم پاشیدن کرد. شمار زیادی از سران فئودال برای حکومت بر چین با هم رقابت می‌کردند و نتیجه این امر جنگ دائمی و هرج و مرجی بی‌وقفه در سراسر جامعه بود. در چنین هرج و مرج پرخشونتی کنفوسیوس به دنیا آمد. کنفوسیوس فرزند «شولیانگ هو» از جنگجویان چینی به شمار می‌رفت. شولیانگ هو مردی غول‌پیکر، بسیار بدقیافه ولی فوق‌العاده نیرومند بود و به دلیل دلاوری، فرمانداری روستای آرام «تسو» (Tsou) واقع در 560 کیلومتری پکن و نزدیک دریای زرد امروزی به وی اعطا شد. در تسو، شولیانگ هو از انقطاع نسلی رنج می‌برد. وی از 2 همسرش 9 دختر و یک پسر فلج داشت و آرزوی داشتن پسری سالم را داشت تا اینکه «یان چنگ‌تسای» 16 ساله را شولیانگ 70 ساله به عقد غیررسمی خود درآورد و چنگ‌تسای پسری سالم برای وی به دنیا آورد. نوزاد در بدو تولید بسیار زشت بود؛ بینی کج و پیشانی برآمده‌ای داشت و اسم او را «چیو» گذاشتند. به او چيو نام اجدادی پدرش کانگ را دادند و بدین ترتیب سال‌ها به «کنفوسه» معروف شد. 20 قرن بعد مبلغان دین مسیح نام او را به زبان لاتین برگردانند و در زبان لاتین کنفوسه به کنفوسیوس بدل شد؛ نامی که در سراسر جهان بر سر زبان‌ها افتاد. شولیانگ هو 3 سال پس از به دنیا آمدن کنفوسیوس مرد. خانواده شولیانگ هو با بی‌رحمی کنفوسیوس و مادرش را طرد کردند. حتی از حضور در مراسم تشییع جنازه منع شدند. پدر کنفوسه برای او و مادرش ثروتی باقی نگذاشت. کنفوسیوس پس از طرد شدن از جانب خانواده پدرش در خطر گرسنگی قرار گرفت و به شهر «چوفو» نقل مکان کردند. آنها به دنبال زندگی جدیدی بودند و دوران مشقت آنها آغاز شده بود. کنفوسیوس بدون هیچ پولی به شهر ثروتمند چوفو رسید. زندگی در چوفو دشوار و غذا کمیاب بود و مادرش با زحمت فراوان سعی می‌کرد در یک قطعه زمین کوچک محصول غذایی پرورش دهد. کنفوسیوس نیز مجبور بود با کسب درآمد به شیوه خودش به مادر کمک کند. احتمالا کار فیزیکی می‌کرد؛ جارو می‌زد، خانه را تمیز می‌کرد و از بازار غذا می‌آورد. با انجام این‌طور کارهای سخت با زندگی افراد دنیای اطرافش آشنا شد، با این حال کنجکاوی فراوانی برای یادگیری داشت. میل سیری‌ناپذیرش به دانش او را از دیگر کودکان متمایز می‌کرد، مادرش این میل شدید را دید و به پرورش آن پرداخت؛ محیطی برایش ایجاد کرد تا استعدادش شکوفا شود. مادر کنفوسیوس آرزوهای زیادی برای پسرش داشت. کنفوسیوس کودکی و نوجوانی آنچنان پرهیاهویی نداشت و در حالی که پسربچه‌های همسن و سال او هنرهای رزمی می‌آموختند، او با کشتی‌ها اسباب‌بازی گلی خود به بازی‌های پیچیده می‌پرداخت و در قلمرو تخیلات خود غوطه‌ور می‌شد. وقتی به نوجوانی رسید میلش به علم و دانش بالا گرفته بود و به طور خستگی‌ناپذیری به مطالعه دقیق آثار کلاسیک تمدن و شعر چین پرداخت. او اعتقاد داشت تنها وقتی در تابوتش ببندند روند یادگیری در او تمام خواهد شد. در اوج روزهای یادگیری و شکوفایی علم و خردش مادر عزیز خود را از دست داد. کنفوسه در غم از دست دادن انسانی که او را سخت دوست داشت بشدت محصور شده بود. کنفوسیوس می‌خواست طبق یک رسم قدیمی مسؤولیت دفن مادرش را در کنار شوهرش داشته باشد اما مادر هرگز محل دفن پدرش را به او نگفته بود. او تک و تنها و با آینده‌ای خالی از امید مواجه بود. پسر یتیمی که بدون هیچگونه ثروت و نفوذ خانوادگی چیزی نداشت. تنها مزیتش در زندگی هوش و استعداد سرشارش بود. با این حال آینده‌اش چندان روشن نبود تا اینکه سرنوشت به رویش لبخند زد. کنفوسیوس در پایتخت قلمرو «لو»، یکی از ایالات کوچک چین که در حال نبرد بودند زندگی می‌کرد. یکی از سرداران لو، کنفوسیوس را به نظارت انبارهای غلات منصوب کرد؛ اولین شغل کنفوسیوس شغل مهمی بود چون در چین باستان از غلات به عنوان پول استفاده می‌شد. کنفوسه در 19 سالگی ازدواج کرد. هویت همسرش به‌زعم تاریخ‌نویسان خبره مشخص نیست، تنها گفته می‌شود که آنها یک پسر و یک دختر داشتند. از همسرش اطلاع چندانی در دست نیست در واقع در یکی از افسانه‌ها آمده کنفوسه زنش را طلاق داده است. کنفوسه وظیفه‌شناس با کار سخت در انبار غله مخارج خانواده‌اش را درمی‌آورد اما رویایش رسیدن به منصب وزارت بود تا با رسیدن به چنین قدرتی به خونریزی در چین پایان دهد. کنفوسه به طور خستگی‌ناپذیری تاریخ و شعر کلاسیک را می‌خواند به این امید که با جست‌وجو در گذشته چین به کلید آینده دست یابد. سرانجام فکری اساسی ارائه داد، وقتی مردم تحصیلکرده باشند تفاوتی میان طبقات جامعه وجود نخواهد داشت. معنای زندگی برای کنفوسه در آموزش خلاصه می‌شد و او معقتد بود مردم با تعلیم پیشرفت می‌کنند. برای کنفوسه طبقه اجتماعی مهم نبود، او بین فقیر و غنی فرقی قائل نبود و اعتقاد داشت فرزندان عوام اگر خصوصیات خوب داشته باشند باید حکومت کنند. او مدرسه‌ای تاسیس کرد که از هر طبقه اجتماعی شاگرد می‌پذیرفت، از همین رو او را بزرگ‌ترین معلم تاریخ شرق آسیا می‌دانند. در مدرسه منحصر به فرد کنفوسه، دهقانان فقیر اما بسیار بااستعداد و فرزندان ثروتمندان چین یکسان قلمداد می‌شدند تا بدین ترتیب در آموزشگاهش عدالت و حقیقت معنا پیدا کند. او اصرار داشت شاگردانش مردانی برتر باشند و نجات و شرفشان در شخصیت آنان بود، نه در نجیب‌زادگی و اشرافیگری. کنفوسیوس از شاگردانش می‌خواست بلاغت مطلق و کنترل سرسختانه برخورد و تقوای بی‌خدشه داشته باشند. انسان برتر از خودش انتظارات زیادی دارد اما انتظارات انسان کوچک از دیگران بیشتر است. انسان برتر آرام و قانع است اما انسان کوچک سرا پا گله و شکایت است. شمار مردانش به مرور زمان بیشتر شد. فکر و ذکرش ماموریتش بود و به تدریج از خانواده‌اش دور و به شاگردانش نزدیک‌تر می‌شد. به نظر می‌رسید فاصله چندانی با رویایش ندارد؛ برای ایجاد تحولی واقعی در چین باید توجه حاکمان را به خود جلب می‌کرد؛ او به قدرت سیاسی نیاز داشت. هر سال کنفوسیوس به دنبال مناصب دولتی بود حاکمان او را غرق افتخار می‌کردند اما منصبی به وی پیشنهاد نمی‌کردند. وی مجبور شد فلسفه‌اش را به کار بندد، در همه آن سال‌های ناکامی و ناامیدی با پشتکاری عجیب استقامت کرد. در سال 501 قبل از میلاد مسیح او 50 ساله بود و به نظر نمی‌رسید که هرگز به قدرت دست یابد اما همه چیز تغییر کرد. «دینگ»، حاکم جوان لو به کنفوسه پیشنهاد کرد دست از تدریس بکشد و مشاور وی شود. کنفوسیوس غرق شادی شد و در نهایت دوک تینگ او را به سمت فرمانداری لو برگزید. سرانجام او این قدرت را یافت که به افکارش جامه عمل بپوشاند. برخی قوانین دیگر دوراندیشانه و نیک‌اندیشانه هستند مثل تامین غذای کودکان و سالمندان فقیر توسط دولت. کنفوسه ثابت کرد به عنوان یک مسؤول دولتی قرن‌ها از زمان خود جلوتر بوده است. پس از مدتی او در اثر توطئه خاندان سلطنتی کنار گذاشته شد و پس از این اقدام همراه شاگردانش به سرگردانی خودخواسته تن داد. کنفوسیوس بی‌هدف در چین می‌گشت به دنبال شاهزاده‌ای که بتواند به پایان درد و برقراری صلح در جهان کمک کند. در سال 507 قبل از میلاد مسیح، کنفوسیوس 44 ساله بود؛ سنی که در آن کمتر مردی حاضر است تن به زندگی سرگردانی دهد، وی طول و عرض شرق و چین را به دنبال حاکمی گشت که به شیوه حکمت سیاسی او قالبی اجرایی بخشد. در سال 479 قبل از میلاد کنفوسیوس پس از 30 سال سرگردانی (همانند پدرش) در سن 73 سالگی دار فانی را وداع گفت.