۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۰۹:۰۴

این آتش خاموش نخواهد شد

آزاده صالحی


فریدون حافظی بدون‌شک یکی از بزرگ‌ترین هنرمندان موسیقی معاصر ما‌ست. نوای تار و سه‌تار او تا سال‌ها زمزمه محبت شاگردانی شد که همواره پیرو روش و سیر و سلوک کاری و اخلاقی او بوده‌اند. او در سال 1301 در کرمانشاه به دنیا آمد و پس از فراگیری مبانی ابتدایی موسیقی، توانست در حیطه تار و سه‌تار مهارت کامل پیدا کند. او نخستین برنامه رادیویی خود را روز سه‌شنبه 23 آذرماه 1323 شروع و پس از آن با ارکستر استاد مهدی خالدی شروع به همکاری کرد و بعد از آن به برنامه «گل‌ها» رفت. او آهنگ‌های بسیاری ساخت که اکثر آنها از جمله قطعات شناخته شده موسیقی ایران به شمار می‌روند. خبر درگذشت او شامگاه 16 خردادماه در سن 91 سالگی، ضایعه‌ای دردناک بر پیکره موسیقی به شمار می‌رود. سال 1388 به ملاقات او رفتم. با خوشرویی مرا پذیرفت و ساعت‌ها به گفت‌وگو پرداختیم طوری که علاوه بر صحبت درباره کم و کیف موسیقی خاصه جایگاه موسیقی سنتی در دهه‌های گذشته و مقایسه آن در شرایط کنونی، بخش‌هایی از آرشیو شخصی خود که مشتمل بر عکس‌های یادگاری با هنرمندان پیشکسوت موسیقی و استادان این فن بود را نیز نشانم داد و حتی بعد از پایان گفت‌وگو با پنجه‌های طلایی و هنرمند خود تاری که ساخته یحیی‌خان، استاد و نوازنده تار ایران است را نواخت. حافظی اواخر عمر به دلیل بیماری، خانه‌نشین و منزوی شده بود. اگرچه هنرمندان و شاگردانش هرگز خانه او را خالی نگذاشتند و گاه و بیگاه به یاد استاد به خانه‌اش می‌رفتند. روحش شاد و یادش گرامی. بخش‌هایی از متن گفت‌وگوی روزنامه «وطن‌امروز» با این استاد پیشکسوت در پی می‌آید.
من در خانواده‌ای هنردوست به دنیا آمدم. بچه که بودم‌ صدای لالایی مادرم نخستین موسیقی‌ای بود که شنیدم. درست یادم هست یک آهنگ دشتی می‌خواند‌ با صدايی خوش. شاید به نظر برخی باور‌کردنی نباشد، ولی من 2 سال و نیمه بودنم را کاملا یادم هست. آن زمان سینمای ایران‌ صامت بود. ما می‌رفتیم به سینما و فیلم‌ها را می‌دیدیم. یک احمد‌خان نامی در سینمای «باربد» بود که آهنگ تمام فیلم‌ها را با دهانش می‌زد و ما که بچه بودیم، می‌خندیدیم. بعد می‌آمدیم خانه و با بچه‌ها کنسرت می‌دادم.
من ساز را به شکل گوشی می‌زدم و پیش از آن هرگز آموزشی نداشتم. آن زمان مرحوم آزاد همدانی، شاعر، مدیر مدرسه بود. گفتم: اجازه بدهید در ارکستر مدرسه ثبت‌نام کنم. او هم قبول کرد و مرا به خانباباخان خسروانی، کمانچه‌نواز نامی که معلم سرود مدرسه بود، معرفی کرد. خلاصه مرا امتحان کردند و دیدند خوب تار می‌زنم. از من پرسیدند چند وقت است آموزش می‌بینی و من جواب دادم فقط یک شب تار زدم که البته هیچکس باور نکرد و همه به من گفتند تو دروغ می‌گویی. کار بالا گرفت و شکایت به پدرم رسید تا اینکه او توانست اثبات کند من دارای استعداد ذاتی در این زمینه هستم یا به اصطلاح ژنی‌ام. شاید اگر در یک کشور دیگر به دنیا آمده بودم و تحت‌تاثیر موسیقی‌های مختلف قرار می‌گرفتم، امروز در نوع خود بهترین موسیقیدان می‌شدم. به هر حال، درویش‌خان خراباتی و من با همدیگر رفیق شدیم و گهگاهی با هم ساز می‌زدیم.
مرحوم داوود پیرنیا مسؤولیت یک برنامه هنری در رادیو را برعهده داشت. شعرهایی خوانده می‌شد از شاعران مطرح و خوب و ما هم تار می‌زدیم. پیرنیا یک‌بار هنرمندانی چون صبا، تجویدی، خالقی و... را به برنامه دعوت کرد. من هم حضور داشتم اما اصلا جرات نکردم به ساحت مقدس استاد یعنی ابوالحسن‌خان صبا توهین کنم، پس جلوی ایشان اصلا ساز نزدم. من به پیرنیا پیشنهاد کردم شما باید هنرمندان پیشکسوتی مانند صبا و دیگران را جمع کنید تا با هم به فعالیت موسیقی بپردازند. این امر منجر به تشکیل برنامه «گل‌ها» شد. من همیشه و همه جا گفته‌ام اگر زحمات داوود پیرنیا نبود برنامه «گل‌ها» هرگز شکل نمی‌گرفت.
بعد از انقلاب، هنرمندانی چون ظریف، لطفی یا طلایی و هم‌نسلان آنها روی کار آمدند و تک‌نوازی کردند. الحق هم کارشان خوب است اما در عین حال بی‌انصافی شد. ما یعنی قدیمی‌ترها را برای مدتی کنار گذاشتند و به عبارتی مورد بی‌اعتنایی واقع شدیم. البته بعد دوباره از ما دعوت کردند. الان هم ما در کنار این گود هستیم.
40 سال پیش شاگردی داشتم که یک روز به من پیشنهاد کرد هرچه را ‌ درس می‌دهی، بنویس. 5 سال طول کشید تا تمام مواردی که تدریس می‌کردم را بنويسم. وقتی تمام شد او چرکنویس مرا یادگاری برای خودش برداشت. من هم آن را پاکنویس کردم و به فکر چاپ آنها افتادم. سال 1370 قطعاتی را در دستگاه شور نوشتم و نوارش را هم خودم اجرا کردم. این کتاب می‌تواند برای کسانی که سال اول و دوم رشته موسیقی را می‌گذرانند مفید باشد. حالا بعد از 18-17 سال این کتاب چاپ شده و همه می‌توانند از آن استفاده کنند.
ارسال نظر
captcha
پربیننده