آزاده صالحیمجموعه تلویزیونی «هوش سیاه- 2» به کارگردانی مسعود آب‌پرور از روز
28 اردیبهشت‌ماه هر شب از شبکه 3 سیما پخش می‌شود. در این سریال بازیگرانی چون حسین یاری، کیکاووس یاکیده، کیهان ملکی، حميد ابراهيمي، امير دلاوري، سپهر گودرزي، پرويز سيرتي، کاظم هژیرآزاد، سودابه بیضایی و... به ایفای نقش پرداخته‌اند. آب‌پرور در عرصه سینما ساخت فیلم‌هایی چون «قتل آنلاین» و «ساعت 25» را در کارنامه خود ثبت کرده است. با او درباره مجموعه تلویزیونی
«هوش سیاه-2» به گفت‌وگو نشسته‌ایم.
بخش‌های اعظم سریال «هوش سیاه-2» در مکانی به نام ندامتگاه مرکزی می‌گذرد که به نظر من جذاب‌ترین قسمت‌های سریال را تشکیل داده است، این در حالی است که ندامتگاه مرکزی به هیچ‌وجه وجود خارجی نداشته و تنها زاییده تخیل شما بوده است. چرا نخواستید در این باره از یک مکان حقیقی مثل زندان قزل‌حصار یا اوین استفاده کنید؟
ما سعی کردیم در سری جدید این مجموعه به تبع «هوش سیاه-1»به شکل متفاوت‌تری عمل کنیم. همان طور که می‌دانید ما در این سریال چهره دیگری از پلیس ارائه داده‌ایم بدون آنکه نظری به کلانتری‌ها یا دفاتر پلیس که در سطح جامعه وجود دارند، داشته باشیم. در واقع «هوش سیاه- 2» قواعد خاص خود را دارد. طبعا زندانی هم که به فراخور فضای سریال ساخته‌ایم زندانی مختص خود این کار است و می‌شود گفت یک زندان هوش سیاهی است. می‌شود گفت در این سریال خیلی واقعگرایانه عمل کرده‌ایم و چهره‌ای از پلیس ترسیم کرده‌ایم که تکنیکال و هوشمند است.
نکته‌ای که درباره سریال شما به چشم می‌خورد، صرفنظر از مواردی که به آن اشاره کردید به کار بردن اصطلاحات فنی و رایانه‌ای از سوی کامران و همین‌طور پلیس است. وجود و بازگو کردن چنین اطلاعاتی در قالب یک سریال برای آن دسته از مخاطبانی که به این مسائل اشراف ندارند ممکن بود به افت مخاطب منجر شود. این مساله شما را نگران نکرد؟
نه، به نظرم جای نگرانی نداشت به خاطر اینکه پخش سری اول «هوش سیاه-1» فرصت خوبی بود تا چنین مواردی را نزد مخاطب محک بزنیم و بازخوردهای آن را مورد ارزیابی قرار دهیم. نتیجه‌ای که از این بازخوردها به دست آوردیم ما را به ساخت سری دوم «هوش سیاه» ترغیب کرد تا همین محتوا را در این سریال نیز ادامه دهیم.
به نظر شما چرا با وجود اینکه سابقه‌ای نسبتا طولانی در ساخت آثار (چه در قالب فیلم و چه در قالب سریال)در ژانر پلیسی داریم هنوز وقتی یک سریال یا فیلم پلیسی معمایی خارجی می‌بینیم به نظرمان واقعی‌تر می‌آید؟ یعنی اگر بخواهیم تولیدات داخلی خود را در این باره با خارجی‌ها در یک کفه ترازو قرار دهیم باز هم می‌بینیم فیلم‌ها و سریال‌های آنها به لحاظ محتوا و پرداخت مطلوب باورپذیرترند و حتی گاه تاثیر عمیقی روی مخاطب می‌گذارند.
من با شما در این باره هم‌عقیده نیستم زیرا تصور می‌کنم ما تمام تولیدات کشورهای دیگر را در ژانر پلیسی ندیده‌ایم و نمی‌توانیم قضاوت کلی درباره آنها ارائه دهیم. آثاری که شما از آنها به عنوان کارهای کیفی و قابل قبول اشاره می‌کنید تنها بخشی از این تولیدات هستند. پس ما چون همه آثار آنها را نمی‌بینیم فکر می‌کنیم همه کارهایی که فیلمسازان کشورهای دیگر می‌سازند استاندارد و کامل است. حالا بماند که این نگاه مرغ همسایه غاز است همیشه در ما بوده است و این تصور که هرچه از آن سوی آب‌ها عرضه شود بهتر از آن چیزی است که خودمان داریم می‌سازیم هميشه در ما ايراني‌ها وجود داشته است. در عین حال فراموش نکنیم در بخش داخلی، عمده تلاش فیلمسازان، مصروف بومی‌سازی می‌شود. به هر حال ژانر پلیسی در همه کشورها ناچار است نگاهی به سمت جامعه داخل خود آن کشور داشته باشد. کشورهای غربی و فرهنگ جاری در جوامع آنها، سال‌هاست شکلی تثبیت شده دارند اما جامعه رو به رشد ما روز به روز شاهد تغییرات زیادی است و به همین واسطه مناسبات بین افراد، جامعه و نهادهای اجتماعی هر روز چهره تازه‌ای به خود می‌گیرد که این تغییر رویکرد در نگاه فیلمسازان، خاصه فیلمسازان ژانر پلیسی و جنایی تاثیرگذار است. اگر شما به فیلم‌ها و سریال‌های پلیسی 2 دهه اخیر ایرانی نگاه کنید، می‌بینید چقدر سطح کیفی و نوع روابط اجتماعی در آنها متفاوت است.
خود شما با توجه به اینکه ژانر پلیسی را هم در قالب سینما تجربه کرده‌اید و هم در قالب تلویزیون، فکر می‌کنید در حال حاضر این ژانر در کدام‌یک از این 2 مدیوم می‌تواند با موفقیت بیشتری هم از منظر ساخت و هم از نظر مخاطب مواجه شود؟
برای من به شخصه هیچگاه هیچ فعالیتی در سینما و تلویزیون فرقی نکرده است. به نظرم مساله این است که برای ساخت آثار پلیسی چه در سینما و چه در تلویزیون قواعدی وجود دارد، اگر این قواعد درست به کار گرفته شوند طبعا می‌توانند تاثیر بسزایی روی مخاطب داشته باشند. در عین حال، قاضی نهایی در هر اثر هنری مردم هستند. به عنوان مثال وقتی
«هوش سیاه-2» ساخته شد همه حرف من این بود که حداقل تا 8 قسمت از این سریال پخش نشود مخاطبان نمی‌توانند نقد و نظرهای صحیحی نسبت به آن ارائه دهند.
آیا سریال‌هایی که در حال حاضر در ژانرهای مختلف ساخته می‌شود توان مقابله با هجمه گسترده سریال‌های ماهواره را دارد؟
ببینید، سریال‌های ماهواره از چند جهت در وضع فعلی مورد توجه مخاطبان قرار گرفته است، اول از نظر موضوعی و بعد هم از منظر کمی. همان‌طور که می‌دانید تعداد سریال‌های ماهواره‌ای در سال‌های اخیر رو به افزایش گذاشته است. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، خط قرمز‌هایی در جامعه و رسانه به وجود آمد که شبکه‌های ماهواره‌ای با عبور کردن از این خطوط قرمز توانستند جای خالی‌های موجود در رسانه‌های خودمان را پر کنند. مسائل اخلاقی و ورود به ارتباطات جنسی و پرداختن به روابط نامشروع زنان و مردان در یک جامعه از ویژگی این سریال‌هاست.
به نظر شما چه موانعی بر سر راه سریال‌سازی در شرایط کنونی است؟
ببینید، من معتقدم ساخت سریال و همین‌طور به معرض تماشا گذاشتن آن مانند پکیج کاملی است که از فکر و ایده شروع می‌شود و به مدد موضوع و محتوا گسترش می‌یابد و بعد از پخش و بازخورد از سوی مخاطبان، تبدیل به چرخه‌ای کامل می‌شود. هر زمان هر کدام از مراحل این چرخه دچار مشکل شود فیلمساز از هدف غایی و نهایی خود بازمی‌ماند.
در حال حاضر ما به طور مشخص در کدام بخش این چرخه دچار نقص هستیم؟
پاسخ این سوال به عوامل زیادی بستگی دارد؛ درباره مجموعه تلویزیونی «هوش سیاه-2» اگر بخواهم بگویم، می‌توانم به این نکته اشاره کنم که ما به دلیل مساله بی‌پولی و کمبود بودجه در سال گذشته دچار مشکلاتی در حوزه تولید بوده‌ایم. امروز هم که این سریال در حال پخش است همچنان از نبود تبلیغات مناسب روی آن رنج می‌بریم، در حالی که ساخت چنین سریالی با داشتن جلوه‌های ویژه فراوان کاری زمانبر و پرزحمت بوده است.
من به عنوان مخاطب این سریال نقدهای کوچکی به آن دارم. یک نمونه آن دستگیری کامران و تحویل او به سازمان اطلاعات است. به نظر شما اینکه مجرم خطرناکی چون او توسط یک مامور وزارت اطلاعات تحویل گرفته شود دور از ذهن نیست؟
من این نقد را نمی‌پذیرم و از شما می‌پرسم مگر تا به حال چند مجرم را دیده‌اید که توسط تعدادی مامور وزارت اطلاعات جابه‌جا شوند؟! این بخش از سریال منطقی و حساب شده بوده اما به نظر من تنها اشکالی که وجود دارد این است که رئیس زندان از وزارت اطلاعات استعلام نگرفته و به نوعی فریب کارهای کامران را می‌خورد و این مساله موجب می‌شود او با نقشه‌ای که ریخته از زندان بگریزد. البته ناگفته نماند ما در این سریال چهره‌ای متفاوت از یک رئیس زندان نشان داده‌ایم. در طول سریال ما با رئیسی مواجه می‌شویم که کرامت انسانی را سرلوحه کار خود در زندان قرار داده و با زندانیان نه مثل یک مجرم که مانند یک انسان رفتار می‌کند کمااینکه او در میانه سریال با «سیروان» رفتار دوستانه و محترمانه‌ای دارد و با او مثل یک رفیق ارتباط برقرار می‌کند یا با وجود آنکه می‌داند «کامران» یک مجرم فرصت‌طلب است اما به دلیل داشتن نیت پاک، رایانه در اختیار او قرار می‌دهد.
بعد از اینکه سریال هوش سیاه را ساختید چند سالی طول کشید تا سری دوم این سریال را ساختید. در این وقفه و برهه زمانی سعی کردید برای ساخت سری متفاوت این مجموعه روی چه نکته‌ای متمرکز شوید؟
من شخصا آدم تجربه‌گرایی هستم و همیشه و در هر زمانی مشغول فراگیری‌ام. در وقفه‌ای که برای ساخت این سریال پیش آمد فیلم‌های زیادی دیدم که طبعا تاثیرات زیادی روی من گذاشته است. صرفنظر از اینها طی این مدت مشغول ساخت سری جدید «عملیات 125» بوده‌ام.
تغییر ذائقه مخاطبان، خاصه مخاطبان تلویزیونی همیشه یکی از نگرانی‌های سریال‌سازان بوده است. درباره شما چطور؟ منظورم این است که هنگام ساخت «هوش سیاه-2» نسبت به اینکه این سریال چقدر می‌تواند در مخاطب تاثیر بگذارد و به اصطلاح بگیرد یا نه، نگران نبودید؟
نگرانی که شما به آن اشاره می‌کنید همیشه وجود داشته است. دلیلش هم این است که جامعه ما در حال حاضر بشدت واقعگرا شده و فانتزی‌هایش به همان میزان کاهش یافته است. با این حال من هنگام ساخت سریال «هوش سیاه-2» همه تلاش خود را به کار بسته‌ام و از نتیجه کار به عنوان یک کارگردان راضی‌ام اما در عین حال باید این نکته را گوشزد کنم که من مستندساز نیستم، سلیقه‌سازم.
وقت ساخت سریال «هوش سیاه- 2» نگاهتان بیشتر معطوف کدام سریال خارجی بود و بیشتر سعی کردید از کدام‌یک از این آثار غیروطنی الگوبرداری کنید؟
هنگام ساخت «هوش سیاه-2» بیشتر به سریال «24» نظر داشتم و تحت‌تاثیر ساختار این سریال بودم. در عین حال تصور می‌کنم درحال حاضر نمی‌توانم داور منصفی برای نقد سریال خود باشم. معتقدم باید 2 سال از ساخت و پخش این سریال بگذرد تا بتوانم درباره‌اش داوری منصفانه‌ای ارائه دهم اما در حال حاضر نمی‌توانم این کار را انجام دهم چون پخش آن به اتمام نرسیده و هنوز دارد مثل قطعات پازل کنار هم چیده می‌شود. با این حال امید دارم مخاطبان تلویزیونی بتوانند با سریال «هوش سیاه-2» ارتباط برقرار کنند و از تماشای این سریال لذت ببرند.