در آرزوی مجسمه 4کیلویی!

وقتی در سال 1929 اولین دوره اسکار با حضور 270 میهمان در هتل «روزولت» هالیوود برگزار شد، کمتر کسی پیش‌بینی می‌کرد این مجسمه کوچک روزی به یکی از سمبل‌های جهانی سینما بدل شود اما حالا نتایج اسکار بسیار در سرنوشت و جایگاه فیلم ها و سینماگران گیرنده جایزه و حتی آنها که نامزد دریافت جایزه شده‌اند، موثر است. امسال نیز روز یکشنبه 22 فوریه برابر با 4 اسفند، در سالن «کداک تیه‌تر» شهر لس‌آنجلس، اسکار هشتادمین سالگرد تولدش را در حالی جشن خواهد گرفت که سینمای ایران طبق روال پیشین هیچ نماینده‌ای در این ضیافت بزرگ ندارد. به عقیده بسیاری از صاحبنظران، یکی از عواملی که سینمای ایران نمی‌تواند در اسکار موفقیتی کسب کند، در کنار عوامل و ضعف‌های تکنیکی، عدم اکران فیلم ها در آمریکا و به‌تبع آن عدم نگاه مثبت رسانه‌ها و منتقدان طراز اول آمریکا به فیلم‌های ایرانی است. چرا که تجربه ثابت کرده این مسئله یکی از شاخصه‌هایی است که بر اساس آن می‌توان موفقیت یا عدم موفقیت فیلم‌ها را در اسکار پیش‌بینی کرد. با این حال در صورتی که اهالی سینما در کشورمان همه ساله بیش از چندین ماه وقت خود را صرف انتخاب نماینده خود در این فستیوال می‌کنند، تنها یک بار و در اسکار 1999 کشورمان به توفیق دست یافته است. سینمای ایران برای اولین‌بار سال‌ها پیش و در سال 1356 فیلم «دایره مینا»، پنجمين ساخته‌ «داریوش مهرجویی» را به اسكار معرفی كرد، اما برخلاف تصوراتی که سران سینمای وقت از این فیلمساز داشتند، توفیقی برای سینمای ایران حاصل نشد. یک سال پس از آن، از میان آثار سینماگران ایرانی‌الاصل، هیچ فیلمی از دید هیات انتخاب، لایق اسکار دیده نشد تا اینکه فیلم سینمایی «باد صبا» ساخته «آلبر لاموریس» به عنوان نماینده ایران در سال 57 راهی آكادمی اسكار شد. بعد از این و در حالی که جشن اسکار مصادف شده بود با پیروزی انقلاب اسلامی، سینمای ایران تا 16 سال نماینده‌ای به اسكار معرفی نكرد تا اینکه «زیر درختان زیتون» ساخته «عباس كیارستمی» سومین حضور ایران در اسکار را در سال 1373 رقم زد، اما بازهم پیش از رسیدن به مرحله نهایی رقابت فیلم‌های خارجی‌زبان، از حضور در مرحله نهایی بازماند. «بادکنک سفید» در سال 1374 اولین حضور «جعفر پناهی» و چهارمین حضور ایران در این فستیوال بین‌المللی را رقم زد و باز طبق معمول چهارمین ناکامی کشورمان در این ضیافت را. سینمای ایران در سال 75 هیچ فیلمی را به اسکار معرفی نکرد تا اینکه فیلم پرسر و صدای «گبه» ساخته «محسن مخملباف» در ششمین سال از دهه 70 راهی اسکار شد و باز حکایت تکراری ناکامی برای ایران را به ارمغان آورد. اما اوج موفقیت ایران در این جشن جهانی که هنوز هم سینماگران ما به آن فخر می‌فروشند سال 77 بود؛ سالی که فیلم «بچه‌های آسمان» اثر تحسین‌برانگیز «مجید مجیدی» به اسکار رفت و برای اولین‌بار نامزدی بهترین فیلم خارجی‌زبان را برای کشورمان به ارمغان آورد. تجربه موفق حضور مجیدی در اسکار و شاید اتکا به نامی که او برای خود در این مراسم دست و پا کرده بود، هیات انتخاب ایران را مجاب کرد تا دومین حضور پیاپی مجیدی را با «رنگ خدا» رقم بزنند، اما این بار آنچه انتظارش می‌رفت اتفاق نیفتاد و «رنگ خدا» به جمع نامزدها راه نیافت. «زمانی برای مستی اسب‌ها» که نوید ورود یک کارگردان تازه‌نفس را می‌داد، در سال 79 به عنوان نماینده کشورمان به اسکار معرفی شد تا «بهمن قبادی» جوان هم برای یک بار این ناکامی‌ها را تجربه کند. فیلم «باران» که پنجمین اثر مجیدی بود، در حالی در سال 80 به عنوان نماینده ایران به اسکار رفت که حتی روی کاغذ هم کسی موفقیتی برای آن نمی‌دید، با این حال به صلاحدید هیات انتخاب، این فیلم هم به اسکار معرفی شد و باز سرخورده بازگشت. اما «رسول صدرعاملی» که خود چندین دوره حضور در هیات انتخاب اسکار ایران را تجربه کرده، در سال 81 خودش به این ضیافت رفت تا از نزدیک شاهد این ناکامی‌ها باشد. «من ترانه 15 سال دارم» اولین قسمت از سه گانه دخترانه او در این سال به عنوان نماینده ایران به اسکار فرستاده شد، اما این فیلم هم پیش از رسیدن به مرحله نهایی از رقابت بازماند. سال‌ 82 را بسیاری سال موفقیت سینمای ایران دانستند، چرا که «پرویز شهبازی»، «نفس عمیق» را ساخته بود؛ فیلمی که تحسین بسیاری از مردم و منتقدان را برانگیخت. این فیلم از بین چندین کاندیدای دیگر از سینمای ایران به اسکار 2004 معرفی شد و همانطور که انتظار می‌رفت باز از رقابت بازماند. «بهمن قبادی» که حالا دیگر به عنوان یک کارگردان جهانی شناخته می‌شد با فیلم جدیدش «لاك‌پشت‌ها هم پرواز می‌كنند» در سال 83 به اسکار معرفی شد، ولی این بار هم امید ایران را از دومین موفقیت جهانی ناامید کرد. بعد از این و در سال 84 در حالی «خیلی دور، خیلی نزدیك» ساخته «رضا میركریمی» به اسکار رفت که رقبای زیادی برای رسیدن به این مرحله با این فیلم رقابت کردند، با این حال و حسب صلاحدید هیات داوران این فیلم به عنوان دوازدهمین نماینده ایران به اسکار هفتاد و هفتم معرفی شد، ولی سران تصمیم‌گیرنده اسکار برای یازدهمین بار نماینده کشورمان را از فهرست نامزدهای بهترین‌های خارجی‌زبان خط زدند تا دوباره ایران از کورس رقابت اسکار جا بماند. «كافه ترانزیت» که در جشنواره فجر نامزد دريافت جايزه و برنده دو سيمرغ بلورين شده بود و تحسین داوران جشنواره‌های مختلفی چون تورنتو، نيويورك، شيكاگو، تسالونيكي و ريودوژانيرو را نیز برانگیخته بود در سال 85 رخنه امیدی برای حضور کشورمان در اسکار محسوب می‌شد، اما در حالی که همگان تا آخرین لحظه این فیلم را تداعی کننده خاطره خوب «بچه‌های آسمان» دانستند از رسیدن به مرحله رقابتی بازماند. این فیلم در حالی به اسکار معرفی شد که فیلم‌های «چهارشنبه‌سوري»، «به آهستگي» و «يك بوس كوچولو» گزينه‌هاي ديگري بودند كه هيأت انتخاب متشکل از سيروس الوند، محمدرضا سكوت، امير اسفندياري، رضا درستكار، رويا تيموريان، مجيد مجيدي و مرتضي شايسته با تمركز روي «چهارشنبه‌سوري» و «كافه ترانزيت» با توجه به شاخصه‌های جهانی از جمله اکران‌های بین‌المللی که داشت، سرانجام دومي را شايسته معرفی به اسکار دانستند. در همین سال بهمن قبادی، کارگردان ایرانی فیلم «نیوه‌مانگ» به عنوان نماینده عراق به اسکار2007 معرفی شد، اما ظاهرا عدم توفیق ایران به ملیت کارگردان‌های فیلم‌ها بیشتر ربط داشت تا خود فیلم. از سال 86 به تعداد نفرات هیات انتخاب نماینده ایران در اسکار افزوده شد تا سلیقه‌های بیشتری در این انتخاب دخیل باشند. در این سال از بین فیلم‌های «تقاطع»، «پاداش سكوت»، «جايي در دوردست»، «خون بازي»، «زمستان است»، «شب بخير فرمانده»، «وقتي همه خواب بودند» و «میم مثل مادر» در حالی این آخری راهی اسکار شد که تا آخرین لحظات حدس و گمان‌ها «زمستان است» و «خون بازی» را شانس اصلی حضور در اسکار می‌دانستند، اما همه اینها همزمان شد با سفر ابدی مرحوم «رسول ملاقلی‌پور» و انتخاب فیلمش به عنوان نماینده ایران. این فیلم به انتخاب تنی چند از اهالی سینما از جمله امير اسفندياري، محمد بزرگ‌نيا، كمال تبريزي، مجتبي راعي، محمدرضا سكوت، عليرضا شجاع‌نوري، رسول صدرعاملي، تقي علي قلي‌زاده و اكبر نبوي به اسکار معرفی شد اما طبق همان زمزمه‌هایی که به گوش می‌رسید، این انتخاب ثمری نداشت جز تسلای قلب خانواده مرحوم ملاقلی‌پور و شاید به همین خاطر هم باز ریسمان عدم موفقیت‌های ایران همچنان پیوسته ماند. البته در این سال فیلم‌های برجسته‌ای چون «سنتوری»، «نیوه مانگ»، «آفساید» و «باد ما را خواهد برد» نیز می‌توانستند نماینده خوبی برای ایران باشند، اما به دلیل عدم دریافت مجوز اکران از حضور در رقابت‌های اسکار محروم شدند. اما یکی از بحث‌برانگیزترین سال‌های سینمای ایران در انتخاب اسکار، امسال بود. در این سال هیات انتخاب متشکل از امير اسفندياري، محمد بزرگ‌نيا، فرهاد توحيدي، عزيز الله حاجي مشهدي، محمد داوودي، محمد سرير، عليرضا شجاع‌نوري، رسول صدرعاملي و فاطمه معتمدآريا در حالی به مشورت درباره انتخاب نماینده ایران در اسکار نشستند که مسؤولان و رسانه‌ها کم کم داشتند نگران می‌شدند که مبادا نماینده ایران دیر به اسکار معرفی شود و از قافله عقب بماند. نماینده ایران بموقع معرفی شد اما باز هم خبری از موفقیت نبود. در این سال «اتوبوس شب»، «آواز گنجشك‌ها»، «به همين سادگي» و «فرش ايراني» ساخته 15 كارگردان برجسته كشور نامزدهاي اصلي هيات انتخاب فيلم ايراني اسكار شدند و در این میان «آواز گنجشک‌ها» که انصافا از فیلم‌های دیگر نیز موفق‌تر می‌نمایاند، به اسکار 2009 معرفی و از فهرست برگزیدگان برای حضور در مراسم اسکار خارج شد و بدین ترتیب مراسم اسکار امسال هم در حالی به پایان می‌رسد که خبری از هیچ شخصیت ایرانی در آن نیست و باز باید منتظر ماند... شاید وقتی دیگر!