۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۱۷:۴۲

مرور «سنجاقک» به بهانه پخش از شبکه نمایش

پر از عیب اما دوست‌داشتنی
علیرضا پورصباغ



«تام شادياک» فیلمسازی است که تمایل دارد در ژانر کمدی فیلم بسازد و درام‌های جدی در کارنامه او کمتر دیده می‌شود. «سنجاقک» (Dragonfly) یکی از فیلم‌های جدی و به زعم واژه‌ای که در مقطعی خاص توسط مدیران فرهنگی به یک مدواژه‌ـ ژانر تبدیل شد، معناگرا نام گرفت. البته لفظ ماورایی و اطلاق چنین نسبتی به این دسته از فیلم‌ها به اعتقاد نگارنده صورت بهتری دارد. «سنجاقک» روایتی ساده و روان از موضوع حیات آن جهانی و زندگی اخروی است و موضوعی که در درامش مطرح می‌کند به مخرج مشترک ادیان ابراهیمی درباره مرگ و ناظر بودن روح بر رویدادهای این جهانی بازمی‌گردد. کلیت درام در نیمه نخست دائما در حال استدلال آوردن است تا شک و ظن قهرمانش را (همراه با مخاطب) به یقین بدل کند. در واقع تمرکز درام بر ماورانمایی نیست بلکه با استدلال‌هایی که در نیمه نخست فیلم ارائه می‌شود تمام سعی فیلم اثبات وجود ناظر بودن روح پس از مرگ است و نتیجه‌گیری انتهایی مبنی بر جست‌وجو و کنکاش قهرمان فیلم برای یافتن ردی از همسرش، منجر به یافتن حقیقت در قالب کودکی می‌شود که در آخرین لحظات مرگ همسرش به دنیا آمده است. فیلم با استفاده از شخصیت‌های کودک و با اتکا به معصومیت آنان به جنبه‌های عاطفی درام و تردیدهای مخاطبی که با «جو دارو» (شخصیت اصلی داستان) همراه شده دامن می‌زند. سنجاقک با روایتی کاملا ساده طرح مساله می‌کند و به دام ماورانمایی جادو شده غیر‌واقعی نمی‌افتد و با همه عیوبش به فیلمی کالت و ماندگار بدل می‌شود. روایت این فیلم درباره پزشکی به نام «جو دارو» است که همسرش «امیلی» را در یک تصادف در آمریکای‌جنوبی از دست می‌دهد. امیلی از اعضای صلیب سرخ است که به مناطق دورافتاده اعزام شده تا فعالیت حقوق بشری خود را به سرانجام برساند. امیلی در حالی به این ماموریت می‌رود که باردار است و طبق داده‌های فیلم 3ـ2 ماه بیشتر به فارغ شدنش باقی نمانده است. متاسفانه منطق این قصه با همین پیش فرض غلط که به پایان‌بندی فیلم منجر می‌شود کاملا لنگ می‌زند. هیچ ارگان حقوق بشری زنان باردار را به مناطق خطرناکی که در آن جنگ و خشونت‌طلبی امری طبیعی و نهادینه شده است، نمی‌فرستد. اتفاقا در فیلم به این موضوع اشاره می‌شود که جو با رفتن امیلی موافقتی ندارد اما امیلی سلامت خود را به خطر می‌اندازد تا به آمریکای‌جنوبی برود. این هم از همان اغراق‌های آرمانی حقوق بشری است که به کلیت اثر صدمه جدی وارد کرده است. مرگ، امیلی را در همان حادثه تصادف مورد اشاره در فیلم در آغوش می‌گیرد. جو نیز سعی می‌کند با غم مرگ توأم با مفقود شدن همسرش کنار بیاید و بر اساس وصیت همسرش کوشش پزشکی خود را درباره معالجه کودکان سرطانی به کار گیرد. چندی نمی‌گذرد که جو در مواجهه با این کودکان به اشاره‌هایی از وجود همسرش برخورد می‌کند. کودکانی بازگشته از کما که نشانه حیات را برای لحظاتی از دست داده‌اند، جو را به مکانی ناشناخته رهنمون می‌کنند که این مکان برای «دارو» کاملا ناشناخته است. در نهایت این نشانه‌ها او را به منطقه‌ای دورافتاده در کشور ونزوئلا رهنمون می‌کند و در پایان متوجه می‌شود قبل از مرگ، امیلی فارغ شده و کودکش هم اکنون زنده است و بومی‌های آن منطقه از این کودک مراقبت می‌کنند. فيلم در قسمتي اشاره کوچکي به ديدن ارواح از طريق پرندگان هم دارد؛ دقيقا در همان صحنه‌اي که روح همسر دکتر وارد خانه شده و طوطي مي‌گويد به خانه خوش آمديد. (همان طوري که در سکانس‌هاي قبل از اين صحنه بيان شده بود طوطي فقط زمان ورود همسر مرحوم شده دکتر اين جمله را به زبان مي‌آورد.) آن‌چیزی که در فیلم «سنجاقک» آزار‌دهنده است این است که پیچیدگی ماورایی فیلم با ترکیب تریلروار اثر آمیختگی چندانی ندارد و متاسفانه به دلیل عدم تسلط کارگردان به ژانر، لحظاتی که قرار است دلهره‌آور و ترسناک باشد مثل بیدار شدن بچه‌ها از خواب و کما در بیمارستان، داشتن یک پیام از همسر مرده، سنجاقکی که برابر پنجره پر می‌زند و نماد‌های عجیب و غریب بچه‌ها در همه‌جا، بیشتر از آنکه تعلیق‌آفرین باشد گیج‌کننده و ناپیوسته است. فیلم سینمایی «سنجاقک» با عنوان اصلی (Dragonfly) ششمین ساخته تام شادیاک به شمار می‌رود که فعالیت خود در زمینه فیلمسازی را از تلویزیون در سال ۱۹۹۱ آغاز کرده است. شادیاک تاکنون 9 فیلم سینمایی و یک فیلم تلویزیونی را کارگردانی کرده و از سابقه تهیه‌کنندگی و فیلمنامه‌نویسی برخوردار است و اتفاقا تهیه این فیلم را خودش بر عهده داشته است. این فیلم محصول مشترک کشورهای آلمان و آمریکا در سال ۲۰۰۲ محسوب می‌شود.
ارسال نظر
captcha
پربیننده