۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۰۲:۱۲
نگاهی به کتاب «فیض‌بوک» تازه‌ترین اثر ناصر فیض

خنده می‌بینی ولی...

آزاده صالحی
ناصر فیض یکی از طنزپردازان معاصر است که کتاب‌هایش بویژه 2 اثر اخیر او یعنی «املت دسته‌دار» و «فیض‌بوک» توانسته‌اند بعد از انتشار با استقبال خوبی از سوی مخاطبان مواجه شوند. او دارای مدرک کارشناسی زبان و ادبیات فارسی است. پیش از آنکه آثار او در قالب کتاب منتشر شود با نشریات مختلف همکاری می‌کرد و توانست نخستین‌بار، رباعیات خود را در سال 1365 در نشریه اطلاعات هفتگی منتشر کند. اولین کتاب چاپ شده او متشکل از اشعار و بیوگرافی 40 شاعر ‌ترک بود که در سال 1380 از سوی نشر مرکز منتشر شد. فیض تاکنون سمت‌هایی چون عضو شورایعالی شعر و موسیقی صدا و سیما، عضو شورای شعر آذربایجانی صدا و سیما، مدرس هنرستان موسیقی زبان و ادبیات فارسی، عضو دفتر طنز حوزه هنری و... را نیز برعهده داشته است. «دست‌هایم را برای تو می‌آورم، «اگر کمونیسم بیاید»، «نامه‌هایی به تارانتا بابو» و... برخی آثار منتشر شده این شاعر، طنزپرداز و مترجم در حوزه تالیف و ‌ترجمه به شمار می‌رود. کتاب اخیر او «فیض‌بوک» در بیست و ششمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران از سوی انتشارات سوره مهر عرضه شد. این کتاب مشتمل بر 2 بخش «عارفانه‌های مشاغل» و «همین‌جوری» است. او در قالب این 2 بخش به سرودن دوبیتی‌هایی پرداخته که درونمایه این شعرها درباره مشاغلی چون کارگردانان سینما، شهردار، نماینده مجلس و... است. فیض همان‌طور که روی جلد کتاب «فیض‌بوک» نیز عنوان کرده در مقدمه به این نکته اشاره می‌کند که این کتاب به خواننده کمک می‌کند با دوستان و بستگان خود بخندد؛ خنده به مضامینی که دستمایه شاعر در این کتاب شده و از قضا موضوعاتی ملموس، باورپذیر و اجتماعی تلقی می‌شود. او ابتدای کتاب «فیض‌بوک» را با حمد و ثنای پروردگار شروع می‌کند، منتها به شیوه‌ای غیرمتداول:
به نام اون که می‌خندونه ما رو
شاید ما هم بخندونیم شما رو!
همون که گریمون هم دست اونه
با اینکه خیلی خیلی مهربونه...
او از جمله طنزپردازانی است که بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در آثار خود به رشدی قابل ملاحظه دست یافت و توانست به مدد برگزیدن یک جور روش نگارشی غیرمرسوم و نامتعارف و همین‌طور انتخاب درونمایه‌های منحصر به فرد، جایگاهی برای خود در میان دوستداران آثار طنز به دست بیاورد. اشعار او در «فیض‌بوک» اگرچه تماما دارای رگه‌های طنزآمیز هستند اما در عین حال بر پایه مسائل اجتماعی بنا شده‌اند که مخاطب را به خواندن و مطالعه هرچه بیشتر‌ ترغیب می‌کند. برخی منتقدان ادبی، همین مقدار شعرهای طنزآمیز و به طور مشخص دوبیتی‌هایش را تغزل‌گونه قلمداد می‌کنند بویژه اینکه ایهام در اشعار او خاصه در «فیض‌بوک» جایگاه بسزایی دارد و او در مقام شاعری توانا توانسته صرفنظر از بهره‌گیری از واژگان ادبی، از صنایع ادبی نیز در آثار خود استفاده کند. فیض معمولا عناوین آثار خود را طوری انتخاب می‌کند که در نگاه اول توجه مخاطب را به خود جلب کند و تا حدودی توانسته در این زمینه نیز موفق عمل کند چندان که کتاب‌هایی چون «املت دسته‌دار»، «نزدیک ته خیار» و این اواخر «فیض‌بوک» با توجه به برخورداری از چنین ویژگی توانسته‌اند طیف مخاطبان و کتابخوانان را به سمت و سوی خود جذب کنند. با این تفاسیر، «فیض‌بوک» او بعد از عرضه در نمایشگاه امسال، نشان از این مساله داشت که فیض این‌بار برای ارائه کاری تازه در مقایسه با آثار قبلی خود دست به ابداعات و نوآوری‌های زیادی زده است. فروش تعداد زیادی از نسخه‌های کتاب اخیر او در نمایشگاه نیز به خوبی گواه این ادعا بوده که او توانسته در دهه 90 که مخاطبان با تعدد رسانه‌های مختلف مواجه هستند و حتی به‌زعم برخی منتقدان ادبی، کتاب به تدریج و به هزار و یک دلیل منطقی و غیرمنطقی از سبد خانوار کنار گذاشته شده، رگ خواب مخاطب را به دست بیاورد. «فیض‌بوک» به طور کلی در قالب 200 صفحه و 70 شعر ضمن نظر داشتن به مسائل جامعه وقت، سروده‌های 3 سال گذشته این شاعر را نیز دربر گرفته است. فیض اگرچه در همه اشعار این کتاب رویکردی طنزآمیز را در پیش گرفته و با طنازی که در لحن و کلام و واژگان به کار می‌برد لبخند را به لب مخاطب می‌نشاند اما در باطن می‌کوشد با نگاهی انتقادی و موشکافانه، دغدغه‌های اجتماعی را نیز زیر ذره‌بین قرار داده و به چالش بکشد. آنهایی که «فیض‌بوک» او را خوانده‌اند، مولفه مهم و به نوعی برگ برنده اثر را نزد مخاطب، سادگی و روان بودن اشعار این شاعر قلمداد می‌کنند. فیض در پشت واژگان طنزآمیز که بار محتوایی و اجتماعی زیادی دارند پنهان می‌شود و به مدد مولفه‌های یکدست و انسجام کلام، پیام‌های اجتماعی که می‌خواهد را به مخاطب منتقل می‌کند. وجود چنین ویژگی‌هایی است که به طور کلی «فیض‌بوک» او را از دیگر آثاری که طی سال‌های اخیر ارائه کرده متمایز می‌کند چندان که خود او نیز به عنوان مولف کتاب، «فیض‌بوک» را دارای وجوه افتراقی در مقایسه با دیگر کارهایش می‌داند. او در
«املت دسته‌دار» که مشتمل بر اشعار و نثرهای طنزآمیز هستند به گفته خود به تجربه‌های تازه‌ای دست یافت. در «نزدیک ته خیار» نیز گفت‌وگوها و نثرهایی که طی سال‌های اخیر تا امروز در نشریات و اصولا مطبوعات نوشته بود را گردآوری و منتشر کرد اما در «فیض‌بوک» آن‌طور که خود مولف عقیده دارد، ردپای انتقاد به معضلات اجتماعی و همین‌طور واکنش‌های افراد در جامعه بیش از آثار قبلی او به چشم می‌خورد و وجود همین ویژگی‌هاست که «فیض‌بوک» را از دیگر آثار او تاحدودی منفک می‌کند.
نمونه برخی شعرهای فیض در «فیض‌بوک»:
راننده تاکسی:
به نام اون که رحمان و رحیمه
روال کار من، مثل قدیمه
خدا هرجا که باشم، با منه، چون
مسیر من صراط المستقیمه!
نماینده مجلس:
گرفتم خانه‌ای پهلوی مجلس
گرفت اعضای بنده، بوی مجلس
خدایا! از تو ممنونم که هستم
برای بار چندم توی مجلس
داشتن نگاهی انتقادی و در پیش گرفتن طنز انتقادی در لفافه آن هم در جامعه‌ای که با کج‌فهمی‌ها و سوءبرداشت‌های زیادی دست به گریبان است کار ساده‌ای نیست، شاید به این خاطر که عموم طنزپردازان چه آنهایی که در نشریات و مطبوعاتی که زیربنای طنزآمیز دارند فعالیت می‌کنند و چه آن گروه از نویسندگان و شاعرانی که به شکل مستقل می‌کوشند مفاهیمی از این دست را در قالب داستان یا مجموعه شعر منتشر کنند، بدون‌شک حتی یک بار هم که شده در تیررس اتهام از سوی منتقدان و همین‌طور در مواقعی مورد نقد مخاطبان قرار گرفته‌اند. در روزگاری که برخی مفاهیم طنزآمیز با هزل اشتباه گرفته می‌شوند، بی‌تردید کار طنز کردن امری دشوار است. با این حال آثار منتشر شده فیض از ابتدا تاکنون بویژه طی سال‌های اخیر بیشتر با واکنش‌های مثبت مواجه شده و آنهایی که آثار او را می‌خوانند، می‌دانند که او مرزهای ظریف میان طنز و هزل را به خوبی می‌شناسد و از خطوط قرمزی که در حیطه طنز وجود دارد فراتر نمی‌رود. به عنوان مثال یوسفعلی میرشکاک که خود دستی بر طنز دارد، در مراسم رونمایی «فیض‌بوک» به این نکته اشاره کرده است که فیض، شتر طنز را از سوراخ سوزن عبور می‌دهد. میرشکاک تازه‌ترین اثر فیض را کاری هنرمندانه قلمداد می‌کند و به این نکته اشاره می‌کند که فیض از هیچ، طنز به وجود آورده و به واسطه زبان در کنار هم قرار داده است. به بیان ساده‌تر، جغرافیای نامتجانس زبان را به خدمت طنز درآورده که در نوع خود هنری ستودنی است. فیض در حیطه فعالیت خود خاصه «فیض‌بوک» از عناصری تاثیرگذار استفاده کرده و با به کارگیری این عناصر، مخاطب را در عین اینکه می‌خنداند به فکر نیز فرومی‌برد؛ روی این اصل است که «فیض‌بوک» او در مقایسه با آثار دیگرش خاصه 2 اثری که در میانه مطلب به آنها اشاره شد به لحاظ مضمون و ساختار، موفق و قابل قبول و از همه مهم‌تر خوشایند مخاطب تنوع‌پسند امروزی از کار درآمده است.
ارسال نظر
captcha
پربیننده