عليرضا پورصباغفرهنگ مغربزمین از دوره یونان باستان با ادیسه هومر تا امروز با قهرمانهای نقاشی متحرک و کمیکهای ماول و د یسی کامیک ریشه در فرهنگ قهرمانپروری دارد و این شیوه اسطورهپروری خاص به فرهنگ مغرب غنایی اجتماعی و پروتاگونیستی اعطا میکند. فیلم «کلهگنده» (مگامایند) دنبالچهای بر یک فرهنگ قهرمانپروری در حوزه انیمیشن است و شیوه روایتگری شاید با تلفیقی هجوآمیز متناسب با معیارهای روایتگری دوران کنونی است اما اصالتهای همان شیوه قهرمانپروی را حفظ میکند. «مگامایند» و«مگامن» 2 ابرقهرمانی هستند که از سیاره دیگری به کره زمین آمدهاند. در جهان موازی کره زمین در سیارهای دیگر، آخرالزمانی روی داده است و از پس مانده آخرالزمان جهان دیگر
2 ابرقهرمان به این سیاره آمدهاند. قضا و قدر جبری سبب میشود ابرقهرمانان 2 مسیر متفاوت را طی کنند؛ یکی در اثر تقدیر متفاوتش در فضای مناسب رشد کرده و بدل به ابرقهرمان و منجی میشود و دیگر سمبلی از سیاهی و شرارت. بخش نخستین این انیمیشن طبق الگوهای ابرقهرمانی، بدمن خوشقلب روایت یعنی کلهگنده، منجی را شکست میدهد، غافل از اینکه این پیروزی تنها یک فریب است و ابرقهرمان روایت کشته نشده بلکه مجذوب موسیقی راک شده و در گوشهای در خلوت زندگی میکند و دیگر نمیخواهد ابرقهرمان باشد. مگامایند (ضدقهرمان روایت) هر قدر تلاش میکند قهرمان باشد موفق بدین امر نمیشود و در نظر شهروندان هیچگاه به عنوان منجی شناخته نمیشود. این است که یک بدمن تازه با ابزار و امکانات خویش خلق میکند تا ضد قهرمان(آنتاگونیست) سابق در مقام قهرمان(پروتاگونیست)، شیطان تازهوارد او را به تقابل بطلبد. استراتژی کلی فیلم برای خلق روایت از فرمول کلیشه معروف انیمیشنهای ابرقهرمانی بهره میبرد؛ خلق ابرقهرمانی که روزی بلای جان شهروندان خواهد شد. فیلم کلهگنده محصول دیگری است از واحد انیمشین «دریم ورکز» به سرکردگی «جفری کتنبرگ» رئیس سابق و رقیب دیزنی، مگامایند شباهتهایی به انیمشین «من نفرتانگیز» (Despicable Me) یونیورسال دارد. هر دو شخصیت محوری انیمیشن مگامایند و من نفرتانگیز، مهربانانهترین رفتارها را در عین پستی و شرارت انجام میدهند که نگرش مورد اشاره در 2 انیمیشن یاد شده نشان میدهد مغزهای بزرگ به صورت مشابهی فکر میکنند. شهر افسانهای «متروسیتی» یک ابرقهرمان (مترومن) و یک سوپربدمن (کلهگنده) محبوب دارد. اگر ابرقهرمانها را دوست داشته باشید این فیلم روایت تازهای است که ضمن تکرار همه جنبههای آشنای داستانهای ابرقهرمانان، آن را با صورتی بدیع و غیرمتعارف تعریف میکند. داستان چرخش یگانهای دارد و تمرکز روی ژانر ابرقهرمان بازی صورت دیگری از قهرمانی خبیث را نشان میدهد که از جانب مردم شهر درک نمیشود و به وضعیت متعادلی نمیرسد. کلهگنده تا پایان فیلم بیگانه است و در دنیای ما مورد قضاوت متفاوت مردم قرار میگیرد و اهالی متروسیتی او را غیرعادی تلقی میکنند. در میان رقابت سوپرقهرمانی میان مثلث شرورها و خیرخواهان شهر «راکسن ریچی» خبرنگار قرار میگیرد که در گذشته نامزد مترومن بوده و کلهگنده ابرخبیث بارها او را میرباید تا با مترومن رقابت کند اما جذابیت مثلثوار متن فیلم را که تمام جذابیتش در عظمت شهر و خلق جزئیاتی است، تحتتاثیر قرار نمیدهد. در انیمیشن سوپرقهرمانی همه روایت از هیچ خلق میشود. طراحی رایانهای مگامایند مثل معماری شهر متروسیتی از جمله اشیا و لباسها گستره داستان را تحت تاثیر قرار میدهد. ساختن شهری عظیم از فولاد و شیشه با تمام جزئیات حتی وصله آسفالت کف خیابانها به انعطاف بصری فیلم کمک میکند. ابرقهرمانهایی که با همه زیورها آنچنان دستکاری شده نیستند و قراردادهای ژانر قهرمانی را رعایت میکنند اما در مسیری غیرمتعارف از قراردادهای یادشده و کلیشهها استفاده میکنند. به صورت طبیعی پس از ساخت فیلم ابرقهرمانی و غیرمتعارف هنکاک، سوپرهایمنهای مسالهدار، شگفتانگیز، غمگین و گاهی لاابالی از جنس مگامایند و من نفرتانگیز برای مخاطب جذابیت بیشتری دارند و ابرقدرتهای این انیمیشن هنرمندانه قدرت لازم را دارند تا موضوع سوپرقهرمانی را برای تماشاگر تازه نگه دارند. فیلم کلهگنده این توانایی را دارد که با تمرکز روایی روی خبیث تبهکار و دستکاری قصه اصلی این فیلم کمتر ماجرای تولد یک ابرقهرمان متفاوت را جلوه دهد. شاید در تئوری جذاب نباشد و لوس و تکراری به نظر آید اما حاصل کار این انیمشین متفاوت درباره سوپربدمنی است که خوشقلب است و مثلث عشقی انیمیشن کلهگنده میان این آدم خبیث خوشقلب و قهرمان اصلی مترومن با طنز و کنایه خاصی همراه است که رهایی شهر را به خواننده شدن ترجیح میدهد. این مثلث عشقی به مگامایند که تبهکار خبیث ناموفقی است کمک میکند تا قهرمان درونی خودش را پیدا کند. کارگردانی این دست آثار که هر کدام گوشهای از آن را ایفا میکنند بیشتر به فرماندهی یک لشکر شبیه است تا کارگردانی و «تام مکگراس» خالق سری «ماداگاسکار» توانایی خودش را در اداره چنین کار عظیمی نشان میدهد و تکنولوژی خیرهکننده و قدرت حیرتانگیز پردازندههای رایانهای چشمنوازی میکند اما در نهایت قصه و صداپیشگان هستند که به این شخصیتها جان و زندگی و جذابیت میبخشند. با این حال مگامایند فرزند ناخلف «شگفتانگیزان» و «من نفرتانگیز» است اما از اصالت چیزی کم ندارد و با طنز بصری خاصی کمبودهایش را جبران میکند و تماشاگران با این کلهگنده عجوزه همراهی میکنند و از زمانی که تصویربردار رکسان ریچی، هال استوارت، ناگهان به ابرقدرت بدکاری تبدیل میشود، ترکیب نیمه جان اولیه جذابتر میشود. همه این کلیشههای جاری در این فیلم را قبلا به صورتهای متفاوتی دیدهایم و به کهنگی این کلیشههای انتقادی صدچندان وارد است اما جذابیت فیلم در پیچیدگی شخصیت کلهگنده است که بهرغم اینکه قرار است موجود خبیثی باشد در همان ابتدا به موجودی دوستداشتنی بدل میشود. شاید او چندان خبیث هم نباشد، چرا که در زندگی شخصی همیشه کم آورده و میخواهد کاستیهای ابرقهرمانیاش را جبران کند. اسم فیلم مگامایند است به خاطر اینکه این شخصیت منفی فیلم را جذب خودش کرده و پروتاگونیست داستانی مترومن با موهای بلند و شبیه ستارههای راک با آن لباسهای سفید و پاکیزهاش به موجود کسالتباری بدل میشود اما وجودش اینجا لازم است چون همانطور که هیچ خیری نمیتواند بدون شر باشد، شر نیاز به قطب خیری دارد. با این حال نوسازی قصه سوپرمن در این فیلم تازه است و هوشمندی فیلم تاکید بر کسالتآور بودن کلیشهها و انتظارات قدیمی دارد.