گروه اقتصادی: ایران از 3 سال پيش تاکنون اجرای چندین طرح به منظور خودکفایی از واردات گاز طبیعی از ترکمنستان را در دستورکار قرار داده است که بهره‌برداری از خط لوله شمال و شمال‌شرق، تکمیل خط لوله سوم سراسری و نصب و راه‌اندازی چندین تاسیسات تقویت فشار گاز از مهم‌ترین طرح‌هایی بوده که تاکنون در مدار بهره‌برداری قرار گرفته‌اند. بر این اساس در شرایط فعلی راه‌اندازی بزرگ‌ترین طرح ذخیره‌سازی گاز در منطقه شوریجه و ساخت خط لوله کیاسر – دامغان به طول تقریبی 170 کیلومتر از مهم‌ترین طرح‌های در دست اجرا به منظور خودکفایی و کاهش وابستگی به گاز ترکمنستان است. از سوی دیگر همزمان با اجرای طرح‌های جدید بی‌نیازی از واردات گاز ترکمنستان، تهران – عشق آباد سال گذشته به توافقی به منظور تهاتر گاز طبیعی با تجهیزات و ماشین‌آلات دست یافته‌اند و ایران قصد دارد به منظور افزایش سهم خود از تجارت جهانی گاز به واردات این حامل انرژی پاک از این کشور همسایه ادامه دهد. مطابق با اهداف چشم‌انداز، ایران باید 10 درصد از سهم تجارت جهانی گازی را تصاحب کند و تحقق این هدف کلان در گروی افزایش صادرات، سوآپ، ترانزیت و تبادلات گازی با کشورهای تولیدکننده و مصرف‌کننده گاز منطقه همچون ترکیه، ترکمنستان، جمهوری آذربایجان، عراق و کشورهای اروپایی است. سال 90 ایران در ازای واردات حدود 12 میلیارد مترمکعب گاز از ترکمنستان و جمهوری آذربایجان، 8 میلیارد مترمکعب گاز به ترکیه صادر کرده بود که عملا تراز تجارت گاز کشور سالانه با 4 میلیارد مترمکعب کسری روبه‌رو شده بود. از این رو سال 1391 میزان واردات گاز طبیعی ایران از ترکمنستان در مقایسه با سال 1390 کاهشی حدود 50 درصدی را تجربه کرد، این در حالی است که میزان صادرات گاز طبیعی به ترکیه به بالاترین میزان در چند سال اخیر افزایش یافته است. همچنین با وجود اینکه ایران دارنده دومین ذخایر گازی و سومین تولیدکننده گاز جهان است اما چهارمین مصرف‌کننده گاز طبیعی جهان محسوب می‌شود. به طور متوسط هر کشور به منظور حفظ امنیت انرژی باید معادل 7/13 درصد از حجم مصرف سالانه گاز خود را به صورت ذخیره و پشتیبان داشته باشد، بنابراین اگر مصرف سالانه گاز در ایران حدود 107 میلیارد مترمکعب در نظر گرفته شود باید سالانه حدود 14 میلیارد متر مکعب گاز در کشور ذخیره‌سازی شود. در ایران به دلیل عدم رعایت الگوی مصرف، میانگین مصرف روزانه در 4 ماه سرد سال 5/2 برابر بیش از میانگین مصرف در 8 ماه گرم و معتدل است که گاهی این افزایش در روزهای سرد زمستان به 4 برابر هم می‌رسد. این اختلاف بین مصرف گاز در تابستان و زمستان و دوری مراکز تولید از مبادی مصرف، موجب شده است شرکت ملی گاز ایران تنها به سیستم تولید، انتقال و تامین گاز به صورت مستقیم اتکا نکند و ایجاد ذخایر نزدیک به مراکز عمده مصرف را در برنامه اجرای طرح‌های مهم خود قرار دهد. در حال حاضر بیش از 600 مخزن ذخیره گاز طبیعی با مجموع ظرفیت حدود 331 میلیارد مترمکعب گاز در سراسر جهان وجود دارد که ایالات متحده آمریکا با 385 مخزن با ظرفیت ذخیره‌سازی 121 میلیارد مترمکعب گاز طبیعی 35 درصد ذخیره‌سازی گاز جهان را در اختیار دارد. روسیه نیز با 22 مخزن ذخیره‌سازی توانایی ذخیره‌سازی 106 میلیارد مترمکعب گاز طبیعی را دارد. البته با افتتاح نخستین مخزن ذخیره‌سازی گاز طبیعی در سراجه قم، در بین 33 کشور دارای این تکنولوژی ایران در رده 19 جهان قرار گرفت و با اجرای سایر طرح‌ها تا پایان برنامه 5 ساله پنجم توسعه به رتبه برتر کشورهای دارای تکنولوژی ذخیره‌سازی توسعه گاز طبیعی خواهد رسید.
راه‌اندازی بزرگ‌ترین طرح ذخیره‌سازی گاز
مدیرعامل شرکت ذخیره‌سازی گاز طبیعی درباره آخرین وضعیت راه‌اندازی بزرگ‌ترین طرح ذخیره‌سازی گاز منطقه خاورمیانه در منطقه شوریجه خراسان گفت: در حال حاضر اولین مشعل طرح ذخیره‌سازی گاز شوریجه روشن شده ضمن آنکه هدف از روشن شدن مشعل‌های گازی این طرح ذخیره‌سازی گاز، تامین برق توربین و کمپرسورهای تزریق گاز است. مسعود سامی‌وند با اعلام اینکه از مردادماه سال‌جاری تزریق گاز به مخزن شوریجه خراسان آغاز خواهد شد، تصریح کرد: در مجموع با راه‌اندازی فاز اول این پروژه پیش‌بینی می‌شود در فصول سرد سال امکان برداشت روزانه 10 میلیون متر مکعب گاز فراهم شود. وی با تاکید بر اینکه طي حدود 45 تا 60 روز آینده هم پالایشگاه این طرح ذخیره‌سازی گاز راه‌اندازی خواهد شد، اظهار داشت: یکی از مهم‌ترین اهداف راه‌اندازی این طرح جدید ذخیره‌سازی گاز، افزایش پایدار و تامین گاز مطمئن 6 استان حاشیه دریای خزر و شمال‌شرق کشور است. سامی‌وند با یادآوری اینکه با بهره‌برداری از این طرح گازی حتی ایران از واردات گاز طبیعی از کشورهای همسایه شمال‌شرقی (ترکمنستان) هم به خودکفایی کامل می‌رسد، تبیین کرد: در شرایط فعلی پیشرفت این طرح گازی در بخش میان دستی و پایین دستی به حدود 95 درصد رسیده است. لازم به يادآوري است کل ظرفیت مخزن ذخیره‌سازی شوریجه
8/4 میلیارد متر مکعب است که در فاز اول 10 میلیون متر مکعب، در فاز دوم 20 میلیون متر مکعب و در فاز سوم
40 میلیون متر مکعب در روز گاز تزریق می‌شود.
واردات یک میلیارد مترمکعبی گاز در ۲۰۱۲
ایران در سال 2012 میلادی، 4/8 میلیارد مترمکعب گاز صادر و 4/9 میلیارد مترمکعب گاز وارد کرد تا سومین تولیدکننده گاز جهان همچنان واردکننده باشد. برآوردهای منتشره از سوی شرکت انگلیسی بریتیش پترولیوم نشان می‌دهد ایران که جایگاه سومین تولیدکننده گاز جهان را دارد، در سال 2012 بخشی از نیاز خود به این کالا را از خارج تامین کرده است. بر اساس این گزارش تراز صادرات و واردات گاز ایران در سال گذشته میلادی منفی یک میلیارد مترمکعب بوده است. بر این اساس واردات خالص گاز ایران در سال گذشته میلادی یک میلیارد دلار برآورد شده است. البته این رقم معادل حدود 5/0 درصد کل مصرف گاز ایران بوده است. ایران سال 2012 بالغ بر 5/7 میلیارد مترمکعب گاز به ترکیه و 9/0 میلیارد مترمکعب گاز به جمهوری‌های ارمنستان و آذربایجان صادر کرده و در مقابل، 9 میلیارد مترمکعب گاز از ترکمنستان و 4/0 میلیارد متر مکعب گاز از جمهوری آذربایجان وارد کرده است.