فرهنگستان زبان و ادب فارسی تلاش میکند در برابر واژههای بیگانهای که به زبان فارسی وارد میشوند، معادل فارسی قرار دهد که این واژهسازیها معمولا با حرف و حدیثهایی روبهرو است. در ادامه مروری داریم بر برخی واژههای مصوب فرهنگستان که به این شرحاند: کادر :(cadre) پایوران (گروهی متشکل از افراد متخصص در یک زمینه)، واکمن :(Walkman) پخش همراه، فلشتانک:(flash tank) آبشویه، تیزر :(teaser) آگهی تلویزیونی، مگنت :(magnet) آهنربا، سوپراستار:(superstar) ، اَبَرستاره، اولتیماتوم :(ultimatum) اتمامحجت، هیتر :(heater) اجاقک، اسپری :(spray) افشانه، فیبر :(fiber) الیاف، پوینت :(point) امتیاز، گلایدر :(glider) بادپَر. به گزارش ایسنا، تعداد دیگری از واژههای مصوب فرهنگستان هم در ادامه میآید:
کانتینر :(container) بارگُنج، بورس :(bourse) بهابازار، کابل :(cable) بافه، توستر :(toaster) برشتهکن، چیپس:(chips) برگک، فایل :(file) پَرْوَنجا (محفظهای کشویی برای نگهداری پروندهها، پرونجا از ادغام 2 واژه «پرونده» و «جا» ساخته شده)، زونکن :(Zonnecken) پَرْوَندان (نوعی پوشه با ابعاد بزرگ و جلد ضخیم که معمولا در ادارات برای بایگانی مدارک از آن استفاده میشود. پروندان از ادغام واژه «پرونده» و پسوند «دان» ساخته شده است)، کاور :(cover) پوشن (پوشش محافظ برای اشیایی مانند لباس و کتاب که از ترکیب «پوش» و «ن» (پسوند اسم ابزارساز) ساخته شده است)، کپسول :(capsule) پوشینه، دسر :(dessert) پِیغذا، آوِِِن :(oven) تاوَن (اجاق بسته برای پختوپز، از ترکیب «تاو» (تاب) و «ن» (پسوند اسم ابزارساز) ساخته شده است.)، کراکر :(cracker) تُردَک (نوعی بیسکوئیت ترد و شکننده و معمولا شور)، فانتزی:(fantasy) نامتعارف، غیرمعمولی، غیرضروری، وارمِر :(warmer) چراغک، پاراگلایدر :(paraglider) چتربال، کپیرایت :(copyright) حق نشر، پاستا :(pasta) خمیراک.
چرا مسخره میکنند؟
با این حال هنوز مردم نهتنها از این واژهها استفاده نمیکنند که استفاده از آن مایه تمسخر هم هست! حسن انوری، فرهنگنامهنویس پیشکسوت درباره برخورد منفی مردم با واژههای مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی میگوید: دلیل این نوع برخورد، ناآگاهی است. تا آنجا که من میدانم، واژههای فرهنگستان علمی است و در حوزه فناوریها و علوم هم فرهنگستان به واژهسازی دست زده و این واژهها واژههای خوبی هستند. در زمان رضاشاه هم وقتی فرهنگستان اول در مقابل عدلیه، دادگستری را قرار داد، مردم این واژهها را هم مسخره میکردند اما الان دادگستری جا افتاده و کسی عدلیه را به کار نمیبرد.
چرا شوخی میکنند؟
نسرین پرویزی، مدیرگروه واژهگزینی فرهنگستان زبان و ادب فارسی در این باره میگوید: مردم نسبت به ورود و استفاده از واژههای خارجی حساسیت نشان میدهند و شوخی با واژههای فرهنگستان نشانه این حساسیت است. واژههای عمومی واژههایی هستند که تخصص خاصی در آنها مطرح نیست و مردم برای کارهای روزمره از آنها استفاده میکنند، مانند اسم وسایل بازی یا اتوبوس بیآرتی که درست است به حوزه حمل و نقل مرتبط است اما عمومی است و لازم نیست همراه با خوشهواژهاش معادلسازی شود اما واژههای عمومیشده از حوزههای مشخص علمی میآیند اما بعد کاربرد پیدا میکنند و عمومی میشوند، مانند واژه دانلود یا بارگذاری که در حوزه علوم یارانه مطرح است اما این واژه کاربرد عمومی نیز یافته است. دانلود باید با دیگر خوشهواژههایش معنا شود، یعنی در کنار این واژه آپلود و همچنین لود نیز وجود دارد، بنابراین این واژهها با دشواری بیشتری معادلسازی میشوند.
چرا مقاومت میکنند؟
غلامحسین صدریافشار، فرهنگنامهنویس پیشکسوت در پاسخ به اینکه چرا مردم در مقابل واژههای فرهنگستان مقاومت میکنند، اینگونه میگوید: چون میان نهادهای دیگر با فرهنگستان هماهنگی وجود ندارد و تلاشی برای فرهنگسازی این واژهها انجام نشده است، همیشه در مردم یک لختی فکری وجود دارد و هر چیز تازهای در ابتدا اسباب تمسخر و تعجب آنها میشود و این در همه زمینهها چون سینما، رادیو و تلویزیون وجود دارد و عجیب هم نیست. فرهنگستان اول هم وقتی واژههایی چون شهربانی، شهرداری، دادگستری و دوزیستان را ایجاد کرد- که واژههای بسیار زیبایی هم هستند- اسباب مسخره بسیاری شد. خودرو و ترابری هم که از سوی فرهنگستان دوم ایجاد شد، همین وضع را داشت تا اینکه این واژهها جا افتاد و طبیعی و معمولی شدند.