مسعود دهنمکی در تازهترین تجربه فعالیت فرهنگیاش «دایرهًْالمعارف اسارت و آزادگی» را در 80 جلد بزودی منتشر میکند. ابوالقاسم مقیمی، مدیرکل فرهنگی نهاد کتابخانههای عمومی کشور با اعلام این خبر گفت: «دایرهًْالمعارف اسارت و آزادگی» بزودی از سوی نهاد کتابخانههای عمومی سراسر کشور رونمایی میشود. این اثر دایرهًْالمعارف کامل و جامعی از اسرای جنگ تحمیلی است و دربردارنده نحوه اسارت، زمان اسارت و اتفاقات رخداده در این دوران خواهد بود که همراه تصاویر منتشر میشود. مسعود دهنمکی، کارگردان سهگانه «اخراجیها» درباره چگونگی شکلگیری این دایرهًْالمعارف به سایت ساجد چنین میگوید: بعد از سال 69 و آزادی اسرا، بنده در بخش گزینش ستاد آزادگان مشغول به کار شدم. کار من طبقهبندی شغلی آزادگان بود، در واقع بر حسب اهمیت جایی که قرار بود استخدام شوند. در بحث قانونی همه آزادگان باید استخدام میشدند ولی باید بر اساس شرایطشان در اسارت طبقهبندی میشدند که شغلهای مهم یا معمولی داشته باشند. از همان جا مطالعه من روی مساله اسارت شروع شد. تقریبا در سال 73 ستاد به پیشنهاد بنده و حمایت رئیس وقت ستاد آزادگان یک بخش را به عنوان واحد پژوهش ستاد آزادگان تشکیل داد. بین سالهای 73 تا 75 در این واحد تقریبا 10 جلد کتاب را با عنوان «خاکریز پنهان» که خاطرات دستنخورده آزادگان بود چاپ کردیم. حتی ویرایش غلیظی نیز روی آن انجام ندادیم. بعدها به دلیل مشاغل فرهنگی، سیاسی و مطبوعاتی که داشتم همکاری در ستاد دیگر برایم میسر نبود، پس از ستاد خارج شدم ولی دلم نیامد این کار را ادامه ندهم. از سال 75 به صورت شخصی کار پژوهش درباره آزادگان را انجام دادم. در واقع به نوعی مجبور شدم از صفر شروع کنم. تحقیقات با همکاری طیفی از دانشجویان انجام میشود. در واقع این دانشجویان را برحسب موضوع تحقیق استخدام میکردم و به جمعآوری اطلاعات میپرداختند. جمعآوری اطلاعات به این صورت بود که بتوانیم ابتدا یکسری بانک اطلاعاتی درست کنیم. بانک اطلاعاتی این بود که ما ابتدا به مقوله کتب اسارت و کتبی که در این رابطه بود میپرداختیم و یک نسخه از آن را جمعآوری میکردیم. خیلی از این کتب تجدیدچاپ نشده که حدود 270 یا 280 جلد از آن را چاپ کردیم و یک نرمافزار را دست کردیم که شامل همه این اطلاعات باشد. بعد سراغ مقوله اسارت در جراید رفتیم. در میان مقالات جنگی تنها حدود 250 عنوان مقاله درباره اسارت وجود دارد.
ما یک تیم تحقیقاتی را تشکیل دادیم که طی چند سال مقالات مطبوعاتی را بررسی کرده و اخبار و مطالب مربوط به اسارت را جمعآوری، استخراج و پیشنویسی کردند. حدود 3-2 هزار عنوان مطلب را جمعآوری کردیم. نزدیک به 10 هزار صفحه مطلب میشود. سپس به سراغ فیلمنگاری اسارت رفتیم. بخش کمی از فیلمهای جنگی مربوط به اسارت بود. آنها را جمعآوری و مجموعهای را درست کردیم. محصول این مجموعه 3 جلد کتابشناسی اسارت، اسارت و آزادگان در جبهه و فیلمنگاری اسارت بود.