گروه سیاسی: 4 روز پس از انتخابات ریاست‌جمهوری یازدهم در ایران یعنی روز 28 خرداد 1392 (18 ژوئن 2013) کنگره ایالات متحده یک نشست با حضور نمایندگان بزرگ‌ترین موسسات و اندیشکده‌های سیاست خارجی این کشور برگزار کرد. موضوع این نشست محرمانه، تحلیل و ارزیابی انتخابات ایران و نیز توصیه‌های این افراد درباره اقدامات دولت آمریکا در قبال نتیجه این انتخابات بود. در این نشست، سوزان مالونی از موسسه بروکینگز، علیرضا نادر از موسسه رند و کریم سجادپور از بنیاد کارنگی ارزیابی‌های خود از انتخابات ایران را به نمایندگان کنگره آمریکا ارائه کردند. عمده مطالب مورد توجه این تحلیلگران در این نشست بیشتر حول دلایل موفقیت روحانی و نیز شکست کاندیداهای نشان‌دار اصولگرا در انتخابات بود. سجادپور: روحانی مهره نظام است
کریم سجادپور در این نشست پیروزی حسن روحانی در انتخابات ریاست‌جمهوری ایران را یک «اتفاق غیرمنتظره» عنوان کرد. او گفت: روحانی رای آورد چون مردمی که زیر بار شدید فشارهای اقتصادی و سیاسی داخلی و خارجی قرار دارند، از شرایط حاضر ناراضی هستند. این کارشناس ارشد موسسه کارنگی در ادامه درباره خاستگاه سیاسی روحانی تصریح کرد: «هر چند روحانی مورد حمایت شخصیت‌های اصلی اصلاح‌طلب، از جمله رئیس‌جمهور پیشین ایران محمد خاتمی، قرار گرفت ولی او بیش از آنکه یک اصلاح‌طلب باشد یک مهره داخلی نظام است که قصد دارد نظام جمهوری اسلامی را تداوم بخشد». سجادپور البته درباره تحقق وعده‌های روحانی در زمان انتخابات، ابراز امیدواری نکرد. او گفت: انتظارات از روحانی شدیدا بالاست. آزاداندیشانی که به امید تغییر قانون اساسی جمهوری اسلامی یا اجرای حقوق بشر در ایران به او رای دادند به احتمال زیاد ناامید خواهند شد. سوزان مالونی از موسسه بروکینگز نیز درباره دلایل پیروزی حسن روحانی در انتخابات ایران اظهارنظر کرد. وی بر این باور است که نقش آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر معظم انقلاب در پیروزی حسن روحانی بسیار تعیین‌کننده بوده است. وی در این‌باره گفت که نگرش و رفتار منعطف و آسان‌گیرانه رهبر انقلاب در قبال گردهمایی‌ها و رفتارهای انتخاباتی روحانی و حامیان او بسیار تعیین‌کننده بوده است. وی افزود: آیت‌الله «خامنه‌ای» حتی تصمیم گرفت در لحظات پایانی، از تمام مردم ایران (حتی کسانی که از جمهوری اسلامی حمایت نمی‌کنند) درخواست کند که در رأی‌گیری شرکت کنند. بنابراین می‌توان این سخاوت و بخشندگی آیت‌الله «خامنه‌ای» را به عنوان تلاشی عامدانه برای هدایت انتخابات به سمتی که همه انتظارش را داشتند، تفسیر کرد. این تحلیلگر بروکینگز درباره این عقیده خود اینگونه نتیجه‌گیری می‌کند: شاید اجازه دادن به پیروز شدن «روحانی»، شیوه‌ای است که آیت‌الله خامنه‌ای در پیش گرفته تا یک واسطه را برای بهبود بخشیدن به روابط ایران با جهان و پیدا کردن راه‌حلی برای مناقشه هسته‌ای، روی کار آورد و کشور را قادر کند صادرات نفتی را احیا کرده و تجارت‌های عادی خود را از سر گیرد.
روحانی ابزار تصادفی تغییر
اما سوزان مالونی درباره روحانی و شرایط پیروزی او یک جمله کلیدی نیز بر زبان آورد. به گزارش ایران هسته‌ای، او گفت: پیروزی روحانی برای جمهوری اسلامی ایران، نمایانگر نقطه عطف مهمی است، البته ابعاد و بردارهای این نقطه دقیقاً مشخص نیست. روحانی از بسیاری جهات یک «ابزار تصادفی تغییر» در ایران است. وابستگی‌های سیاسی گذشته او، بیشتر از آنکه به چپی‌هایی که 15 سال پیش جنبش اصلاحات را راه‌اندازی کردند نزدیک باشد، به محافظه‌کاران سنتی نزدیک است. «روحانی» یک عملگرای رک و راست است که تجربیات بسیاری در مانور دادن درون نظام مذهبی ایران دارد. او عاقل‌تر از آن است که همانند «احمدی‌نژاد» در استفاده از قدرت خود زیاده‌روی کند؛ و او به عنوان یک آخوند، نگرانی‌های طبقه مذهبی جمهوری اسلامی را تا حدی تسکین خواهد داد. درست است که او در طول مبارزات انتخاباتی خود، از گفتمان‌های اصلاح‌طلبانه بهره برد اما قصد ندارد بیش از حد از اصول نظام که مهم‌ترین آن برتری رهبر است، منحرف شود.
اصولگرایان چرا باختند؟
یکی دیگر از موضوعاتی که در نشست استماع کنگره آمریکا مورد توجه قرار گرفت؛ دلایل شکست کاندیداهای رسمی جریان اصولگرایی بود. سوزان رایس درباره دلیل شکست اصولگرایان گفت: محافظه‌کاران همچنان پراکنده باقی‌مانده و هرگز به نفع یک نامزد واحد ائتلاف نکردند. اگر محافظه‌کاران به جای اینکه آرای خود را میان 4 نامزد پخش کنند، به نفع یک نفر جمع‌آوری می‌کردند، می‌توانستند انتخابات را حداقل به دور دوم بکشانند و از شور و حرارت اقدامات روحانی بکاهند تا از انتخاب‌شدنش جلوگیری کنند. او همچنین یکی دیگر از دلایل اقبال مردم به حسن روحانی را حضور سعید جلیلی در انتخابات دانست. این تحلیلگر موسسه بروکینگز در این‌باره تصریح کرد: «مردم این کار را برای جلوگیری از وقوع یک نتیجه بدتر، یعنی انتخاب «سعید جلیلی»، مذاکره‌کننده هسته‌ای که به نظر می‌رسید شعارها و رویکرد سرسختانه و مقاومتی‌اش، سختی‌هایی بیش از 8 سال گذشته را برای مردم به ارمغان بیاورد، انجام دادند».
توصیه به کاخ سفید
تحلیلگران موسسات رند، بروکینگز و کارنگی هر کدام در نطق‌های خود با توجه به شرایط ایران پیشنهاداتی به کاخ سفید ارائه کردند. سجادپور در این‌باره گفت: در این شرایط یک اولویت مهم برای واشنگتن این است که سیاست‌هایی در پیش بگیرد که انتقال ایران به یک دولت نماینده را تسریع کند و بر سر راه آن سنگ نیندازد. در این دولت نماینده همه شهروندان- از جمله اقلیت‌های مذهبی، غیرمذهبی‌ها و زنان- می‌توانند هر کدام به طور بالقوه یک رئیس‌جمهور باشند. بهترین راه برای دستیابی به این هدف این است که توان دولت ایران در کنترل اخبار، اطلاعات و ارتباطات را کاهش دهیم. سوزان مالونی نیز تصریح کرد: همه این تحولات برای واشنگتن خشنودکننده است و نشان از این دارد که راهبرد آمریکا، حداقل در این باره، موفق عمل کرده است. نتیجه انتخابات مهر تاییدی بود بر اینکه هنوز تمایل سیاسی به دست یافتن به یک مصالحه هسته‌ای درون جمهوری اسلامی وجود دارد. با این حال، حتی با وجود یک رئیس‌جمهور میانه‌روتر، نمی‌توان مساله هسته‌ای را به آسانی حل‌وفصل کرد و حوزه‌های پراکنده سیاسی ایران هنوز به پیچیدگی قبل است. وی افزود: نخستین و مهم‌ترین چیز آن است که سیاستگذاران آمریکا باید درک کنند که «روحانی» نیاز دارد به ایرانیان نشان دهد که می‌تواند پاداش‌هایی ملموس در قبال پیشنهادات دیپلماتیک از جامعه بین‌الملل دریافت کند. این بدین معناست که واشنگتن باید خود را برای پیشنهاد لغو چشمگیر تحریم‌ها در ازای هرگونه امتیازی در مساله هسته‌ای آماده کند. نقش کنگره در این موقعیت بی‌نهایت مهم است؛ اگر واشنگتن از به قدرت رسیدن یک میانه‌رو حقیقی که از اعتباری واقعی و حمایت آشکار برای هرگونه پیشرفت در مساله هسته‌ای برخوردار است، با طیف جدیدی از تحریم‌ها استقبال کند، واکنشی نابخردانه به نخستین اخبار خوبی که پس از سال‌ها از ایران به گوش رسیده، نشان داده است. علیرضا نادر از موسسه رند هم این پیشنهاد را به مقامات آمریکایی ارائه کرد: انتخاب شدن «روحانی» سیاست ایران را دچار تغییرات شگرف نخواهد کرد. به احتمال زیاد حکومت همچنان از «بشار اسد» در سوریه حمایت خواهد کرد؛ و اهداف اتمی خود را یکشبه کنار نخواهد گذاشت. اما اینک فرصت ارزشمندی پیش‌روی آمریکا قرار گرفته است. آمریکا باید تا زمانی که تعاملات جدی‌اش را با دولت «روحانی» آغاز نکرده از اعمال تحریم‌های جدید خودداری کند. آمریکا هنوز فرصت آن را دارد که بن‌بست اتمی را از راه دیپلماتیک حل و فصل کند».