اگر هافبک‌های پاسور مانند گوآردیولا در سال 2004 رو به انقراض بودند با حضور او در نقش سرمربی بارسلونا طلوعی مجدد داشتند. از گذشته تاکنون مربیان بزرگ در تاریخ فوتبال نقش‌آفرینی کرده و باعث پیشرفت و ارتقای آن شده‌اند. تحولات تاکتیکی اخیر در فوتبال اروپا و به تبع آن دنیا با نام گوآردیولا گره خورده، پس از کسب افتخارات بسیار در بارسلونا و جدایی غیرمنتظره از این باشگاه و یک سال دوری از فعالیت میدانی و سپس انتخاب تحسین‌برانگیز بایرن‌مونیخ، اکنون همه منتظر هستند تا ببینند آورده پپ برای این باشگاه آلمانی پس از آن فصل بی‌نظیر و درخشان چه خواهد بود؟ اما در ابتدا بهتر است دریابیم گوآردیولا در فوتبال اروپا چگونه تاثیر گذاشت و چگونه فلسفه او با نیاز‌های این فوتبال همراه شد و سبکی نو آفرید و نوآوری‌های او در بارسلونا چه بود؟و البته در نهایت آنکه نقش او در در گام بعدی و آینده فوتبال چه خواهد بود؟
در سال 2001 گوآردیولا به عنوان کاپیتان و رهبر درون زمین در سن 30 سالگی و در اوج قرار داشت. او بازیکنی بود که به راحتی می‌توانست توپ را از دفاع خود تحویل گرفته و با پاس‌های بی‌نظیر خود ستاره‌هایی مانند میشل لادروپ، هریستو استویچکف و روماریو را در بهترین حالت صاحب موقعیت کند و یک هافبک پاسور نزدیک به خط دفاعی محسوب می‌شد (Deep-lying playmaker).
اما دوران درخشش گوآردیولا به یکباره از میان رفت. در حالی که تصور می‌شد او نیز مانند ستارگانی همچون مالدینی و ماتئوس بتواند سال‌های متمادی در سطح اول اروپا و به همراه بارسلونا بدرخشد یک تغییر ذائقه یا تغییر فلسفه و نگرش در فوتبال دنیا همه چیز را به گونه‌ای دیگر رقم زد. واقعیت تلخ و بی‌رحمی پدیدار شد، هیچکس و هیچ تیم بزرگی گوآردیولا را نمی‌خواست.
او یک بازیکن معمولی نبود، کاپیتان بارسلونا در زمان تیم رویایی كرويف و قهرمان اروپا، بازیکنی که از 1991 تا 2001 در طول 11 سال حضور خود در بارسلونا 322 بار در ترکیب تیم حضور یافته و از محبوبیت بی‌نظیری برخوردار بود. اکنون نه‌تنها باید بارسلونا را در 30 سالگی ترک می‌کرد بلکه عملا هیچ تیم بزرگی خواهان جذب او نبود طوری که در نهایت مجبور شد زمان بازنشستگی خود در تیم‌هایی مانند برشا در ایتالیا و الاهلی قطر حضور یابد. اما چرا؟
در سال 2004 گوآردیولا در مصاحبه‌ای این‌طور می‌گوید: «من تغیر نکرده‌ام، مهارت‌های من پابرجا هستند و از بین نرفته‌اند، موضوع این است که اکنون فوتبال تغییر کرده و خیلی سریع‌تر و فیزیکی‌تر بازی می‌شود، تاکتیک‌ها اکنون متفاوت هستند، باید بازیکنی باشید که تکل بزنید، توپ را بگیرید و بجنگید مثل پاتریک ویرا و ادگار داویدز؛ اگر توانایی پاس داشته باشید چه بهتر اما اول جنگ. در هافبک‌های میانی و دفاعی تاکید بر کارها و وظایف دفاعی است و بازیکنانی با ویژگی من منقرض شده‌اند».
اگر هافبک‌های پاسور مانند گوآردیولا در سال 2004رو به انقراض بودند با حضور او در نقش سرمربی بارسلونا طلوعی مجدد داشتند. آنچه گوآردیولا را از فوتبال و ادامه درخشش محروم کرد، با فلسفه جدید و احترام ویژه به قدرت پاس‌دهی و تکنیک، نه‌تنها باعث ظهور بازیکنانی مانند ژاوی و اینیستا و بوسکتس شد بلکه قدرت حفظ توپ را از یک مهارت به یک سبک یا «style» ارتقا داد و این میراث بزرگ گوآردیولا بود. اگر چه نمی‌توان تمام امتیاز این کار را به گوآردیولا داد ولی انکار نقش و تاثیرگذاری او غیرممکن است. آنچه شگفت‌انگیز است تغییرات اینچنین گسترده در بازه زمانی
6 ساله بود!
گابریله مارکوتی، نویسنده و کارشناس روزنامه تایمز در سال 2010 می‌نویسد: «درست 6 سال پس از افول و سقوط ذهنیت گوآردیولا، به ناگاه شاهد حیات و ظهور مجدد آن در فوتبال نوین هستیم». اگر چه این حرف شاید بیش از اندازه ژورنالیستی به نظر بیاید اما در عین حال پذیرفتنی است. در حدفاصل پایان دوران بازیگری گوآردیولا و آغاز مربیگری او در بارسلونا تغییرات گسترده‌ای رخ داد؛ یکی از بزرگ‌ترین تحولات در گرایش هر چه بیشتر تیم‌ها در جایگزینی آرایش 1-3-2-4 و 3-3- 4با 2-4-4 است. این تغییر به معنی آن است که یک هافبک میانی به ترکیب اضافه شد.
اگر در گذشته ترکیب‌های 2 نفره میانه میدان رایج بود و اکثر تیم‌ها از یک هافبک دفاعی جنگنده و یک هافبک خلاق (creator) استفاده می‌کردند -مانند داویدز و زیدان در یووه- حالا یک فضای جدید باز شده بود.
ترکیب تخریب‌گر (destroyer) و خلاق (creator) حالا با یک هافبک (passor) دیگر تکمیل می‌شد. برای مثال می‌توان به لیورپول در آن سال‌ها اشاره کرد که با ماسکرانو (destroyer)، آلونسو (Passor) و جرارد (creator) یک ترکیب میانی فوق‌العاده را تشکیل داده بودند اما تغییرات دیگری هم در این دوران رخ داد از جمله اینکه تیم‌ها در زمانی که از هافبک‌های دفاعی استفاده می‌کردند، دوران بازیکنان شماره 10 خلاق که عمدتا با حریف‌گیری از بازی خارج می‌شدند
(makelele role) به پایان رسید. همان‌طور که اشاره شد نمونه بارز اینگونه هافبک‌های دفاعی ماکلله بود، بازیکنی با وظایف کاملا دفاعی که مسؤول جنگ‌های میانه میدان، حریف‌گیری با هافبک‌های هجومی حریف و از بازی خارج کردن آن و قطع پاس‌های عمقی بود، در واقع ظهور اینگونه هافبک‌های میانی همراه شد با پایان دوران تاریخی شماره 10 کلاسیک در تیم‌ها و از سوی دیگر پایان و عدم حضور شماره 10 کلاسیک عملا مربیان را به این فکر واداشت که هافبک‌های صرفا دفاعی (makelele role) دیگر چندان مفید نیستند. با نبود شماره 10 کلاسیک شرح وظایف‌ها تغییر کرد و نیاز به توانایی‌های دیگری احساس شد.
بنابر این بازیکنان خلاق (creator) اکنون کمی دورتر و در عمق بیشتری بازی می‌کردند مثل فابرگاس و اینیستا که در ترکیب اکنون کمی دورتر و در عمق بیشتری بازی می‌کنند. در ترکیب 3 نفره هافبک‌های میانی، هافبک دفاعی
(holding midfielder) حالا از بازیکنی که تنها تکل می‌زند و می‌جنگد به یک بازیکن با توانایی در ارسال پاس تغییر نقش داده که می‌توان به سبک بازی بوسکتس یا مایکل كريك اشاره كرد و بدین‌ترتیب ناگهان ترکیب 3 نفره میانه میدان به جای اینکه میدان جنگ و درگیری‌های فیزیکی باشد عرصه پاس و تکنیک شد که نهایت آنها را در بارسلونا می‌توان دید.
حضور بازیکنی مانند آندره پیرلو در نقش یک هافبک پاسور و طراح تحولی اساسی بود، یک هافبک دفاعی که مرکز ثقل تیم محسوب می‌شود و بیش از آنکه وظایف دفاعی داشته باشد وظیفه طراحی حملات، ارسال پاس بویژه در فاز انتقال و ضدحملات را برعهده دارد. تقریبا تنها 6 سال پیش از این غیرممکن بود بتوان بازیکنی با این ویژگی و خصوصیات بازی را در این پست تصور کرد، پیرلو نسخه‌ای جدید از گوآردیولای جوان بود. این روزها هافبک‌های دفاعی مدرن در تیم‌های سطح بالا کسانی هستند که می‌توانند توپ را به درستی به گردش درآورند و در فضاهای کوچک و فشرده با ارسال پاس‌های دقیق به بازی جهت دهند و حتی در مواقعی در حملات شرکت داشته باشند البته این امر به لطف فاصله کم تیمی و بالا قرار گرفتن خط آفساید و وجود مدافعان مرکزی سرعتی صورت می‌گیرد.
بازیکنان زبده‌ای مانند شوآین اشتایگر، خدیرا، گوستاوو، مارتینز، یحیی توره و بسیاری دیگر نمونه‌های خوبی از این سبک بازی هستند. خروج گوآردیولا از بارسلون پس از یک سال دوری از میادین و حضورش در بایرن‌مونیخ سوال‌های بسیاری در ذهن هر علاقه‌مندی ایجاد می‌کند.
به هر حال فراتر از نتایج و عناوین قسمتی از تغییرات و تحولات گوآردیولا در بارسلونا را می‌توان به‌طور کلی اینگونه دسته‌بندی کرد: 1- احترام و باور به خصوصیات فردی و جنس بازیکنان حتی بیش از آرایش تیمی 2- ارتقای حفظ توپ از یک مهارت و توانایی به یک سبک(style) 3- ایجاد و گسترش فاز چهارم در فوتبال که به آن فعلا عنوان فاز کنترل می‌دهیم 4-ایجاد سبک نوین دفاعی با استفاده از پرس زودهنگام و قانون 6 ثانیه‌ای طلایی 5-برقراری سبک نوین مدیریت درون‌تیمی و بهره‌برداری از عدالت و صداقت کاری به عنوان مهم‌ترین اهرم و ابزار مدیریتی كه هریک از این بخش‌ها نیازمند بررسي جداگانه است که در آینده به آن خواهیم پرداخت.
گوآردیولا با این نوآوری‌ها و بهره‌گیری از نسلی درخشان از بازیکنان توانست در 36/71 درصد بازی‌ها پیروز از زمین خارج شده و تنها در 9 درصد بازی‌ها زمین را بدون امتیاز ترک کند. پس از یک‌سال وقفه کاری و فعالیت میدانی، حرکت او از بارسلونا به بایرن‌مونیخ بسیار هوشمندانه به نظر می‌آید. به یاد داشته باشیم پپ زمانی دست به این انتخاب زد که بایرن‌مونیخ در میانه فصل قرار داشت و هنوز هیچ یک از عناوین را کسب نکرده بود. اکنون سوال بعدی این است که گوآردیولا و بایرن‌مونیخ چگونه از توانایی‌های یکدیگر سود خواهند برد؟