کویر ارواح
تاکنون نام ریگ‌جن به گوشتان خورده است؟! همان کویر ترسناکی که مردم محلی معتقدند محل زندگی ارواح و اجنه است و هر انسانی از آنجا عبور کند گرفتار ارواح می‌شود و قطعا جان سالم به در نمی‌برد. شاید این باور بومی‌ها هم نشات گرفته از اتفاقاتی باشد که پیش از آن به وقوع پیوسته، مثلا سوارانی که بی‌گدار به منطقه رفته‌اند و دیگر هیچ اثری از آنها پیدا نشده است. ریگ‌جن گستره‌ای از شنزارهای روان است، تا چشم کار می‌کند نمک است و ماسه و در بعضی مناطق باتلاق؛ باتلاق‌هایی که اگر شناختی از محل آنها نداشته باشید قطعا گرفتار شده و به جرگه همان آدم‌هایی می‌پیوندید که گرفتار روح و جن شده‌اند(!) فرو رفتن در گل و لجن در ریگ جن شاید یکی از خطرناک‌ترین اتفاقاتی باشد که ممکن است گریبانگیر مسافران، البته مسافران ناوارد شود و آنها را به کام مرگ بکشاند. سال‌های متمادی هیچ‌کس جرات آنکه به ریگ جن سفر و راز این کویر اسرارآمیز را کشف کند، نداشت یا اگر حتی جراتش را هم داشت به دلیل ناآشنایی با منطقه در راه می‌ماند.
شکست طلسم!
سون‌هدین در سال 1900 ریگ‌جن را کشف کرد و بعد از آن هم آلفونز گابریل در سال 1930 از نزدیکی آن گذر کرد. اما عبور از آن همچنان برای کویرنوردان به صورت یک رویا باقی ماند تا اینکه بالاخره در سال 1997 طلسم ریگ‌جن توسط علی پارسا، کویرشناس مقیم آمریکا شکسته شد. وی به همراه میرانزاده، رئیس پارک ملی کویر وقت با هواپیما بر فراز ریگ‌جن رفتند تا ثابت کنند که هیچ‌چیز شگفتی در ریگ‌جن وجود ندارد. علی پارسا در خاطرات خود درباره آشنایی اولیه‌اش با ریگ‌جن می‌نویسد: در یکی از سفرهایی که زمان دانش‌آموزی به کویر مرکزی داشتم در نقشه‌ای به ریگ‌جن برخوردم. نامش اسرارآمیز به نظر می‌آمد. تصمیم گرفتم به آنجا بروم و این سفر همزمان شد با انقلاب اسلامی ایران. سال‌ها بعد در 1996 این رویا با سفر به پارک ملی کویر دوباره به سراغم آمد. من، دوستانم و میرا نزاده، رئیس پارک ملی کویر تصمیم گرفتیم که از فراز ریگ‌جن با هواپیما عبور کنیم تا به خودمان ثابت کنیم در مسیر چیز عجیبی نیست؛ فقط نمک، ماسه و تپه است. نخستین امر شگفتی که در ریگ‌جن با آن مواجه شدیم گودالی تازه به وجود آمده بود. داخل گودال یک فضای آبی دیده می‌شد که آب شور بود. اطراف آن نمک کریستال شده به رنگ سفید دیده می‌شد و اطراف آن به رنگ قهوه‌ای بود که مشخص بود در اثر فشار، خاک آن پخش شده است. اما علی پارسا برای نخستین‌بار در نوامبر 1997 با ماشین وارد ریگ‌جن شد و بعد از آن بسیاری از کویرنوردان از برخی بخش‌های ریگ‌جن گذشتند. البته با تجهیزات کامل نه گرفتار روح شده و نه جن زده شدند.
موقعیت جغرافیایی
گسترش ریگ‌جن از شمال شرق به جنوب غرب است. این منطقه در شمال شرق به کوه گوگرد و منطقه معلمان، از جنوب به انارک، از شرق به ناحیه جندق و از سمت غرب به پارک ملی کویر منتهی می‌شود.
بهترین مسیر دستیابی به ریگ‌جن بخش شمال شرق پارک ملی کویراست، یعنی جاده سنگفرش ملک آباد که البته داخل مرز پارک است که زیر نظر سازمان حفاظت محیط‌زیست اداره می‌شود و گرفتن مجوز بسیار سخت است، به‌خاطر همین بهترین مسیر برای ورود به ریگ‌جن است که دقیقا در نقطه مقابل یعنی در بخش شرقی پارک قرار دارد. از تهران تا جندق حدود 170 کیلومتر راه است. البته قبل از حرکت چند نکته بسیار جدی و مهم را مدنظر قرار دهید. مهم‌ترین مساله اینکه اگر تا به حال کویر نوردی نکرده اید و به اصطلاح حرفه‌ای نیستید، برای نخستین تجربه به هیچ‌عنوان ریگ‌جن را برنگزنید که در این صورت رفتنتان با خودتان است و برگشتنتان با تقدیر. حتی اگر هم حرفه‌ای هستید حتما گروهی به این منطقه سفر کنید. بهترین وسیله برای سفر به کویر جیپهای سبک وزن است، نقشه را فراموش نکنید. اگر GPS(وسیله ثبت نقاط جغرافیایی و در واقع یک راهنمای الکترونیک ماهواره‌ای است) دارید که چه بهتر و از آنجایی که سفر به ریگ‌جن حرکتی نوین و بسیار مشکل است و در نتیجه نقشه دقیقی از آن در دسترس نیست، می‌توانید با استفاده از GPS و ثبت نقاط، میزان دقت نقشه‌هایتان را بررسي کنید.
مسیر پیشنهادی
اگر از مسیر جندق به طرف ریگ‌جن می‌روید پس از طی مسیری پر پیچ و خم وارد یک رودخانه خشک و عریض می‌شوید، بعد از عبور از رودخانه تا چشم کار می‌کند کوه‌ها و تپه‌های ماسه‌ای است. بخشی از منطقه نسبتا مسطح‌تر است و تپه‌ها کوچک‌تر. بنابراین عبور از آن نسبتا آسان به نظر می‌رسد ولی با کمی پیشروی با کم شدن ارتفاع به اراضی باتلاقی می‌رسید که اینجا تقریبا جنوب منطقه است. اصرار برای عبور از این اراضی باتلاقی بی‌فایده است. بنابراین بهتر است از سمت شمال غربی به حرکتتان ادامه دهید. آخرین کوه‌هایی که 2300 متر ارتفاع دارند به بخش شمالی ریگ‌جن می‌رسند. از اینجا کوه دماوند را هم می‌توانید ببینید. با ادامه این مسیر به پارک ملی کویر می‌رسید، البته بعد از گذر از رودخانه خشک نخجیر و پارک ملی کویر، نقطه پایانی است که شما را به پاسگاه ملک‌آباد ورامین و تهران می‌رساند و تا اینجا بیش از هزار کیلومتر مسیر را در کویر درنوردیده‌اید.
آسمان زیبای ريگ جن
همه این سختی‌ها و بالا و پایین‌ها یک طرف و آسمان پرستاره شب‌های ریگ‌جن هم یک طرف. خوابیدن روی شن‌های روان روی تپه‌ای بلند و چشم دوختن به آسمانی که حتی یک نقطه سیاه ندارد و شهاب‌سنگ‌هایی که هرازگاهی مثل تیر فرشتگان حافظ زمین که شیاطین را از نزدیک شدن به زمین باز می‌دارند، تمام خستگی روزانه و در شن و باتلاق فرو رفتن را از تن می‌زداید، بویژه اگر در کیسه خواب باشی و همان‌طور که به آسمان چشم دوخته‌ای، بخوابی.
تنوع‌زیستی
ناحیه وسیعی از ریگ‌جن فاقد پوشش گیاهی و پراکندگی جانوری است، هنوز از وضعیت پوشش گیاهی و حیات وحش این منطقه اطلاعاتی در دست نیست. ولی در حواشی آن یعنی هموار سینه‌کوه در دهانه چاه گرگ و دهانه ظلمات و همین‌طور دامنه‌های کافر کوه وجود جبیر و گورخر ایرانی گزارش شده است.
کمال عباس‌نژاد یکی از طراحان قدیمی و بنام برای نخستین بار پای در ریگ جن گذاشت، وی جزئیات را اینچنین تشریح می‌کند:
در سال 1375 هنگام نقشه برداری و مسیریابی برای یکی از مسابقات رالی بین‌المللی فکر عبور از ریگ جن در ذهن من خطور كرد و به دنبال آن در نخستین ملاقاتی که با میرانزاده، مسؤول وقت پارک ملی کویر داشتم و پاسخ ایشان به پاره‌ای از ابهامات ذهنی پیرامون منطقه با شدت بیشتری مساله را دنبال کردم و تا آنجایی که به خاطر دارم ایشان گفتند باید در این سفر تدارکات مناسب داشته باشید و حتی اگر با 3 دستگاه جیپ به آنجا می‌روید باید آمادگی كامل را داشته باشید، یک جیپ را در صحرا بگذارید. به دنبال مجموعه تحقیقات درباره منطقه و پیگیری سفرهای دکتر الفونس گابریل دردهه 20 قرن بیستم و مطالعه خاطرات وی و پیگیری‌های میرانزاده که بدون شک از موفق‌ترین اشخاص در نفوذ به ریگ جن بوده‌اند، توانستیم اطلاعات جالبی را به‌دست آوریم. از سال 80 با توجه به تشکیل کمیته اتومبیل‌های دو دیفرانسیل در فدارسیون موتور سواری و اتومبیلرانی و به دنبال آن ادغام کمیته توریسم با کمیته اتومبیل‌های دو دیفرانسیل و پذیرش مسؤولیت دو کمیته در یک نهاد واحد از جانب من ابتدا اقدام به فراخوان عمومی و جمع آوری همه علاقه‌مندان به این خودروها کردم تا از تجربیات ارزنده این اعضا در برگزاری تورهای مختلف و مسابقات رالی و تپه‌نوردی استفاده کنیم و سپس با بررسی بیشتر از شرایط ویژه مناطق مشرف به ریگ‌جن و نخستین بار از طرف کمیته اتومبیل‌های دو دیفرانسیل یکی از گروه‌های اعزامی به سرپرستی حمید بریری و همراهی میرانزاده حدود 70 کیلومتر از منطقه ملک آباد در سال 80 به قسمت شمال غربی ریگ نفوذ کردند که به دلیل شرایط جوی نامناسب و امكانات محدود گروه، حرکت بي‌نتيجه ماند. در سال 81 باز هم با میرانزاده به عنوان راهنما و کارشناس منطقه به دعوت علی پارسا که از جمله شیفتگان منطقه ریگ هستند حرکت دیگری را آغاز کردیم که پس از طی مسافت مورد شناسایی میرانزاده از حرکت متوقف شد و پارسا با استفاده از هواپیما و شتر از مناطق جندق و جنوب شناسایی خوبی را انجام داده و پس از آن با اعلام مجموعه تجربیات ارزشمند خود در سایت ویژه منطقه ریگ‌جن این منطقه را تبدیل به یک منطقه جذاب بین‌المللی کردند. با بررسی‌هایی که به عمل آمد 15 شهریور تا 25 مهر 81 فصل مناسب تشخیص داده شد و از آنجایی که عبور از قسمت شمال شرقی پارک کویر (جاده سنگفرش و ملک آباد) نیاز به مجوز سازمان محیط زیست داشت زیرا از سال 81 این منطقه در اختیار محیط زیست سمنان قرار گرفت، با کمال تاسف تمام ماه‌های مرداد و شهریور و مهر سال 81 وقت گروه صرف نامه‌نگاری با محیط زیست استان سمنان و محیط زیست استان تهران سپری شد و با توجه به بارش‌های پاییزی زود هنگام در سال 81 حرکتی انجام نشد و به سال بعد موکول شد.
در سال 82 مجددا جهت کسب مجوز از سازمان محیط زیست استان سمنان مکاتبه‌هایی انجام شد و برای دومین سال مسؤولان محیط زیست استان سمنان عدم موافقت خود را برای این گروه از منطقه پارک ملی اعلام کردند. با توجه به پیش‌بینی گروه از همکاری نكردن محیط زیست با شناسایی‌هایی که بسیار ارزشمند بود و توسط میرانزاده و پارسا در سال 81 انجام شده بود حرکت گروه از منطقه جندق جهت نفوذ به ریگ در نظر گرفته شد. جالب است بدانید که خط مستقیم از جندق تا تهران در روی GPS حدود 170 کیلومتر است و در این راه با توجه به نقاط ثبت شده روی دستگاه GPS پارسا تصمیم گرفتیم در نیمه دوم مهر ماه حرکت خود را آغاز کنیم و دو هفته قبل از حرکت در جلسه‌ای که با حضور اعضای موثر گروه تشکیل دادیم و پارسا نیز شرکت داشت از ایشان دعوت کردیم همراه گروه باشد ولی پارسا به دلیل یک مسافرت غیر منتظره از همراهی با ما عذر خواهی کرد.
به دنبال ایشان میرانزاده نیز به دلیل مسؤولیتی که در پارک ملی نخجیر و سرخه‌حصار به ایشان محول شد، نتوانستند گروه را همراهی کنند. به هر حال تصمیم گرفته شد پنج اتومبیل جیپ میول به همراه یک دستگاه وانت دو دیفرانسیل جهت حمل تدارکات مورد نیاز گروه به منطقه جندق اعزام شوند. طی جلسات متعددی تقسیم کار صورت گرفت و باید بگویم با توجه به تجربه در دورانی که برگزاری مسابقات رالی را به عهده داشتم و تجربیاتی که طی سال‌ها همکاری با فدراسیون، همچنین شرکت در مسابقات رالی داشتم در این جلسات تقسیم کار خوبی انجام شد و مساله قابلیت‌های رانندگی اعضای تیم و آمادگی اتومبیل‌ها در نظر گرفته شد. حمید بریری، مسؤولیت انتخاب داوطلبان و در عین حال آماده‌سازی خودروها را به عهده گرفت و نصرت لو با توجه به تجربه‌های ارزشمندشان در زمینه مسائل توریستی برآورد تدارکات مورد نیاز سفر و اعلام لیست تمامی اعضای داوطلب حضور در حرکت، مسعود پور کرامتی و یاشار عباس نژاد مسؤولیت تهیه نقشه و امکان‌های نرم افزاری برای انتخاب مسیرهای احتمالی و ایجاد نقاط مطمئن روی دستگاه‌های GPS برای سرعت کاروان و سعید شفیع زاده و کاووس علی اکبری و جمال بی‌ربایی مسؤولیت تدارکات غذا و دیگر لوازم مورد نیاز را به عهده گرفتند. باید گفت کار به خوبی انجام شد که برای حدود دو هفته غذا، آب و امکانات فراهم کرده بودند و رضا ابراهیمیان و حمید ساغرچی مسؤولیت تدارکات پشتیبانی را با یک دستگاه دوج وانت و حمل 200 لیتر بنزین یدک و نزدیک 180 لیتر آب و لوازم یدکی خودروها را که همگی جیپ میول بودند نقش ارزند‌ه‌ای را در موفقیت این سفر ایفا کردند. دو تن دیگر، بابک هروی و محمد رضوی نیز در این سفر شرکت داشتند. در این سفر همچنین یکی دیگر از اعضای موثر کمیته دو دیفرانسیل که نقش مهمی را در دادن روحیه به اعضای گروه بویژه هنگامی‌که همه ماشین‌ها در گل تپیدند داشت یک میهمان خارجی به نام جف تراورس بود، احسان نادری نیز مسؤوليت عکاسی گروه را به عهده داشت. به هر حال با تقسیم کار صورت گرفته حرکت گروه از روز 30 مهر روز چهارشنبه آغاز شد. پیش بینی می‌کردیم که پس از دو روز به منطقه جندق برسیم که همین‌طور شد و روز پنجشنبه شب با اهالی خوب جندق از جمله یکی از افراد بلد و با تجربه منطقه به نام حسن نیکوکار تماس گرفتیم و صبح روز جمعه حرکت از غربی‌ترین نقطه شهر جندق به سمت ریگ آغاز شد. در ابتدای حرکت پس از طی راه‌های پر‌پیچ و خم از میان کوه‌های غربی جندق وارد یک رودخانه خشک شدیم که نزدیک 15 کیلومتر از حریم ریگ را به قلب منطقه هدایت کرد. با توجه به دقت نقشه‌ها و نقاط مطمئن GPS که پیش بینی‌‌های ما را قوت می‌بخشید برای عبور از قسمت کم ریگ 30 درجه به سمت جنوب غربی حرکت کردیم تا از قسمت جنوب ارتفاعات بلند کوه‌های ماسه‌ای و از کوتاه‌ترین راه مسیر خود را به غرب ریگ برسانیم. پس از حدود 50 کیلومتر از منطقه جندق به منطقه‌ای خشک و ناهموار بین کوه‌های ماسه‌ای رسیدیم و با گذشت از جنوبی‌ترین ارتفاعات به منطقه بسیار صاف با تپه‌های کوچک رسیدیم که در ظاهر عبور از آنها آسان به نظر می‌رسید ولی با کم شدن ارتفاع منطقه از سطح دریا حدود 710 متر نواحی باتلاقی شروع شد و با این ارتفاع دستگاه GPS تنها راهنمای ما برای پیدا کردن مناطق خشک بود و پس از طی مسافتی کوتاه به این نتیجه رسیدیم که اصرار بیش از حد برای عبور از مناطق جنوبی فایده‌ای نداشته و باید نقشه بعدی را به کار گرفت یعنی به سمت شمال غربی ریگ حرکت کنیم و در این مرحله به جهت جلوگیری از مصرف بیش از حد بنزین تعداد دو دستگاه اتومبیل پیشتاز جهت شناسایی مسیر با یک دستگاه موبایل ماهواره‌ای حرکت کرده و بقیه اعضا با اقامت در نقطه‌ای مطمئن منتظر اعلام پیدا شدن راه از طرف گروه پیشتاز شدند. البته برخی اوقات به دلیل عدم هماهنگی دو دستگاه تلفن ماهواره‌ای، گروه پیشتاز مجبور می‌شدند با کمک علائم اعضاي گروه را مطلع کنند و حتی در یک مورد یاشار جهت اعلام شناسایی مسیر مناسب به جهت صرفه‌جویی در بنزین نزدیک به 4 کیلومتر در منطقه برای بررسی مسیر صحیح و خبر به گروه دوم پیاده مسیر را طی کرد. با گذشت نخستین روز و فرا رسیدن شب، نخستین شب اقامت ما در ریگ روی یکی از تپه‌های ماسه‌ای در نظر گرفته شد و اعضای گروه پس از استراحتی کوتاه به منظور تصمیم‌گیری در ادامه حرکت جلسه‌ای برگزار کردند که پس از بحث‌های متناوب با توجه به اینکه ممکن بود برخی از اعضای گروه تمایل به بازگشت به جندق را داشته باشند سه پیشنهاد به رای گذاشته شد؛ بازگشت همه اعضای تیم به جندق یا تقسیم تیم به دو گروه، یک گروه با یک گالن بنزین یدک به جندق بازگردند و گروه علاقه‌مند به ادامه حرکت با باقی تدارکات به سفر ادامه دهند یا ادامه حرکت به شکل روز اول یعنی دو خودرو پیشتاز صبح زود برای پیدا کردن مسیر مناسب به حرکت ادامه دهند و در صورت مناسب بودن مسیر گروه دوم را مطلع کنند که پیشنهاد سوم با اکثریت آرا مورد قبول واقع شد. ساعت 6 صبح گروه پیشتاز با سرپرستی خودم و حمید بریری و پسرم یاشار در یک خودرو و سعدی شفیع‌زاده و کاووس علی‌اکبری و جمال بی‌ریایی در خودروی دوم حرکت کردیم. آنچه برای ما مهم بود حذف مسیرهای مارپیچی روز قبل برای صرفه‌جویی در مصرف بنزین بود که نزدیک به 290 لیتر باقی مانده بود. همچنین نزدیک شدن به نقاط به‌دست آمده گروه‌های قبلی اعزامی از طرف پارک ملی کویر و استفاده از مناطق خشک و مطمئن حاشیه کوه‌های ماسه‌ای و ثبت نقاط مطمئن روی GPS پس از گذشت از آخرین کوه‌های ماسه‌ای که ارتفاع آنها 2300 متر از سطح دریا بود به شمالی‌ترین نقطه ریگ رسیدیم و از این نقطه بود که با استفاده از نقاط بدست آمده از ناحیه ارتفاعات پارک ملی کویر و کوه گوگرد وضعیت منطقه‌ای خود را با GPS روشن کردیم. نزدیک به 40 کیلومتر تا کوه گوگرد و 58 کیلومتر تا ارتفاعات پارک ملی کویر و ملک‌آباد فاصله داشتیم. کوه دماوند نیز رویت شد، با استفاده از تلفن ماهواره‌ای با میرانزاده تماس گرفتیم و ایشان از اینکه گروه موفق به عبور از منطقه شده بود خوشحالی کردند. با توجه به توصیه ایشان جهت ورود به پارک ملی و انتخاب منطقه‌ای مطمئن برای نجات از باتلاق‌های حریم ریگ در یک تماس تلفنی با اعضای گروه دوم برنامه ادامه حرکت به آنان اعلام شد و این گروه پس از سه ساعت به گروه پیشتاز ملحق شدند و حرکت آغاز شد ولی در نزدیکی ساعت 5 هنگام رسیدن به نخستین منطقه باتلاقی متاسفانه به دلیل سنگینی دو دستگاه خودرو در حاشیه یکی از باتلاق‌ها به گل نشستند. همکاری دیگر اعضای گروه برای بیرون آوردن آنها سبب شد در مدت بسیار کوتاهی همه خودروها به طور کامل در باتلاق فرو روند و با توجه به تاریک شدن هوا و خستگی بیش از حد گروه مجبور به اقامت در حاشیه همان منطقه شدیم. ساعت 7 صبح کار امدادرسانی به خودروها را شروع کردیم و با درآوردن یک دستگاه خودرو و به دنبال آن بیرون آوردن دیگر جیپ‌ها به‌وسیله وینچ و تعمیر و تعویض گاردان یکی از جیپهای گیر کرده توسط بریری، همه خودروها جهت بیرون کشیدن وانت دوج بسیج شدند که تعمیر و بیرون کشیدن این خودروها به طور کامل یک روز وقت ما را گرفت و با تاریک شدن هوا شب را در همان حاشیه ماندیم و تنها کار ما به غیر از بیرون کشیدن خودروها انتخاب مسیر حرکت صحیح برای جلوگیری از تکرار تجربه این روز ما بود که به‌وسیله گروه پیشتاز انجام شد. روز بعد با توجه به شناسایی روز قبل و انتخاب مسیر مناسب خوشبختانه با طی مسافتی نزدیک به 5 کیلومتر به علائم شناسایی مسیر که به‌وسیله میرانزاده در سال‌های قبل گذاشته بودند، رسیدیم. دیدن این علائم که عبارت بود از میله‌‌هایی که در زمین فرو رفته بودند، قوت قلبی به گروه داد و همگی خوشحال شدند. زیرا پس از چهار روز نخستین علائم عبور انسان در منطقه را دیدیم و به ادامه حرکت امیدوار شدیم. با گذشت از رودخانه خشک نخجیر و نزدیک شدن به ارتفاعات پارک ملی کویر و ملک‌آباد، کم‌کم مشکل جدیدی برای گروه به‌وجود آمد و آن چیزی نبود جز تمام شدن ذخیره بنزین. با این مساله که می‌دانستیم در ملک‌آباد نمی‌توان بنزین به میزان کافی تهیه کرد با استمداد از حسین خداپرست، دبیر فدراسیون و مدیر بخش اتومبیلرانی که از جمله مشوقان گروه ما بودند، ایشان طی نامه‌نگاری با مسؤولان محیط زیست استان سمنان برای مجوز کسب ورود به پارک ملی و به موازات آن بسیج امكانات محلی از ورامین اقدام کرده و متاسفانه با توجه به مجموعه مشکلات ورود خودروی وانت حامل بنزین به پارک ملی مجبور شدیم یک شب دیگر نیز در منطقه ویژه محیط‌بانی ملک‌آباد بمانیم و روز بعد قبل از ظهر با اعزام وانت به منطقه از طرف اهالی خوب ورامین به سمت ورامین و سپس تهران حرکت کردیم و در ساعات پایانی روز 6 آبان تور جذاب 1235 کیلومتری به پایان رسید. قدرت‌هاي پنهان مثلث برموداي ايران
کویر ارواح
تاکنون نام ریگ‌جن به گوشتان خورده است؟! همان کویر ترسناکی که مردم محلی معتقدند محل زندگی ارواح و اجنه است و هر انسانی از آنجا عبور کند گرفتار ارواح می‌شود و قطعا جان سالم به در نمی‌برد. شاید این باور بومی‌ها هم نشات گرفته از اتفاقاتی باشد که پیش از آن به وقوع پیوسته، مثلا سوارانی که بی‌گدار به منطقه رفته‌اند و دیگر هیچ اثری از آنها پیدا نشده است. ریگ‌جن گستره‌ای از شنزارهای روان است، تا چشم کار می‌کند نمک است و ماسه و در بعضی مناطق باتلاق؛ باتلاق‌هایی که اگر شناختی از محل آنها نداشته باشید قطعا گرفتار شده و به جرگه همان آدم‌هایی می‌پیوندید که گرفتار روح و جن شده‌اند(!) فرو رفتن در گل و لجن در ریگ جن شاید یکی از خطرناک‌ترین اتفاقاتی باشد که ممکن است گریبانگیر مسافران، البته مسافران ناوارد شود و آنها را به کام مرگ بکشاند. سال‌های متمادی هیچ‌کس جرات آنکه به ریگ جن سفر و راز این کویر اسرارآمیز را کشف کند، نداشت یا اگر حتی جراتش را هم داشت به دلیل ناآشنایی با منطقه در راه می‌ماند.
شکست طلسم!
سون‌هدین در سال 1900 ریگ‌جن را کشف کرد و بعد از آن هم آلفونز گابریل در سال 1930 از نزدیکی آن گذر کرد. اما عبور از آن همچنان برای کویرنوردان به صورت یک رویا باقی ماند تا اینکه بالاخره در سال 1997 طلسم ریگ‌جن توسط علی پارسا، کویرشناس مقیم آمریکا شکسته شد. وی به همراه میرانزاده، رئیس پارک ملی کویر وقت با هواپیما بر فراز ریگ‌جن رفتند تا ثابت کنند که هیچ‌چیز شگفتی در ریگ‌جن وجود ندارد. علی پارسا در خاطرات خود درباره آشنایی اولیه‌اش با ریگ‌جن می‌نویسد: در یکی از سفرهایی که زمان دانش‌آموزی به کویر مرکزی داشتم در نقشه‌ای به ریگ‌جن برخوردم. نامش اسرارآمیز به نظر می‌آمد. تصمیم گرفتم به آنجا بروم و این سفر همزمان شد با انقلاب اسلامی ایران. سال‌ها بعد در 1996 این رویا با سفر به پارک ملی کویر دوباره به سراغم آمد. من، دوستانم و میرا نزاده، رئیس پارک ملی کویر تصمیم گرفتیم که از فراز ریگ‌جن با هواپیما عبور کنیم تا به خودمان ثابت کنیم در مسیر چیز عجیبی نیست؛ فقط نمک، ماسه و تپه است. نخستین امر شگفتی که در ریگ‌جن با آن مواجه شدیم گودالی تازه به وجود آمده بود. داخل گودال یک فضای آبی دیده می‌شد که آب شور بود. اطراف آن نمک کریستال شده به رنگ سفید دیده می‌شد و اطراف آن به رنگ قهوه‌ای بود که مشخص بود در اثر فشار، خاک آن پخش شده است. اما علی پارسا برای نخستین‌بار در نوامبر 1997 با ماشین وارد ریگ‌جن شد و بعد از آن بسیاری از کویرنوردان از برخی بخش‌های ریگ‌جن گذشتند. البته با تجهیزات کامل نه گرفتار روح شده و نه جن زده شدند.
موقعیت جغرافیایی
گسترش ریگ‌جن از شمال شرق به جنوب غرب است. این منطقه در شمال شرق به کوه گوگرد و منطقه معلمان، از جنوب به انارک، از شرق به ناحیه جندق و از سمت غرب به پارک ملی کویر منتهی می‌شود.
بهترین مسیر دستیابی به ریگ‌جن بخش شمال شرق پارک ملی کویراست، یعنی جاده سنگفرش ملک آباد که البته داخل مرز پارک است که زیر نظر سازمان حفاظت محیط‌زیست اداره می‌شود و گرفتن مجوز بسیار سخت است، به‌خاطر همین بهترین مسیر برای ورود به ریگ‌جن است که دقیقا در نقطه مقابل یعنی در بخش شرقی پارک قرار دارد. از تهران تا جندق حدود 170 کیلومتر راه است. البته قبل از حرکت چند نکته بسیار جدی و مهم را مدنظر قرار دهید. مهم‌ترین مساله اینکه اگر تا به حال کویر نوردی نکرده اید و به اصطلاح حرفه‌ای نیستید، برای نخستین تجربه به هیچ‌عنوان ریگ‌جن را برنگزنید که در این صورت رفتنتان با خودتان است و برگشتنتان با تقدیر. حتی اگر هم حرفه‌ای هستید حتما گروهی به این منطقه سفر کنید. بهترین وسیله برای سفر به کویر جیپهای سبک وزن است، نقشه را فراموش نکنید. اگر GPS(وسیله ثبت نقاط جغرافیایی و در واقع یک راهنمای الکترونیک ماهواره‌ای است) دارید که چه بهتر و از آنجایی که سفر به ریگ‌جن حرکتی نوین و بسیار مشکل است و در نتیجه نقشه دقیقی از آن در دسترس نیست، می‌توانید با استفاده از GPS و ثبت نقاط، میزان دقت نقشه‌هایتان را بررسي کنید.
مسیر پیشنهادی
اگر از مسیر جندق به طرف ریگ‌جن می‌روید پس از طی مسیری پر پیچ و خم وارد یک رودخانه خشک و عریض می‌شوید، بعد از عبور از رودخانه تا چشم کار می‌کند کوه‌ها و تپه‌های ماسه‌ای است. بخشی از منطقه نسبتا مسطح‌تر است و تپه‌ها کوچک‌تر. بنابراین عبور از آن نسبتا آسان به نظر می‌رسد ولی با کمی پیشروی با کم شدن ارتفاع به اراضی باتلاقی می‌رسید که اینجا تقریبا جنوب منطقه است. اصرار برای عبور از این اراضی باتلاقی بی‌فایده است. بنابراین بهتر است از سمت شمال غربی به حرکتتان ادامه دهید. آخرین کوه‌هایی که 2300 متر ارتفاع دارند به بخش شمالی ریگ‌جن می‌رسند. از اینجا کوه دماوند را هم می‌توانید ببینید. با ادامه این مسیر به پارک ملی کویر می‌رسید، البته بعد از گذر از رودخانه خشک نخجیر و پارک ملی کویر، نقطه پایانی است که شما را به پاسگاه ملک‌آباد ورامین و تهران می‌رساند و تا اینجا بیش از هزار کیلومتر مسیر را در کویر درنوردیده‌اید.
آسمان زیبای ريگ جن
همه این سختی‌ها و بالا و پایین‌ها یک طرف و آسمان پرستاره شب‌های ریگ‌جن هم یک طرف. خوابیدن روی شن‌های روان روی تپه‌ای بلند و چشم دوختن به آسمانی که حتی یک نقطه سیاه ندارد و شهاب‌سنگ‌هایی که هرازگاهی مثل تیر فرشتگان حافظ زمین که شیاطین را از نزدیک شدن به زمین باز می‌دارند، تمام خستگی روزانه و در شن و باتلاق فرو رفتن را از تن می‌زداید، بویژه اگر در کیسه خواب باشی و همان‌طور که به آسمان چشم دوخته‌ای، بخوابی.
تنوع‌زیستی
ناحیه وسیعی از ریگ‌جن فاقد پوشش گیاهی و پراکندگی جانوری است، هنوز از وضعیت پوشش گیاهی و حیات وحش این منطقه اطلاعاتی در دست نیست. ولی در حواشی آن یعنی هموار سینه‌کوه در دهانه چاه گرگ و دهانه ظلمات و همین‌طور دامنه‌های کافر کوه وجود جبیر و گورخر ایرانی گزارش شده است.
کمال عباس‌نژاد یکی از طراحان قدیمی و بنام برای نخستین بار پای در ریگ جن گذاشت، وی جزئیات را اینچنین تشریح می‌کند:
در سال 1375 هنگام نقشه برداری و مسیریابی برای یکی از مسابقات رالی بین‌المللی فکر عبور از ریگ جن در ذهن من خطور كرد و به دنبال آن در نخستین ملاقاتی که با میرانزاده، مسؤول وقت پارک ملی کویر داشتم و پاسخ ایشان به پاره‌ای از ابهامات ذهنی پیرامون منطقه با شدت بیشتری مساله را دنبال کردم و تا آنجایی که به خاطر دارم ایشان گفتند باید در این سفر تدارکات مناسب داشته باشید و حتی اگر با 3 دستگاه جیپ به آنجا می‌روید باید آمادگی كامل را داشته باشید، یک جیپ را در صحرا بگذارید. به دنبال مجموعه تحقیقات درباره منطقه و پیگیری سفرهای دکتر الفونس گابریل دردهه 20 قرن بیستم و مطالعه خاطرات وی و پیگیری‌های میرانزاده که بدون شک از موفق‌ترین اشخاص در نفوذ به ریگ جن بوده‌اند، توانستیم اطلاعات جالبی را به‌دست آوریم. از سال 80 با توجه به تشکیل کمیته اتومبیل‌های دو دیفرانسیل در فدارسیون موتور سواری و اتومبیلرانی و به دنبال آن ادغام کمیته توریسم با کمیته اتومبیل‌های دو دیفرانسیل و پذیرش مسؤولیت دو کمیته در یک نهاد واحد از جانب من ابتدا اقدام به فراخوان عمومی و جمع آوری همه علاقه‌مندان به این خودروها کردم تا از تجربیات ارزنده این اعضا در برگزاری تورهای مختلف و مسابقات رالی و تپه‌نوردی استفاده کنیم و سپس با بررسی بیشتر از شرایط ویژه مناطق مشرف به ریگ‌جن و نخستین بار از طرف کمیته اتومبیل‌های دو دیفرانسیل یکی از گروه‌های اعزامی به سرپرستی حمید بریری و همراهی میرانزاده حدود 70 کیلومتر از منطقه ملک آباد در سال 80 به قسمت شمال غربی ریگ نفوذ کردند که به دلیل شرایط جوی نامناسب و امكانات محدود گروه، حرکت بي‌نتيجه ماند. در سال 81 باز هم با میرانزاده به عنوان راهنما و کارشناس منطقه به دعوت علی پارسا که از جمله شیفتگان منطقه ریگ هستند حرکت دیگری را آغاز کردیم که پس از طی مسافت مورد شناسایی میرانزاده از حرکت متوقف شد و پارسا با استفاده از هواپیما و شتر از مناطق جندق و جنوب شناسایی خوبی را انجام داده و پس از آن با اعلام مجموعه تجربیات ارزشمند خود در سایت ویژه منطقه ریگ‌جن این منطقه را تبدیل به یک منطقه جذاب بین‌المللی کردند. با بررسی‌هایی که به عمل آمد 15 شهریور تا 25 مهر 81 فصل مناسب تشخیص داده شد و از آنجایی که عبور از قسمت شمال شرقی پارک کویر (جاده سنگفرش و ملک آباد) نیاز به مجوز سازمان محیط زیست داشت زیرا از سال 81 این منطقه در اختیار محیط زیست سمنان قرار گرفت، با کمال تاسف تمام ماه‌های مرداد و شهریور و مهر سال 81 وقت گروه صرف نامه‌نگاری با محیط زیست استان سمنان و محیط زیست استان تهران سپری شد و با توجه به بارش‌های پاییزی زود هنگام در سال 81 حرکتی انجام نشد و به سال بعد موکول شد.
در سال 82 مجددا جهت کسب مجوز از سازمان محیط زیست استان سمنان مکاتبه‌هایی انجام شد و برای دومین سال مسؤولان محیط زیست استان سمنان عدم موافقت خود را برای این گروه از منطقه پارک ملی اعلام کردند. با توجه به پیش‌بینی گروه از همکاری نكردن محیط زیست با شناسایی‌هایی که بسیار ارزشمند بود و توسط میرانزاده و پارسا در سال 81 انجام شده بود حرکت گروه از منطقه جندق جهت نفوذ به ریگ در نظر گرفته شد. جالب است بدانید که خط مستقیم از جندق تا تهران در روی GPS حدود 170 کیلومتر است و در این راه با توجه به نقاط ثبت شده روی دستگاه GPS پارسا تصمیم گرفتیم در نیمه دوم مهر ماه حرکت خود را آغاز کنیم و دو هفته قبل از حرکت در جلسه‌ای که با حضور اعضای موثر گروه تشکیل دادیم و پارسا نیز شرکت داشت از ایشان دعوت کردیم همراه گروه باشد ولی پارسا به دلیل یک مسافرت غیر منتظره از همراهی با ما عذر خواهی کرد.
به دنبال ایشان میرانزاده نیز به دلیل مسؤولیتی که در پارک ملی نخجیر و سرخه‌حصار به ایشان محول شد، نتوانستند گروه را همراهی کنند. به هر حال تصمیم گرفته شد پنج اتومبیل جیپ میول به همراه یک دستگاه وانت دو دیفرانسیل جهت حمل تدارکات مورد نیاز گروه به منطقه جندق اعزام شوند. طی جلسات متعددی تقسیم کار صورت گرفت و باید بگویم با توجه به تجربه در دورانی که برگزاری مسابقات رالی را به عهده داشتم و تجربیاتی که طی سال‌ها همکاری با فدراسیون، همچنین شرکت در مسابقات رالی داشتم در این جلسات تقسیم کار خوبی انجام شد و مساله قابلیت‌های رانندگی اعضای تیم و آمادگی اتومبیل‌ها در نظر گرفته شد. حمید بریری، مسؤولیت انتخاب داوطلبان و در عین حال آماده‌سازی خودروها را به عهده گرفت و نصرت لو با توجه به تجربه‌های ارزشمندشان در زمینه مسائل توریستی برآورد تدارکات مورد نیاز سفر و اعلام لیست تمامی اعضای داوطلب حضور در حرکت، مسعود پور کرامتی و یاشار عباس نژاد مسؤولیت تهیه نقشه و امکان‌های نرم افزاری برای انتخاب مسیرهای احتمالی و ایجاد نقاط مطمئن روی دستگاه‌های GPS برای سرعت کاروان و سعید شفیع زاده و کاووس علی اکبری و جمال بی‌ربایی مسؤولیت تدارکات غذا و دیگر لوازم مورد نیاز را به عهده گرفتند. باید گفت کار به خوبی انجام شد که برای حدود دو هفته غذا، آب و امکانات فراهم کرده بودند و رضا ابراهیمیان و حمید ساغرچی مسؤولیت تدارکات پشتیبانی را با یک دستگاه دوج وانت و حمل 200 لیتر بنزین یدک و نزدیک 180 لیتر آب و لوازم یدکی خودروها را که همگی جیپ میول بودند نقش ارزند‌ه‌ای را در موفقیت این سفر ایفا کردند. دو تن دیگر، بابک هروی و محمد رضوی نیز در این سفر شرکت داشتند. در این سفر همچنین یکی دیگر از اعضای موثر کمیته دو دیفرانسیل که نقش مهمی را در دادن روحیه به اعضای گروه بویژه هنگامی‌که همه ماشین‌ها در گل تپیدند داشت یک میهمان خارجی به نام جف تراورس بود، احسان نادری نیز مسؤوليت عکاسی گروه را به عهده داشت. به هر حال با تقسیم کار صورت گرفته حرکت گروه از روز 30 مهر روز چهارشنبه آغاز شد. پیش بینی می‌کردیم که پس از دو روز به منطقه جندق برسیم که همین‌طور شد و روز پنجشنبه شب با اهالی خوب جندق از جمله یکی از افراد بلد و با تجربه منطقه به نام حسن نیکوکار تماس گرفتیم و صبح روز جمعه حرکت از غربی‌ترین نقطه شهر جندق به سمت ریگ آغاز شد. در ابتدای حرکت پس از طی راه‌های پر‌پیچ و خم از میان کوه‌های غربی جندق وارد یک رودخانه خشک شدیم که نزدیک 15 کیلومتر از حریم ریگ را به قلب منطقه هدایت کرد. با توجه به دقت نقشه‌ها و نقاط مطمئن GPS که پیش بینی‌‌های ما را قوت می‌بخشید برای عبور از قسمت کم ریگ 30 درجه به سمت جنوب غربی حرکت کردیم تا از قسمت جنوب ارتفاعات بلند کوه‌های ماسه‌ای و از کوتاه‌ترین راه مسیر خود را به غرب ریگ برسانیم. پس از حدود 50 کیلومتر از منطقه جندق به منطقه‌ای خشک و ناهموار بین کوه‌های ماسه‌ای رسیدیم و با گذشت از جنوبی‌ترین ارتفاعات به منطقه بسیار صاف با تپه‌های کوچک رسیدیم که در ظاهر عبور از آنها آسان به نظر می‌رسید ولی با کم شدن ارتفاع منطقه از سطح دریا حدود 710 متر نواحی باتلاقی شروع شد و با این ارتفاع دستگاه GPS تنها راهنمای ما برای پیدا کردن مناطق خشک بود و پس از طی مسافتی کوتاه به این نتیجه رسیدیم که اصرار بیش از حد برای عبور از مناطق جنوبی فایده‌ای نداشته و باید نقشه بعدی را به کار گرفت یعنی به سمت شمال غربی ریگ حرکت کنیم و در این مرحله به جهت جلوگیری از مصرف بیش از حد بنزین تعداد دو دستگاه اتومبیل پیشتاز جهت شناسایی مسیر با یک دستگاه موبایل ماهواره‌ای حرکت کرده و بقیه اعضا با اقامت در نقطه‌ای مطمئن منتظر اعلام پیدا شدن راه از طرف گروه پیشتاز شدند. البته برخی اوقات به دلیل عدم هماهنگی دو دستگاه تلفن ماهواره‌ای، گروه پیشتاز مجبور می‌شدند با کمک علائم اعضاي گروه را مطلع کنند و حتی در یک مورد یاشار جهت اعلام شناسایی مسیر مناسب به جهت صرفه‌جویی در بنزین نزدیک به 4 کیلومتر در منطقه برای بررسی مسیر صحیح و خبر به گروه دوم پیاده مسیر را طی کرد. با گذشت نخستین روز و فرا رسیدن شب، نخستین شب اقامت ما در ریگ روی یکی از تپه‌های ماسه‌ای در نظر گرفته شد و اعضای گروه پس از استراحتی کوتاه به منظور تصمیم‌گیری در ادامه حرکت جلسه‌ای برگزار کردند که پس از بحث‌های متناوب با توجه به اینکه ممکن بود برخی از اعضای گروه تمایل به بازگشت به جندق را داشته باشند سه پیشنهاد به رای گذاشته شد؛ بازگشت همه اعضای تیم به جندق یا تقسیم تیم به دو گروه، یک گروه با یک گالن بنزین یدک به جندق بازگردند و گروه علاقه‌مند به ادامه حرکت با باقی تدارکات به سفر ادامه دهند یا ادامه حرکت به شکل روز اول یعنی دو خودرو پیشتاز صبح زود برای پیدا کردن مسیر مناسب به حرکت ادامه دهند و در صورت مناسب بودن مسیر گروه دوم را مطلع کنند که پیشنهاد سوم با اکثریت آرا مورد قبول واقع شد. ساعت 6 صبح گروه پیشتاز با سرپرستی خودم و حمید بریری و پسرم یاشار در یک خودرو و سعدی شفیع‌زاده و کاووس علی‌اکبری و جمال بی‌ریایی در خودروی دوم حرکت کردیم. آنچه برای ما مهم بود حذف مسیرهای مارپیچی روز قبل برای صرفه‌جویی در مصرف بنزین بود که نزدیک به 290 لیتر باقی مانده بود. همچنین نزدیک شدن به نقاط به‌دست آمده گروه‌های قبلی اعزامی از طرف پارک ملی کویر و استفاده از مناطق خشک و مطمئن حاشیه کوه‌های ماسه‌ای و ثبت نقاط مطمئن روی GPS پس از گذشت از آخرین کوه‌های ماسه‌ای که ارتفاع آنها 2300 متر از سطح دریا بود به شمالی‌ترین نقطه ریگ رسیدیم و از این نقطه بود که با استفاده از نقاط بدست آمده از ناحیه ارتفاعات پارک ملی کویر و کوه گوگرد وضعیت منطقه‌ای خود را با GPS روشن کردیم. نزدیک به 40 کیلومتر تا کوه گوگرد و 58 کیلومتر تا ارتفاعات پارک ملی کویر و ملک‌آباد فاصله داشتیم. کوه دماوند نیز رویت شد، با استفاده از تلفن ماهواره‌ای با میرانزاده تماس گرفتیم و ایشان از اینکه گروه موفق به عبور از منطقه شده بود خوشحالی کردند. با توجه به توصیه ایشان جهت ورود به پارک ملی و انتخاب منطقه‌ای مطمئن برای نجات از باتلاق‌های حریم ریگ در یک تماس تلفنی با اعضای گروه دوم برنامه ادامه حرکت به آنان اعلام شد و این گروه پس از سه ساعت به گروه پیشتاز ملحق شدند و حرکت آغاز شد ولی در نزدیکی ساعت 5 هنگام رسیدن به نخستین منطقه باتلاقی متاسفانه به دلیل سنگینی دو دستگاه خودرو در حاشیه یکی از باتلاق‌ها به گل نشستند. همکاری دیگر اعضای گروه برای بیرون آوردن آنها سبب شد در مدت بسیار کوتاهی همه خودروها به طور کامل در باتلاق فرو روند و با توجه به تاریک شدن هوا و خستگی بیش از حد گروه مجبور به اقامت در حاشیه همان منطقه شدیم. ساعت 7 صبح کار امدادرسانی به خودروها را شروع کردیم و با درآوردن یک دستگاه خودرو و به دنبال آن بیرون آوردن دیگر جیپ‌ها به‌وسیله وینچ و تعمیر و تعویض گاردان یکی از جیپهای گیر کرده توسط بریری، همه خودروها جهت بیرون کشیدن وانت دوج بسیج شدند که تعمیر و بیرون کشیدن این خودروها به طور کامل یک روز وقت ما را گرفت و با تاریک شدن هوا شب را در همان حاشیه ماندیم و تنها کار ما به غیر از بیرون کشیدن خودروها انتخاب مسیر حرکت صحیح برای جلوگیری از تکرار تجربه این روز ما بود که به‌وسیله گروه پیشتاز انجام شد. روز بعد با توجه به شناسایی روز قبل و انتخاب مسیر مناسب خوشبختانه با طی مسافتی نزدیک به 5 کیلومتر به علائم شناسایی مسیر که به‌وسیله میرانزاده در سال‌های قبل گذاشته بودند، رسیدیم. دیدن این علائم که عبارت بود از میله‌‌هایی که در زمین فرو رفته بودند، قوت قلبی به گروه داد و همگی خوشحال شدند. زیرا پس از چهار روز نخستین علائم عبور انسان در منطقه را دیدیم و به ادامه حرکت امیدوار شدیم. با گذشت از رودخانه خشک نخجیر و نزدیک شدن به ارتفاعات پارک ملی کویر و ملک‌آباد، کم‌کم مشکل جدیدی برای گروه به‌وجود آمد و آن چیزی نبود جز تمام شدن ذخیره بنزین. با این مساله که می‌دانستیم در ملک‌آباد نمی‌توان بنزین به میزان کافی تهیه کرد با استمداد از حسین خداپرست، دبیر فدراسیون و مدیر بخش اتومبیلرانی که از جمله مشوقان گروه ما بودند، ایشان طی نامه‌نگاری با مسؤولان محیط زیست استان سمنان برای مجوز کسب ورود به پارک ملی و به موازات آن بسیج امكانات محلی از ورامین اقدام کرده و متاسفانه با توجه به مجموعه مشکلات ورود خودروی وانت حامل بنزین به پارک ملی مجبور شدیم یک شب دیگر نیز در منطقه ویژه محیط‌بانی ملک‌آباد بمانیم و روز بعد قبل از ظهر با اعزام وانت به منطقه از طرف اهالی خوب ورامین به سمت ورامین و سپس تهران حرکت کردیم و در ساعات پایانی روز 6 آبان تور جذاب 1235 کیلومتری به پایان رسید. ارسال نظر
پربیننده