گروه بينالملل: وقتی پس از برکناری محمد مرسی، عدلي منصور، رئيس ديوانعالي قانون اساسي مصر به عنوان«رئيسجمهور» موقت منصوب ارتش، سوگند خورد که از جمهوريت و قانون اساسي محافظت کند، کمتر کسی از خود پرسید که او قرار است از کدام جمهوريت و کدام قانون اساسي، پاسداری کند. مصر از سال ۲۰۱۱ تا زماني که قانون اساسي جديد اين کشور در يک همهپرسي تصويب شد، کشوري بدون قانون اساسي قلمداد ميشد و حال که ارتش قانوناساسي جديد را به حالت تعليق درآورده است آن هم در حالي که رئيسجمهور منتخب مصر توسط ارتش کنار گذاشته شده است، جمهوري خواندن اين کشور بيشتر به يک شوخي شباهت دارد. این نظام بینظم و ضدجمهوری که میان 2 وضع دموکراسی خیابانی و حکومت پادگانی سرگردان مانده و به تازگی تجربه شکست دولت خلافتی اخوانالمسلمین بر پایه اسلام بیمنطق و دروغین سلفیها را به عنوان یک راهحل مسالمتآمیز سیاسی برای گذار به دموکراسی پشت سر گذاشته از زمان انقلاب ژانویه 2011 تا امروز دچار اشتباهاتی شده که آن را به خوابی غفلتآلود در مسیر بیداری اسلامی دچار کرده است. با اينکه تنش و هيجان سياسي امروز مصر که باعث غفلت جامعه انقلابی آن از مطالبات اسلامی اولیه شده، بسيار عميق است و فرونشاندن آن در ظاهر غيرممکن به نظر میرسد ولی در نهایت بیداری اسلامی به عنوان طبیعیترین انتخاب مصریها در افق آینده کماکان جلوه میکند. حتي تحليلگران غربي مانند جنيو آبدو در سالهاي آخر ديکتاتوري سکولار حسني مبارک اذعان کردند که «شرايط تاريخي، اجتماعي و اقتصادي زمينه را براي بازگشت جامعه (مصر) به مذهب فراهم کرده است.»
اين موضوع در خيزشهاي سال ۲۰۱۱ به اوج خود رسيد؛ خيزشهايي که از سوي رسانههاي غربي «بهار عربي» ناميده شد اما در حقيقت به طور عمده در راستاي تعاليم اسلام بودند و مستقيما قدم در مسير انقلاب سال ۱۹۷۹ ايران، انقلاب ۱۹۹۰ الجزاير و انتفاضههاي فلسطين (۱۹۸۷، ۲۰۰۰) گذاشتند؛ انقلابهايي که ليبرالها و سکولاريستها هيچ نقشي در تحقق آنها ايفا نکردند.
شاید در نگاهی گذرا و سطحی به فرآیند انقلاب دوم مصر که هفته پیش در روز 30 ژوئن علیه حاکمیت وابسته و خیانتکار اخوانالمسلمین شکل گرفت این طور به نظر برسد که همه اينها به منظور خوشايند ليبرالها و سکولارهاست و اين در حالي است که حاميان عمومی (و نه سرکردگان سیاسی) اخوانالمسلمين يعني کشاورزان معمولي، کارگران همراه با اقلیتی از شیعیان و انديشمندان مذهبي (بویژه طیفالازهر) در تلاش هستند کاري را انجام دهند که آشکارا غيرممکن به نظر ميرسد و آن از بين بردن يک قرن هجمه امپرياليستي و نئومحافظهکاري و خنثي کردن توطئههايي که هدفشان تبديل کردن مصر به يک وابسته درجه سوم نظام امپرياليسم است.
اما واقعیت امر این است که شکست حاکمان اخوانی تنها به منزله شکست یک روایت اشتباه و تندروانه از اسلام سیاسی بوده است اما نکته اینجاست که مصر و حتی جهان عرب هنوز تجربهای مدرن از یک دموکراسی دینی را در دوران معاصر که نظام مردمسالاری شیوع پیدا کرده نداشتهاند و فعلا از نگاه بسیاری از همان مردمی که منتظر بازگشت مذهب به امور سیاسی و اجتماعیشان هستند به جز اخوانالمسلمین الگوی اجرایی دیگری را در جهان عرب نمیشناسند. اگرچه در دایره بزرگتری به نام جهان اسلام این الگو به مدت 34 سال است پدید آمده و آنچه باعث دیده نشدن آن میشود مساله همیشگی تعصبنژادی و قبیلهای اعراب است که همواره به عنوان سدی در برابر گذر جهان عرب از جهالت مطرح بوده است. پس از انقلاب 22 بهمن سال 1357 هجری شمسی ( ۱۹۷۹میلادی) يک مصري جوان از حزب اخوانالمسلمين به نام عصامالعريان (معاون رئيس کنوني حزب آزادي و عدالت و نماينده پارلمان) گفت، «در پي شکست دموکراسي غرب، سوسياليسم و کمونيسم در مقابله با مشکلات اجتماعي- اقتصادي، مردم جوان اعتقاد دارند اسلام راهحل معضلات جامعه است.» 3 دهه بعد، اخوانالمسلمين موجي از آرمانگرايي را هدايت و رهبري کرد و همچنين ثمره ۸۵ سال تجربه در سازماندهي را ديد اگرچه با دشمنان قدرتمندي روبهروست که مخالف «نقشه» جديد براي جامعه مصر هستند اما رهبران اخوانی به آرمانهای اولیه وفادار نماندند، وسوسه قبضه قدرت به محض رسیدن مرسی نماینده آنها به حکومت و برآورده شدن آرزوی دیرینهشان، اخوانالمسلمین را که به تدریج عقبه فکری و فلسفه اسلامی خود را فدای سیاست بازی با ظواهر مذهبی کرده بودند به سرعت به معاملهای کثیف در پشت پرده با دشمن استعماری اصلی حرکت اولیه اخوان یعنی آمریکا و صهیونیسم واداشت.
حال اميدها براي اينکه مصر شکل جديدي از دموکراسي اسلامي را محقق کند، لگدمال شده است. تاکنون تنها انقلاب اسلاميای که موفق بوده، انقلاب ايران است که همچنان با وجود روبهرو بودن با توطئههاي غرب مانند جنگ تحميلي، بحران اقتصادي، فعاليتهاي براندازانه و تحريمها با قدرت به راه خود ادامه ميدهد. ديگر انقلابهاي اسلامي - در الجزاير و افغانستان - تحت فشار غرب بينتيجه ماندند. تغيير ساختار سياسي در ترکيه نيز در سال ۲۰۰۱ با اقبال گسترده به اسلامگراها آغاز شد اما همانند پيروزي اسلامي مصر، نزديکي 2 کشور به امپراتوري امپرياليسم، اين تحولات اسلامي را به مخاطره انداخت. سرنگوني بنعلي در تونس و مبارک در مصر در سال ۲۰۱۱ هر 2 به نوعي تکرار تاريخ ترکيه و ايران در قرن بيستم بود که به موجب آن يک نظام ديکتاتوري سکولار غربگرا جاي خود را به يک دموکراسي مستقل و اسلامي داد؛ با وجود اين، هر يک از اين انقلابها خصوصيات متفاوتي دارند. اما مصر در حال ايجاد يک جريان جديد است (يا دستکم تا قبل از کودتاي جولاي ۲۰۱۳ بود). اريک والبرگ نويسنده کتاب «جغرافياي سياسي امپرياليسم پست مدرن و بازيهاي بزرگ» (۲۰۱۱)، اخیرا پس از سقوط مرسی مینویسد: «خيزش ۲۰۱۱ در مصر که از سوي جوانان شهرنشين اين کشور آغاز شد، به سرعت توانست اکثريت مطلق مردم مصر را بسيج کند اما مخالفان دولت مبارک خيلي زود به 2 طيف سکولاريست و اسلامگرا تقسيم شدند که در اين ميان پليس و ارتش از سکولاريستها حمايت کردند. در مقابل، ارتش ايران آنچنان نفوذناپذير نبود و همچنين ايرانيان انديشمندي برجسته به نام آيتالله خميني (ره) را داشتند که هيچ تمايلي نداشت تبديل به دستنشانده نظام امپرياليستي غرب شود و به همين دليل است که اين دو انقلاب (ايران و مصر ) مسيرهاي کاملا متفاوتي را در پيش گرفتند.»
فقدان رهبر یا رهبرانی با پشتوانه فلسفی و شخصیتی محکم همان چیزی بود که از همان بدو آغاز بیداری اسلامی در مصر و تونس و سرایت آن به خاورمیانه جدید به عنوان پاشنه آشیل این جریان در جهان عرب معرفی میشد و خوشبختانه یا متاسفانه این نقطه ضعف خیلی زود خود را عیان کرد تا بویژه جامعه پویای مصر متوجه غفلت خود شود و رهبری قوی در جهت خواستههای بهحق خود که همان عدالت و آزادی در سایه مردمسالاری دینی است، اختیار کند.
تحت هدایت یک رهبری واقعی است که ميراث معنوي و نيروي انساني مصر به خدمت گرفته میشود و طرحي روشن جهت استقلال نسبي اين کشور از جهان تحت سلطه آمريکا و تغيير آن به يک جامعه کمتر شبه غربي اجرايي خواهد شد. شايد چنين طرحي در کوتاهمدت شکست بخورد و زبالههاي امپرياليسم که از گذشته انباشته شده، مقابل آن قرار بگيرد. اين بدون شک قصد و هدف امپرياليستها و پيروان آنها در مصر و جهان عرب است.
همچنین اين مايه شرمساري و همچنين يک جنايت است که ضد امپرياليستهايي مانند حمدين صباحي و محمد البرادعي راي تودهها (به اخوانالمسلمين) را ناشي از اطلاعات غلط آنها توصيف کرده و خواستار کودتا ميشوند و براي امپرياليستها در طرحهايشان آرزوي موفقيت ميکنند و در عين حال درباره تنها گروه واقعي ضد امپرياليسم سياهنمايي ميکنند.
وقتی حتی گزارشگر بیبیسی فارسی در مصر که ضدیتش با انقلاب اسلامی آشکار است چند هفته پیش از انقلاب تونس و انقلاب 25 ژانویه 2011 التحریر، در گزارشی مستند و مبسوط از اسلامخواهی عجیب و فزاینده مصریها پرده بر میدارد، اسلام هراسي رهبران سکولار یا ناصری(ملیگرا) فعلی انقلاب دوم، به دور از واقعگرایی به نظر میرسد. آنها اکنون مشتاقانه در انتظارند تا دولت نظامي آنها را به مقامهاي مختلف منصوب کند و مهمترین طیف اسلامگرايان یعنی اخوانیها دوباره به زندان بازگردند اما میتوان از همین حالا پیشبینی کرد که حتی اگر آنها در زندان بمانند نیز بزودی انقلاب سومی در ساحل نیل روی خواهد داد، چرا که موج اسلامخواهی مصریان اگرچه دچار آفت شده است اما هنوز آزادانه در امتداد نیل جولان میدهد.