گروه سیاسی: ایران در قبال کودتای مصر مواضعی با‌تاخیر اتخاذ کرده است. تاخیری که البته نمی‌توان به آن خرده گرفت. کودتای نظامی در مصر علیه محمد مرسی، عنصر اخوان‌المسلمین اگرچه در کلیت خود، مورد انتقاد ایران است اما شاید در ایران کمتر کسی انتظار داشته و دارد که در تریبون‌های رسمی، نسبت به کودتای نظامی انتقاد شود. تاخیر در اعلام موضع رسمی ایران روز پنجشنبه به پایان رسید و علی‌اکبر صالحی، وزیر امور خارجه ایران روز پنجشنبه در گفت‌وگوی تلفنی با همتای مصری خود آخرین تحولات این کشور را بررسی کرد و باز هم همانند استدلال همیشگی ایران در هنگام اختلافات داخلی در کشورهای منطقه، استمزاج مردمی را عنصر تعیین‌کننده در معادلات دانست. در گفت‌وگوی تلفنی صالحی و «محمد کامل عمرو»، صالحی ضمن تاکید بر تعیین سرنوشت مصر توسط مردم آن کشور، اظهار داشت: هر تصمیمی که مردم مصر بگیرند، مورد احترام همگان است. وی افزود: روند دموکراسی که در مصر شروع شده، روندی پایدار خواهد بود و روز به روز مستحکم‌تر خواهد شد. وزیر امور خارجه کشورمان گفت: نخبگان و همه طرف‌های سیاسی مصر باید دست به دست هم بدهند و هرچه زودتر وحدت و انسجام ملی را تحکیم بخشند. صالحی ادامه داد: جمهوری اسلامی ایران همواره خواهان بهترین روابط با مصر بوده و هست. وزیر خارجه مصر نیز در این تماس تلفنی گفت: ما خواهان بهترین روابط با جمهوری اسلامی ایران هستیم. محمد کامل عمرو همچنین نسبت به استمرار تماس با وزیر امور خارجه ایران ابراز امیدواری کرد. واکنش ایران به تحولات مصر البته در همین سطح باقی نمانده است چراکه سید‌عباس عراقچی، سخنگوی وزارت امور خارجه کشورمان از سفر چندساعته وزیر امور خارجه به آنکارا برای رایزنی با همتای ترک خود درباره تحولات مصر خبر داد و گفت: امیدواریم این سفر به نزدیکی دیدگاه‌ها در جهت منافع مردم مصر و منطقه کمک کند. عراقچی با اعلام این خبر گفت: تحولات سریع در مصر اقتضا می‌کند که کشورهای منطقه در رایزنی مستمر با آن کشور و با یکدیگر باشند. وی با اشاره به گفت‌وگوی تلفنی صالحی با همتای مصری خود خاطرنشان کرد: آقای صالحی روز گذشته گفت‌وگوی تلفنی مفیدی با وزیر خارجه مصر داشت و امروز هم برای رایزنی با وزیر خارجه ترکیه سفر چند ساعته‌ای به آنکارا دارد. سخنگوی دستگاه دیپلماسی با بیان این نکته که انقلاب در مصر به حرکت خود ادامه می‌دهد، خاطرنشان کرد: دموکراسی در مصر آغاز شده و روندی پایدار خواهد بود که روز به روز مستحکم‌تر خواهد شد. وی با بیان اینکه کشورهای منطقه نیز باید با مواضع سازنده خود به این روند کمک کنند، اظهار داشت: با توجه به اختلاف دیدگاه‌هایی که بین ایران و ترکیه درباره مسائل منطقه وجود دارد امیدواریم سفر امروز آقای صالحی به نزدیکی دیدگاه‌ها در جهت منافع مردم منطقه بویژه مصر کمک کند.
چرا صالحی به ترکیه رفت؟
رجب طیب اردوغان اگرچه هنگام انقلاب مصر به قاهره رفت و در التحریر پیشنهاد تشکیل یک دولت سکولار را به انقلابیون داد؛ اما او این روزها نسبت به اتفاقات مصر نگران است. اردوغان که پیش‌تر در قبال ناآرامی‌های ترکیه، نسبت به تغییر رفتار ایالات متحده و برخی کشورهای نزدیک، انتقاد داشت؛ اکنون در مصر شاهد نقض تفاهمات از سوی آمریکا‌ست. می‌شود در یک جمله گفت «اردوغان روی مرسی حساب ویژه‌اي باز کرده بود». او اینک در قطر شاهد یک تغییر ماهوی در بالاترین سطح تصمیم‌گیری است و از سوی دیگر، پشتوانه فکری و انسانی مصر را نیز از دست داد. در این شرایط اردوغان چگونه خواهد توانست موضوع سوریه را مدیریت کند؟ اکنون این سوال اساسی مطرح است که حضور مستقیم ترکیه در بحران سوریه، چه منافعی می‌تواند برای این کشور داشته باشد؟ ایالات متحده آمریکا با ورود به ماجرای کودتای نظامی در مصر و حمایت از عزل مرسی، عملا نشان داد قدرت گرفتن اخوان‌المسلمین در خاورمیانه و موازنه جدید قدرت در این منطقه را تحمل نخواهد کرد. در این شرایط همانگونه که گفته شد؛ ادامه حضور فعال ترکیه در موضوع سوریه چه دستاوردی برای این کشور خواهد داشت؟ آیا اردوغان نسبت به حسن‌نیت آمریکا اطمینان دارد؟ او در ماجرای ناآرامی‌های ترکیه و نیز کودتای نظامیان در مصر، این حسن نیت را مشاهده نکرده است. در این شرایط بدون تردید سفر علی‌اکبر صالحی به ترکیه می‌تواند به مثابه یادآوری توصیه‌های دوستانه جمهوری‌اسلامی ایران به این کشور باشد. ایران بارها به اردوغان تصریح کرد که همپیمانی با ایالات متحده آمریکا به سود ترکیه نیست چراکه آمریکا نشان داده همپیمان وفاداری برای کشورها نیست. موضوع سوریه قطعا در دستور کار علی‌اکبر صالحی در مذاکره با مقامات ترک است. اینکه اردوغان تا چه اندازه از تحولات مصر و قطر تاثیر می‌پذیرد؛ به رفتار آمریکا نیز بستگی دارد. با این حال آن بستری که اردوغان با کمک آن در خاورمیانه جولان می‌داد؛ اکنون از سوی ایالات متحده در حال برچیده شدن است.
ایران بعد از کودتای مصر
اما کودتای نظامی در مصر تا چه اندازه می‌تواند در جایگاه منطقه‌ای و جهانی ایران تاثیرگذار باشد؟ روزنامه اورشلیم‌پست در مقاله‌ای به قلم مئیر جاودانفر، به این موضوع پرداخته و می‌نویسد، توازن ایجاد شده تحت‌تاثیر برکناری مرسی می‌تواند دست‌کم در دوره‌ای کوتاه‌مدت و میان‌مدت به نفع ایران باشد. بر اساس این نوشته، با کودتا در مصر، ایران می‌تواند دستاوردهای بیشتری در روند تحولات سوریه داشته باشد. مرسی یکی از دشمنان بشار اسد در سوریه به شمار می‌رفت. او برخاسته از اخوان‌المسلمین بود که یکی از قدرتمندترین سازمان‌های اسلامی سنی در جهان به شمار می‌رود. گاهی اظهار‌نظر‌های مرسی برای ایران نگران‌کننده بود. او در اجلاس سران جنبش عدم تعهد که شهریورماه گذشته در ایران برگزار شد، علیه بشار اسد سخن گفت. اکنون مرسی به دست ارتش مصر که روابط نزدیکی با آمریکا دارد از قدرت کنار گذاشته شده است. به نظر می‌رسد جانشین مرسی پس از انتخابات هر‌کسی باشد به اندازه او با بشار اسد در سوریه دشمنی نداشته باشد و این به نفع جمهوری اسلامی خواهد بود. از سوی دیگر جدی شدن درگیری‌ها و اغتشاش‌ها در مصر می‌تواند مجال کمتری را برای پرداخت به اوضاع سوریه باقی بگذارد و این به منزله کاهش مداخله سیاسی در سوریه خواهد بود. این روزنامه می‌افزاید: ایران همچنین می‌تواند از سقوط مرسی در نوار غزه بهره ببرد. نخستین پیامد روی کار آمدن مرسی برای ایران و سوریه این بود که حماس دمشق را به مقصد قاهره ترک کرد. مرسی به تنهایی این اقدام را انجام نداد و مجموعه تحولاتی در سوریه و ایران، حماس را به این سو سوق داد. اکنون که مرسی سقوط کرده، حماس احساس انزوای بیشتری خواهد کرد. این ایزوله می‌تواند به معنی هموارتر شدن راه برای بازگشتن حماس به سوی جمهوری اسلامی باشد. از سوی دیگر شاید رهبران حماس شرایط سوریه را نادیده بگیرند و بار دیگر به دمشق نزدیک شوند. آنگونه که اورشلیم‌پست می‌نویسد، آنچه می‌تواند شرایط را برای ایران تغییر دهد، برگزاری انتخاباتی آزاد در مصر است که در آن همه احزاب شامل اخوان‌المسلمین، حضور داشته باشند. بازگشت دموکراسی به مصر می‌تواند این کشور را به رقیبی قدرتمند برای ایران تبدیل کند.