گروه فرهنگ و هنر: یکشنبه نود و پنجمین سالروز تولد «اینگمار برگمان»، کارگردان فقید سینمای سوئد و از چهره‌های برجسته تاریخ سینمای جهان است. اینگمار برگمن 95 سال پیش در 14 جولای 1918 در شهر «اوپسالا»ی سوئد متولد شد و 5 سال پیش در 30 جولای 2007 در سن 89 سالگی در جزیره «فارو» دار فانی را وداع گفت. وی از چهره‌های برجسته تاریخ سینمای جهان بود که در طول 6 دهه فعالیت هنری، 9 بار نامزد جایزه اسکار شده بود و در توصیف شرایط زندگی انسانی از مایه‌های کمدی، امید، یأس و ناامیدی بهره می‌گرفت. به گزارش ایسنا، برگمن در طول سال‌ها فعالیت سینمایی در مجموع 62 فیلم ساخت که فیلمنامه بسیاری از آنان را نیز خودش نوشته بود و علاوه بر آن، کارگردانی 170 نمایش تئاتر از او یک چهره درخشان در عرصه این هنر نمایشی ساخته بود. برگمن بیش از 60 سال در سطح اول فیلمسازی جهان قرار داشت اما پس از آنکه به او اتهام فرار از مالیات زدند، در سال 1976 خود را به آلمان تبعید کرد و مدت 8سال از دنیای سینما کناره گرفت؛ هرچند در عرصه تئاتر همچنان فعال بود. وی با بازی گرفتن از چهره‌هایی چون «بی‌بی اندرسون» و «لیو اولمن»، موضوعاتی چون مرگ، بیماری، خیانت و جنون را در فیلم‌هایش به تصویر می‌کشید. وی کودکی خود را در خانواده‌ای گذراند که پدری کشیش و محافظه‌کار، او را مقید به انجام اعمال مذهبی می‌کرد طوری‌که به گفته خودش در 8 سالگی اعتقاد خود را از دست داده بود. سال 1976 یکی از تاریک‌ترین دوران زندگی برگمن بود. در 30 ژانویه این سال، 2 مامور پلیس به اتهام فرار از پرداخت مالیات او را دستگیر کردند. تاثیر این واقعه بر برگمن آنچنان وحشتناک بود که او را دچار افسردگی شدید کرد و او در بیمارستان بستری شد. اگرچه او بعدها از این اتهام تبرئه شد اما ترس از اینکه نتواند به عرصه فیلمسازی بازگردد، او را ناامید کرده بود. او به‌رغم درخواست نخست‌وزیر وقت سوئد و مقامات بلندپایه صنعت فیلم این کشور، اعلام کرد دیگر در سوئد فیلم نخواهد ساخت. برگمن پس از تعطیلی استودیوی فیلمسازی‌اش، 2 پروژه فیلم در حال ساخت را به حالت تعلیق درآورد و خود را به مونیخ آلمان تبعید کرد. هرچند در سالروز 60 سالگی‌اش به سوئد بازگشت و دولت این کشور به افتخار او، جایزه فیلم سالانه اینگمار برگمن را برای تقدیر از بهترین‌های سینما راه‌اندازی کرد. وی برای نخستین‌بار به صورت جدی در سال 1944 با نگارش فیلمنامه «شکنجه/جنون» وارد دنیای سینما شد و نخستین فیلمش را یک سال بعد به‌نام «کریس» ساخت. نخستین موفقیت بین‌المللی او در سال 1955 با فیلم «لبخندهای یک شب تابستانی» به دست آمد که در جشنواره کن همان سال علاوه بر کسب جایزه بهترین اثر طنز شاعرانه تا آستانه کسب نخل طلا نیز پیش رفت. موفقیت برگمن در جشنواره معتبر کن سال‌های بعد از آن نیز ادامه یافت. او با «مهر هفتم» جایزه ویژه هیأت‌داوران را کسب کرد و «توت‌فرنگی‌های وحشی» نیز در بسیاری از جشنواره‌ها مورد استقبال منتقدان قرار گرفت. این کارگردان صاحب‌سبک سینمای جهان همچنان در عرصه فیلمسازی عملکرد فوق‌العاده‌ای را به ثبت می‌رساند. او با ساخت سه‌گانه «همچون یک آینه» (1961)، «چراغ زمستانی» (1962) و «سکوت» (1963)، باورهای مذهبی خود را به‌تصویر کشید. در سال 1966 برگمن فیلم «پرسونا» را کارگردانی کرد که به عقیده خودش یکی از بهترین ساخته‌های او بود. این فیلم با کسب جوایز متعدد، شاهکار برگمن و یکی از بهترین ساخته‌های تاریخ سینما نام گرفت و او خود آن را در کنار «فریادها و نجواها» (1972)، 2 فیلم برتر کارنامه سینمایی‌اش می‌دانست. پس از تبعید خود به آلمان، برگمن نخستین و تنها فیلم انگلیسی خود را در سال 1977 با نام «تخم مار» ساخت که محصول مشترک آلمان و آمریکا بود. او در سال 1978 با فیلم «سونات پاییزی» محصول مشترک انگلیس و نروژ کارنامه سینمایی خود را پربارتر کرد. در سال 1982 وی با بازگشت به سوئد، اعلام کرد فیلم «فانی و الکساندر» آخرین ساخته او خواهد بود که البته از نگاه منتقدان، یک فیلم تجاری و سطحی تلقی شد اما همین فیلم در جشنواره‌های بزرگ اروپایی، بویژه کن بسیار خوش درخشید. این فیلم درباره دوران کودکی برگمن و عشق او به سینماست که برگمن آن را خلاصه زندگی‌اش می‌دانست. برگمن در سال‌های اولیه فیلمسازی با همکاری برخی نویسندگان، آثارش را براساس نمایشنامه‌هایش می‌ساخت و در فیلم‌های آخرین او، آزادی بازیگران در استفاده از دیالوگ‌های اضافی نمود بیشتری پیدا کردند. برگمن بارها اعلام کرده بود فیلم «سکوت» پایان دوره‌ای بوده که پرسش‌های مذهبی، محوریت اصلی فیلم‌های او بوده است. کارگردانان بسیاری آثار برگمن را الهام‌بخش حیات سینمایی خود دانسته‌اند که از آن جمله می‌توان از «روبرت آلتمن»، «وودی آلن»، «آتوم اگویان»، «استنلی کوبریک»، «دیوید لینچ»، «پل شرادر»، «آندره تارکوفسکی» و «فرانکو اوزون» نام برد. اگرچه بسیاری این کارگردان برجسته را به جهت فعالیت‌های درخشانش در سینما می‌شناسند اما او در عرصه تئاتر نیز بسیار فعال بود، طوری‌که در 26 سالگی جوان‌ترین کارگردان تئاتر در اروپا نام گرفت. گوشه‌گیری برگمن در سال‌های پایانی عمرش به اندازه‌ای بود که حتی زمانی‌که پنجاهمین جشنواره فیلم کن او را به‌عنوان بزرگ‌ترین کارگردان تمام دوران سینما انتخاب کرد، شخصا در مراسمی که به این منظور برگزار شده بود، شرکت نکرد. وی در سال 1971 جایزه یادبود «اروینگ تالبرگ» را از آکادمی اسکار به‌دست آورد. 3 فیلم او شامل «چشمه باکرگی» (1961)، «همچون یک آینه» (1962) و «فانی و الکساندر» (1984) موفق به کسب جایزه اسکار بهترین فیلم غیرانگلیسی شدند. برگمن 3 بار برای فیلم‌های «توت‌فرنگی‌های وحشی» (1960)، «همچون یک آینه» (1963) و «فریادها و نجواها» (1974) نامزد اسکار بهترین فیلمنامه اصلی شد و با «فریادها و نجواها» تا آستانه کسب اسکار بهترین فیلم و بهترین کارگردانی نیز پیش رفت. درخشش او در جوایز اسکار در سال 1977 با فیلم «چهره به چهره» ادامه یافت که نامزد بهترین کارگردانی اسکار شد. سپس با فیلم «فانی و الکساندر» نامزد بهترین کارگردانی و بهترین فیلمنامه اصلی اسکار شد. او در سال 1979 با فیلم «سونات پاییزی» تا آستانه کسب اسکار نیز رفت. برگمن در جوایز آکادمی فیلم انگلیس (بافتا) نیز در سال 1960 برای فیلم «جادوگر» نامزد بهترین فیلم و در سال 1984 با فیلم «فانی و الکساندر» نامزد بهترین فیلم غیرانگلیسی شد. وی در جوایز سینمایی «سزار» فرانسه نیز درخشش زیادی داشت. او علاوه بر آنکه در سال 1984 برای فیلم «فانی و الکساندر» جایزه بهترین فیلم غیرانگلیسی را کسب کرد، در سال 1976 برای فیلم «فلوت جادویی» و در سال 1979 برای فیلم «سونات پاییزی» نامزد بهترین فیلم غیرانگلیسی شد. او در سال 2005 با «ساراباند» نامزد بهترین فیلم اروپایی جوایز سزار شده بود. اما بیشترین درخشش اینگمار در عرصه سینمای جهان مربوط به جشنواره معتبر کن است که در آن رکوردی دست‌نیافتنی برجای گذاشت. او در سال 1955 با فیلم «لبخندهای یک شب تابستانی» جایزه بهترین طنز شاعرانه را کسب کرد. 2 سال بعد با فیلم «مهر هفتم» جایزه ویژه هیأت داوران کن را گرفت که البته با همین فیلم نامزد نخل طلا هم بود. در سال 1958 برگمن برای فیلم «آستانه زندگی» جایزه بهترین کارگردانی کن را دریافت کرد که با همین فیلم تا آستانه کسب نخل طلا نیز رفت. در سال 1960 برای فیلم «چشمه باکرگی» تقدیر ویژه شد؛ در سال 1972 با فیلم «فریادها و نجواها» جایزه بهترین دستاورد فنی را از جشنواره کن به‌دست آورد و در سال 1997 در مراسم ویژه بزرگداشت خود در کن، «نخل نخل‌ها» را به‌دست آورد.
در جشنواره فیلم برلین نیز برگمن در سال 1958 برای فیلم «توت‌فرنگی‌های وحشی» خرس طلایی را به خود اختصاص داد و در سال 1971 شیر طلایی افتخاری جشنواره ونیز را برای یک عمر دستاورد سینمایی کسب کرد.
از دیگر فیلم‌های برجسته او می‌توان از «مردی با یک چتر» (1946)، «سرزمین آرزو» (1947)، «آینده با من است» (1948)، «زندان» (1949)، «رازهای زنان» (1953)، «تابستانی با مونیکا» (1953)، «درسی در عشق» (1954)، «چشم شیطان» (1960) و «صحنه یک ازدواج» (1973) نام برد.
هدف من چيست؟!
گاهی از من می‌پرسند سعی دارم در فیلم‌هایم به چه چیزی برسم؟ هدف من چیست؟ سوال مشکل و خطرناکی است و من معمولا به دروغ یا با طفره پاسخ می‌دهم: «می‌خواهم حقیقتِ وضع انسان‌ها، حقیقتی را که من می‌بینم، بگویم.» این پاسخ همیشه مردم را قانع می‌کند، من اغلب تعجب می‌کنم که چطور کسی به بلوف من توجهی نمی‌کند، زیرا پاسخ واقعی باید این باشد که بی‌اختیار احساس می‌کنم نیاز دارم از طریق فیلم چیزی را بیان کنم که به شیوه‌ای کاملا ذهنی در ناخودآگاهم شکل می‌گیرد... فرمولی که آخر کار به‌دست می‌آید چندان هیجان‌انگیز نیست؛ فعالیتی که چندان مفهومی ندارد...». در داستانی گفته‌اند که سال‌ها پیش، کلیسای جامع شارتر، دچار صاعقه شد و سر تا ته آن سوخت. گفته شده هزاران نفر از چهارگوشه جهان، مردمانی از هر حال و وضع، به آنجا هجوم آوردند. آنان مانند موش‌های صحرایی، اروپا را درنوردیدند و به همراه هم، کلیسای جامع را بر پایه‌های قدیمی‌اش بازسازی کردند. همه آنها، معماران، کارگران، هنرمندان، شعبده‌بازان، نجبا، کشیشان و بورژواها آنقدر آنجا ماندند تا کار ساختن آن عمارت عظیم به پایان رسید اما نام آنها معلوم نبود و حتی امروز، هیچکس نام کسانی را که کلیسای جامع شارتر را ساختند نمی‌داند... . بنابراین برابر پرسش مربوط به هدف فیلم‌هایم، می‌توانم پاسخ دهم که می‌خواهم یکی از هنرمندان آن کلیسای جامعی باشم که بر فراز دشت‌ها ایستاده است. می‌خواهم از سنگ؛ سرِ یک اژدها، فرشته یا شیطان یا شاید یک قدیس بسازم؛ کدامش؟ واقعا اهمیتی ندارد، در هر مورد لذتی یکسان احساس می‌کنم. هر‌چه باشم، باایمان یا بی‌دین، مسیحی یا ملحد، دوشادوش دیگران در ساختن کلیسای جامع کار می‌کنم، زیرا من هنرمندم و هنرور و آموخته‌ام که چهره‌ها، اعضا و پیکرها را از سنگ درآورم. هیچگاه ناگزیر نیستم درباره داوری آیندگان یا معاصرانم نگران باشم؛ نام و نام‌خانوادگی‌ام در هیچ‌جا حک نشده است و با من از صحنه روزگار محو می‌شود اما جزء کوچکی از خود من در آن جامعیت گمنام و ظفرمند باقی خواهد ماند؛ اژدها یا شیطان یا شاید یک قدیس، چه فرقی می‌کند!
به نقل از کتاب برگمان به روایت برگمان