۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۰۴:۴۸
نگاهی به «بهترین پیشنهاد» ساخته جوزپه تورناتوره

سر به رسوایی زند!

عليرضا پورصباغ
جوزپه تورناتوره یکی از مشهورترین و شناخته‌شده‌ترین فیلمسازان ایتالیایی در میان سینمادوستان ایرانی است. در سینمای ایتالیا تورناتوره میراثدار مارچلو ماستریانی، روسلینی، ویستکونتی، فلینی، جوزپه دسانتیس، آلبرتو لاتوادا و لوییجی زامپا به شمار می‌رود. آثار تورناتوره لبریز از نگرش‌های خاص و متفاوت روانشناختی جمعی است. در ایران او را با فیلم سراسر نوستالژی «سینما پارادیسو» معمولا معرفی می‌کنند.
فیلم «بهترین پیشنهاد» (The Best Offer) با عنوان ایتالیایی La migliore offerta آخرین ساخته این فیلمساز تقریبا فیلمی متفاوت با دیگر آثار وی به شمار می‌رود. تورناتوره با این فیلم توانست جایزه بهترین فیلم و بهترین کارگردانی را در پنجاه ‌و هشتمین مراسم سالانه اعطای جوایز فیلم «دیوید دوناتلو» (اسکار سینمای ایتالیا) از آن خود کند اما واقعیت این است که فیلم استحقاق چنین ستایش آکادمیک و جشنواره‌ای را ندارد چرا که در نسبت با دیگر آثاری که در کارنامه فیلمساز ثبت شده اثری مولف و قابل اعتنا نیست. در فیلم «بهترین پیشنهاد» دیگر نگرش‌های مستقلی که در عمده آثار تورناتوره دستمایه عمومی فیلمساز به شمار می‌رفت را نمی‌توان یافت. به زعم نگارنده، فیلم «بهترین پیشنهاد» اثری کاملا هالیوودی است که رگه‌هایی از مولفه‌های روایی هیچکاک حتی در نوع شخصیت‌پردازی آن موج می‌زند و روایت فیلم همچون دیگر آثار این فیلمساز فاقد تعمق‌ در نگره‌های تاریخ و روانشناختی جمعی است، در عوض تاحدودی به سبک آثار هیچکاک، روانشناسی فردی در شخصیت اصلی در درام اثر لحاظ شده اما شیوه پرداخت روایت مبتنی بر یک تعلیق ساده به نگره‌های روانشناختی اثر صدمه می‌زند. هیچکاکی شدن آخرین ساخته تورناتوره غنای چندانی به اثر او نمی‌بخشد چرا که در هر اثر مستقل فیلمساز درام بر مبنای نگرش‌های فرامتنی با جهان‌بینی‌های متفاوت تجربه می‌شود اما این اتفاق در فیلم «بهترین پیشنهاد» رخ نمی‌دهد. به عنوان مثال مولفه‌های عمیق معنایی که در تشریفات ساده
(A Pure Formality) در نگرش‌های کلان ایدئولوژیک فیلم، در بررسی مفهوم تعالی انسانی از متن درام برون می‌تراود یا نگرش‌های جهانشمولی که به هویت آدمی در نسبت با خط طولی حیات و مرگ در فیلم «افسانه 1900»
(The Legend of 1900) دستمایه قرار گرفته، تفاوت عمده آثار مستقل او را مشخص می‌کند. در «مالنا» و «زن ناشناخته» (The Unknown Woman) شیوه واکنش‌های جمعی اجتماعی در تقابل فرد و جامعه دستمایه درام قرار می‌گیرد. برای عمیق بودن معنا در فیلم‌های تورناتوره باید به نمونه‌ای همچون «باریا» اشاره کرد که در پس درامی ساده تاریخ‌نگاری منحصر به فرد با بازکرد جزئیات پسافاشیستی در ایتالیای معاصر، مورد ارزیابی قرار می‌گیرد اما بهترین پیشنهاد فاقد نگرش‌های کلان پیشین و اتکایش به تم نخ‌نما شده کاملا هیچکاکی است که گویی از امواج خروشان هالیوودی برون می‌جهد. روایت فیلم درباره ویرژیل اولدمن، مردی میانسال، تحصیلکرده، تنها و بسیار غنی است و به همان اندازه وسواسی در کار و عادات روزانه. او کارشناس مجرب عتیقه و یک حراجی معتبر است. ویرژیل بی‌میلی خود را نسبت به دیگران تنها با اعتماد به خود جبران می‌کند. روز شصت و سومین تولد ویرژیل دختر ناشناسی با وی تماس می‌گیرد و اعلام می‌کند علاقه‌مند است به برآورد و فروش میراث بزرگ خانواده‌اش. مثل اغلب آثار نخ‌نمایی که از برخی فیلم‌های جریان بدنه هالیوود دیده‌ایم قطعا این اتفاق، کلیدی برای ورود به ماجرای اصلی فیلم است. پرواضح است که ملاقات با این دختر جوان قطعا چالش‌هایی برای ویرژیل همراه خواهد داشت. او برای ملاقات با این دختر مرموز راهی املاک پدر و مادرش می‌شود و دخترک از ملاقات مستقیم با او خودداری و اعتراف می‌کند به بیماری مردم‌گریزی مبتلاست. در فیلم «بهترین پیشنهاد» دیگر نگرش‌های مستقلی که در عمده آثار تورناتوره دستمایه عمومی فیلمساز به شمار می‌رفت را نمی‌توان یافت. فیلم «بهترین پیشنهاد» اثری کاملا هالیوودی است که رگه‌هایی از مولفه‌های روایی هیچکاک حتی در نوع شخصیت‌پردازی آن موج می‌زند و ضعف‌های ویرژیل و ضعف‌های ناامیدانه‌اش در دوری از اجتماع به تدریج عیان می‌شود. او در خانه کلر قطعاتی از یک اختراع ارزشمند تاریخی را می‌یابد و اموال عتیقه دخترک را به صورت کاتالوگی برای فروش درمی‌آورد اما عشق پیری سر برون می‌زند و رسوایی وسوسه پدیدار می‌شود و دخترک، کلر، سبب می‌شود ویرژیل همه قراردادهای معصومانه زندگی و فردگرای انحصاری خود را ترک کند. در داستان ویرژیل اولدمن، تحول تدریجی مقابل این زن مرموز، از دست دادن کمال‌گرایی خسته‌کننده وی، در الگوها و عادت ژانر تریلری که تنها به یک تعلیق و تنش گره می‌خورد، جایی نمی‌یابد. این تعلیق از همان جنسی کلیشه‌ای است که پیش از این در فیلم «پری دریایی می‌سی‌سی‌پی» ساخته فرانسوا تروفو در قالب داستانی عاشقانه تجربه شده است. تنها تفاوت بهترین پیشنهاد در اسلوب روایت به حالات ذهن و جایگاه ذهنی شخصیت اصلی بازمی‌گردد. ویرژیل اولدمن و دغدغه‌های میانسالی‌اش به کاراکتر ملویل اودل (جک نیکلسون) در فیلم «از این بهتر نمیشه»
(As Good as It Gets) شباهت دارد با این تفاوت که ویرژیل پرسوناژی تکراری، مرموز و خسته‌کننده است و اولدمن بی‌پناهی و خستگی از عادات مرموز زندگی خود را با هم‌صحبتی با رابرت (جیم استارگس) پرمی‌کند. در صورتی که این نقشه مرموز برای سرقت اموال عتیقه او را بیلی ویسلر (دونالد ساترلند)، رقیب کلکسیونر او همراه کلر و رابرت ترتیب داده‌اند تا با حربه چنگ انداختن به خلأ‌های عاطفی، او را به دام بیندازند. مرور پیرنگ چنین روایتی برای مخاطبان فیلم‌های عمیق تورناتوره آزاردهنده است و فیلم کاملا جریان برخی آثار هالیوودی با تم کلاهبرداری را به ذهن متبادر می‌کند. ویرژیل اولدمن در مواجهه با جهان مرموز کلر، ما را به کشف و درک تغییرات ثابتی که سبب رنج شخصی وی شده می‌برد و کلر مرموز به سادگی جهان هزار توی ویرژیل را تسخیر می‌کند. تغییرات رفتاری ویرژیل در مواجهه با تغییرات دنیای پیرامونی حاصل رفتاری مترقی نیست بلکه حاصل ترس و بی‌تفاوتی نسبت به جهانی است که همچون حصاری او را دربر خویش گرفته است. این خودجویی و یافتن گوهر زندگی در دوران کهنسالی ویرژیل را رها نمی‌کند و او تصور می‌کند در جهان تاریکی گرفتار است و با این وصلت غیرمتعارف ظاهرا به جهان روشنایی پا می‌گذارد. از زوایه انگاره‌های دینی اگر فیلم را بررسی کنیم انگاره وسوسه است که گریبان افراد مسن نامسالمت‌جو را دربر می‌گیرد. ویرژیل عمری را به تنهایی سپری کرده و حالا جاذبه‌ها و وسوسه‌های عجیب و غریب ویرژیل را به جهنم تنهایی رهنمون می‌کند. در این فیلم به صورت خاص آنچه دستمایه درام قرار می‌گیرد خصلت‌ها، ترس و جنون شخصیت ویرژیل است که مردم‌گریزی‌اش را در لایه‌ای از علائق فردی و شخصی در قالب تابلوهایی که نگهداری می‌کند پنهان کرده است. آنچه به فیلم جذابیت می‌بخشد ترس از مردم است. پیش از این اشاره شد به خط سیر هیچکاکی فیلم که به تامل در اختلالات روانی شخصیت اصلی و جنون عصیان‌زدگی وی می‌پردازد. ویرژیل به عنوان شخصیت اصلی چشم بر همه چیز می‌بندد و وارد هزارتویی می‌شود که این لابیرنت شباهت فراوانی به روایت‌های تودرتوی آلفرد هیچکاک دارد. از این جهت ویرژیل به مثابه مارک (شون کانری) در «مارنی» (1964)، جان بلانتینی (افسون، 1945) و جان اسکاتی فرگوسن (سرگیجه، 1958) به دنبال کشف معمایی جعلی می‌رود و کلر به مثابه مادلین الستر فیلم «سرگیجه» و مارنی ادگار فیلم «مارنی» می‌ماند و هویت مرموزش در اعماق ذهنی ویرژیل برای مخاطب به یک معما بدل می‌شود. پایان فیلم و تعلیقی که درام بر آن بنا شده شباهت عمیقی به فیلم «کلاهبرداران» (Matchstick Men) اثری از ریدلی اسکات دارد. در «کلاهبرداران» دختری وارد زندگی روی والر کلاهبردار (نیکلاس کیج) می‌شود و دخترک خود را جای فرزند «روی» جا می‌زند و در پایان همه سرمایه او را سرقت می‌کند. در فیلم «بهترین پیشنهاد» دخترک مرموز با رمز و راز بسیار پیچیده‌ای پیرمرد را اغوا می‌کند تا در کنار او زندگی کند و در پس این نقاب در غفلتی شگفت‌انگیز آرشیو تابلوهای مرد کلکسیونر را یکباره به یغما می‌برد تا علاقه‌مندان ژانر سرقت از چنین پایانی مسرور شوند، از تعلیقی که بی‌جهت 2 ساعت مخاطب را آزار می‌دهد و علاقه‌مندان هیچکاک به سادگی می‌توانند با دنبال کردن سرنخ‌های ابتدایی عاقبت فیلم را به سادگی پیش‌بینی‌ کنند. به عنوان نمونه در صحنه‌ای که ویرژیل آرشیو تابلوهای خود را به رخ می‌کشد، نمایی که کارگردان با کلیشه‌های مرسوم از زوایه‌ای غیرمتعارف ورود کلر به اتاق تابلوها را نشان می‌دهد، وقوع یک تراژدی مبتنی بر تعلیق را القا می‌کند یا در صحنه‌ای که مرد پشت مجسمه پنهان شده و دخترک با تلفن صحبت می‌کند، همان چند جمله سادگی پایان و تعلیق فیلم را قابل
پیش‌بینی‌ می‌کند.

ارسال نظر
captcha
پربیننده