محمد زرينه:صرفنظر از «عیار 24» سال‌ها منتظر فیلمی با حال و هوای نفس عمیق پرویز شهبازی بودم؛ فیلمی که بتواند دنباله‌ای بر روایت زندگی جوانان دهه 60 باشد، فیلمی که از تضاد رفاقت منصور‌ها و کامران‌ها بگوید، از حاشیه و متن زندگی جاری در تهران امروز و خلاصه در یک کلمه از درد بگوید و در نقطه مقابل از بی‌دردی. فیلم با جاده آغاز می‌شود، همان رفیق آشنای شهبازی، همان که نام‌هایی چون مسافر جنوب، نفس عمیق، عیار 24 و در نهایت دربند را قرار بود پیوند دهد. جاده، تماس نابهنگام؛ کات به دانشگاه و همان فضای آشنای انتخاب واحد و البته دعوای محصلان غیر تهرانی در جدالی برای به دست آوردن خوابگاه که در نهایت منجر به معرفی سحر به نازنین می‌شود؛ دختری که در یک مغازه لوازم آرایشی- بهداشتی مشغول به کار است و به طرزی بی‌معنا روی صداقت خود و شفافیت بر تعاملات اجتماعی تاکید دارد. ما باید این مساله را آنقدر به صورت دیالوگ‌های گل‌درشت و نماهای آنچنان در خور ببینیم تا به این موضوع نه‌چندان کارآمد دراماتیک پی ببریم که این شیوه معارفه گل‌درشت و صداقت سحر، در تناقض است با حرف کلیدسازی که ادعا می‌کند تا به حال چندین بار از روی کلید این خانه ساخته است.
پس از آن با منزلگاه این دو مواجه می‌شویم که چندان مشخص نیست این خانه مجردی است یا خانه دانشجویی و هرکس که به خانه می‌آید با کلیدی که در دست دارد حکم صاحبخانه را دارد، آنقدر تلاش کردم تا مختصات این خانه را بشناسم که بی‌اختیار آپارتمان بیلی وایلدرم آرزوست چاشنی پیش‌فرض‌های جغرافیایی دربند شد؛ جایی که با شمایی از یک هژمونی بروکراتیک دهه 50، روایت را در خود قوام می‌دهد. ابتدا سلسله مراتب را نشان می‌دهد و بعد مطرح می‌کند برای ارتقا در این وضعیت افراد چه می‌کنند و تا کجا می‌روند که همنوع خود را برای پیشرفت قربانی شرایط حاکم سازند. این سیر آنقدر ادامه پیدا می‌کند تا شخصیت اصلی خود را در مقام انتخاب می‌بیند، انتخاب میان آنچه به آن عطف نظر داشته و میان تمام چیزهایی که برای موفقیت چشم خود را بر آن بسته است. این لحظه آگاه شده شخصیت نسبت به وضعیت و شرایطی است که در آن بسر می‌برده بی‌آنکه کسی در آن وسط بیانیه بخواند و به طرزی تهوع‌آور به ما یادآوری کند: ز کجا آمده‌ام، آمدنم بهر چه بود؟ فیلم آنقدر هرهری جلو می‌رود که نمی‌توانیم دلیل حضور نازنین را در جمع این به اصطلاح دوستان توجیه کنیم. او حتی خانه‌اش را هم نمی‌شناسد چه رسد بخواهد با دوستانش تعامل کند. گاهی آنقدر کندذهن می‌شود که قادر به ارزیابی شرایط خود نیست و نمی‌تواند از شرایطی که در فیلم بر او عارض می‌شود بپرسد و آن هنگام که به عنوان معلم خصوصی به دنبال کار است علاقه‌ای به در نظر گرفتن شرایط افرادی که قرار است برایشان تدریس کند، ندارد. فصلی از فیلم به نزاع مریم و همخانه‌اش می‌پردازد. مریم از این مساله ناراحت است که چرا همخانه‌اش او را دهاتی خطاب کرده؛ بوی گند نگره شمال و جنوب آن هم به سبک نخ‌نمای فرهادی به مشام می‌رسد. سوال اینجاست مگر برخورد بازیگر دهاتی ما با حاشیه‌نشینان این شهر چگونه است؟ او که در تعامل با این افراد به اصطلاح خود صد برابر شهری‌تر است. آیا خود او چیزی بیشتر از یک توریست است؟ تا کی باید این نگاه توریستی حاشیه و مرکز بر سینمای به اصطلاح مساله‌دار ما حاکم باشد؟ مگر حاشیه‌نشین‌ها خود دارای سبک و سیاق زیستی نیستند که همواره از بیرون مانند پدیده‌هایی که دل آدم را به درد می‌آورد به ایشان نگاه می‌شود؟ امیدوارم اینها کارت‌پستال‌هایی برای بردن فلان تندیس و فلان دیپلم نباشد؟ (سوای از دعوای جالب دربند و گذشته برای ربودن گوی سبقت به سوی اسکار) اساسا تنها تفاوتی که میان نازنین و اطرافیانش به چشم می‌خورد غلظت حماقت او نسبت به دیگران است. از دید شهبازی، شهر آبشخور افرادی است که چون گرگ یکدیگر را دریده و همانند کفتار بر سر لاشه نزاع می‌کنند و تا هست با هم می‌خورند و هنگامی که تمام شد به جان هم می‌افتند. ما از شرایط همخانه نازنین چیزی نمی‌فهمیم حتی هنگامی که بازداشت است در برابر پرسش نازنین درباره داشتن یک قوم و خویش پاسخی ندارد، سوالی که حتی نازنین هم برای آن جوابی ندارد!
اما این شهر چه پدیده جالبی است چرا که در درونش جنبش اجتماعی هم پرورش می‌یابد:
- دانشجو تو آمده‌ای جامعه‌ات را درمان کنی، تو نیامده‌ای تنها درس بخوانی! این جمله می‌توانست سرآغاز بحثی مهم میان مریم و دوستش شود اما دوستش از پاسخ طفره می‌رود کارگردان هم به جز یک استفاده تیتروار پاسخی برای این پرسش ندارد. شاید حق داشته باشد. او دردی برای درمان ندارد. او نمی‌داند که درد چیست و حتی قادر به برقراری ارتباط میان خود و اطرافیانش هم نیست! در این فیلم خبری از زندگی به چشم نمی‌خورد چرا که کارگردان و همه عوامل دربند درپي کلیشه‌های جشنواره‌پسند از این سو به آن سو می‌دوند. اصلا این بحث آن هم با این طرح میزگردی چه ربطی به این فیلم و کلا سینما دارد؟ روزی یکی از بزرگان نقد فیلم گفت: وای بر سینماگری که لحن خود را باور کرده و سودای سبک شخصی در سر بپروراند. کارگردانان بزرگ خود نخستین منتقد آثار خود هستند.